Niyə ABŞ-da futbol 'soccer' adlanır?
Dünya üzrə milyonlarla insan üçün futbol həyatdan önəmlidir, amma 2026-cı ilin Dünya Kubokunun ev sahiblərindən olan ABŞ və Kanadada bu idman növü fərqli adla tanınır.
ABŞ və Kanadada futbol "soccer" kimi adlandırılır. Amma bu ad haradan yaranıb? Digər futbolsevərlər üçün bu söz narahatlıq yaradırmı?
Futbol və soccer arasındakı əlaqə
"Mən İngiltərədə uşaq ikən 'soccer' sözü tam normal idi," deyir Stefan Szymanski, Michigan Universitetinin emeritus professoru. O, 1960-70-ci illərdə böyüyüb və futbolla bağlı bu termin müzakirəsi ona qəribə gəlib.
Szymanski dostlarına soruşub: "Bəlkə də bu yanlış yaddaşdır? Heç vaxt problem olubmu?" Onun danışdıqları arasında 1970-ci illərdə bu sözlə bağlı heç bir narahatlıq olmadığı görünür.
Soccer sözünün mənşəyi
İngiltərədə 1863-cü ildə Futbol Assosiasiyasını qurmuş şəxslər, əsasən, Oxford-un elit məktəblərindən məzun olmuşdular. O dövrdə oyun "assosiasiya futbolu" adlanırdı, John M Cunningham Encyclopaedia Britannica-da yazırdı. Bu ad həm də onu rugby-dən ayırmaq üçün istifadə olunurdu.
1880-1890-cı illərdə universitet tələbələri sözləri qısaltmaq və sonuna "-er" şəkilçisi əlavə etmək vərdişi yaradıb. Məsələn, "breakfast" yerinə "brekker", rugby üçün isə "rugger" deyirdilər. Bu qayda ilə "association" sözündən ortadakı "soc" götürülüb "soccer" formalaşıb.
"Heç kim tam əmin deyil, amma bu sözün Oxford universitetində yaranması faktı təsdiqlənir," deyir Szymanski.
Soccer sözünün yayılması
İdman tarixçisi Andy Mitchell 1885-ci ilin sonunda ingilis məktəb jurnallarında "soccer" və "socker" sözlərinin istifadəsini qeyd edib. Zamanla "socker" yoxa çıxıb, amma "soccer" qalmağa davam edib.
Bu termin idmanın dünyaya yayılması ilə birlikdə Avstraliya, Yeni Zelandiya, Cənubi Afrika və Kanadada da geniş yayılıb. ABŞ-da isə "football" sözü daha çox Amerika futbolunu ifadə edir.
Szymanski deyir: "Amerika futbolu rugby-dən inkişaf edib və bəzi elementləri futboldan götürüb. Bu iki idman qardaş kimidir, ona görə də Amerika futbolu populyarlaşanda 'soccer' termini də ortaya çıxıb."
Böyük Britaniyada dəyişiklik
Britaniya qəzetləri hələ 1980-ci illərə qədər "soccer" terminini işlətməyə davam edirdi, amma zamanla "football" üstünlük qazandı.
Szymanski deyir ki, universitet dərslərində amerikalılar "soccer" dedikdə bəzən üzr istəyirlər, düşünürlər ki, britaniyalılar buna həssasdır. Onlar üçün bu nəzakətlidir, amma Szymanski onlara deyir: "Bu ingilis sözüdür, istifadə etməkdən çəkinməyin."
