Aston Villa Çempionlar Liqasına Qayıtdı
Aston Villa nəhayət qapını sındırdı. Çempionlar Liqasının qapısını.
Cümə axşamı axşamı Liverpool üzərində 4:2-lik qələbə təkcə ötən mövsümün çempionunu darmadağın etmək deyildi. Bu, Unai Emery-nin komandasını yenidən Avropanın elitasına qaytaran, illərlə içdə qalan bir yanğını söndürən nəticə idi.
Köhnə yaradan Çempionlar Liqasına
Bir il əvvəl Aston Villa son turda qapıda qalmışdı. Top-5-dən qol fərqi ilə kənarda. Old Trafford-da Thomas Bramall-ın səhvi Morgan Rogers-in erkən qolunu əlindən aldı, Emiliano Martinez qırmızı kart gördü, Manchester United isə 2:0 qalib gəldi. O gün təkcə xal yox, inam da zədələnmişdi.
Bu mövsüm o yara yenidən açılmadı, sağaldı. Villa Liverpool-u geridə qoyaraq dördüncü pilləyə sıçradı, altıncı yerdəki Bournemouth üçün isə artıq əlçatmaz oldu. Bir il əvvəlki məyusluq indi klub tarixinin ən vacib dönüş nöqtələrindən birinə çevrilib.
İndi baxışlar İstanbulda, Freiburg-a qarşı Avropa Liqasının finalına dikilib. Amma bu hekayənin alt qatında başqa bir həqiqət yatır: Villa bu mövsüm Premyer Liqanın açıq-aşkar “artıq edən” komandasıdır.
Rəqəmlər başqa cür deyir, tablo isə…
Opta-nın gözlənilən cədvəlinə görə, Aston Villa 12-ci yerdə olmalı idi. Reallıqda isə səkkiz pillə, 15 xal irəlidədirlər. Liqada bu qədər fərqlə gözləntiləri aşan başqa komanda yoxdur.
Sunderland və Everton da gözləntilərdən yuxarı çıxanlar sırasındadır, amma heç biri Villanın tempinə çata bilmir.
Hücum rəqəmləri də paradoksu göstərir. Villa 54 qolla liqada cəmi yeddinci yerdədir, hətta 10-cu pillədəki Chelsea-dən də az qol vurublar. Ümumi zərbə sayı – 471. Bu göstərici ilə doqquzuncu sıradadırlar, ilk altılıqdakı heç bir komanda və Chelsea bu qədər az zərbə ilə oynamır.
Qapıya dəqiq zərbələrdə də oxşar mənzərə: səkkizinci yer, üstlərində ilk altı komanda, həmçinin Brighton və Newcastle United. Amma burada əsas fərq başqa yerdədir – zərbələrin qola çevrilmə faizi. Villanın 11%-lik göstəricisini yalnız Brentford (14%), Manchester City (13%) və Arsenal (13%) üstələyir. Daha az zərbə, amma daha kəsərli son toxunuş.
Gözlənilən qollar (xG) üzrə yalnız Tottenham (+8.33) Villadan daha artıq “overperform” edir. Villanın xG göstəricisi 46.42-dir, reallıqda isə 7.58 qol artıq vurublar. Üstəlik, bu rəqəm onların ətrafında olan rəqiblərlə müqayisədə xeyli aşağıdır – ilk altılıqdakı digər bütün komandaların xG-si 58-in üzərindədir. Yəni, Villa daha az keyfiyyətli fürsət yaradır, amma onlardan maksimum yararlanır.
Uzaq məsafədən vurulan qollar isə ayrıca bir hekayədir. Komandanın bu mövsüm 15 qolu cərimə meydançasından kənardan gəlib – ümumi qolların 28%-i. Liqada yalnız Bournemouth (21%) və Fulham (21%) 20%-lik həddi keçir. Bu, həm risk, həm də cəsarət statistikasıdır.
Ən maraqlısı isə “böyük imkanlar”ın hekayəsidir. Villa 84 böyük qol şansı yaradıb, onlardan cəmi 24-nü qola çevirib. 29%-lik göstərici liqanın ən zəifidir. Müqayisə üçün: Nottingham Forest bu cür imkanların 46%-ni dəyərləndirir. Yəni Villa həm möcüzə yaradır, həm də gözlənilməz dərəcədə israf edir – amma yenə də cədvəldə hamıdan öndədir.
Cümə axşamı – bazar günü rejimi və Emery-nin tələbi
Bütün bunlar bir tərəfə, klub eyni vaxtda həm Premyer Liqa, həm də Avropa Liqasını daşıyıb. 1982-ci ildə Avropa Kubokunu qazandıqdan sonra ilk böyük avrokubok finalına çıxmaq özü-özlüyündə tarixi dönüşdür.
Unai Emery bunu təsadüf kimi təqdim etmir: o, hər mətbuat konfransında tələbkar obrazını qoruyur. Cümə axşamı – bazar günü sıx təqvimi onun üçün bəhanə deyil, imtahan kağızıdır. Üç il ərzində “hədəflərimizə əsasən çatmışıq” deməsi də məhz bu səbəbdəndir – meydanda gördüyü ilə klubun imkanları arasında öz beynində bir balans qurub.
O, Villanın öz yolunu qurmaq istədiyini gizlətmir: klubun real gücü, maliyyə imkanları və qarşısına çıxan nəhənglər fonunda öz dəst-xəttini yaratmaq. Və hazırkı nəticələrə baxanda, bu yolun konturları artıq aydın görünür.
Maliyyə kəndiri üstündə rəqs
Meydandakı möcüzə rəqəmlərin o biri tərəfində – klubun hesablarında – daha da kəskin görünür. Emery 2022-ci ildə gəldiyindən bəri Premyer Liqada yalnız Wolves, Brentford, Brighton və Everton Aston Villa-dan az xalis xərc edib. Villanın xalis transfer xərci 73.5 milyon funt sterlinq civarındadır.
Bunun səbəbi sadədir: klub maliyyə dayanıqlığı qaydaları (PSR) ilə ip üstündə gəzən akrobat kimi hər addımı ölçüb-biçməlidir. Nəticədə meydandakı “overperform” daha da təsirli görünür.
May 2024-də Çempionlar Liqasına vəsiqə qazanmağın sevinci yaşanarkən, klubun mövsümsonu ziyafətində Unai Emery və futbol əməliyyatları rəhbəri Damian Vidagany başqa bir sualı düşünürdü – PSR pozuntusundan necə qaçacaqlar? Cavab sərt oldu: Douglas Luiz Juventus-a 43 milyon funt sterlinqə satıldı.
Ötən yay Jacob Ramsey Newcastle-a 40 milyon funt sterlinqə yola salınmışdı. İndi isə daha bir ulduzun ayrılacağı gözləntisi var. Morgan Rogers Middlesbrough-dan 16 milyon funt sterlinqə gələndən sonra parlayıb; İngiltərə yığması ilə güclü bir dünya çempionatı keçirərsə, Villanın ondan 100 milyon funt sterlinqə yaxın gəlir gözləməsi real ssenaridir.
Çempionlar Liqasına vəsiqə klubun əlini gücləndirir, amma reallıq dəyişmir: qaydalara əməl etməyin ən asan yolu hər il ən azı bir böyük satış etməkdir.
Çempionlar Liqasının qızıl dəyəri
2024-25 mövsümündə, yəni Çempionlar Liqasında oynadıqları il, klub 17 milyon funt sterlinq mənfəət açıqladı. Ondan əvvəlki mövsümdə isə təxminən 90 milyon funt sterlinq zərər vardı. 2022-23 mövsümündəki 120 milyonluq itki ilə müqayisədə bu dönüşün nə qədər kəskin olduğu aydındır.
Gəlirləri artırmaq üçün atılan addımlar bəzən azarkeşləri qıcıqlandırdı – yüksək bilet qiymətləri buna nümunədir – amma rəqəmlər yalan danışmır: ümumi gəlir 378 milyon funt sterlinqə yüksəlib.
Villa Park-da Şimal tribunasının yenidən qurulması artıq başlayıb, işlərin gələn ilin sonuna qədər tamamlanacağı gözlənilir. Tutum 50 minin bir az üzərinə qalxacaq. Stadiondakı yeni Warehouse əyləncə məkanı da hazırdır. Bütün bunlar bir məqsədə xidmət edir: matç günü gəlirlərini artırmaq və Çempionlar Liqası rəqibləri ilə maliyyə fərqini azaltmaq.
Amma bu mövsüm Villa hələ də bir addım geridən gələn komanda kimi davranmalı olub. Conor Gallagher üçün planlaşdırılan transfer buna bariz nümunədir: aylarla aparılan danışıqlara baxmayaraq, sonda Tottenham lazımi məbləği masaya qoydu və oyunçunu ələ keçirdi.
Klub həm Premyer Liqa, həm də Uefa-nın fərqli maliyyə qaydalarından narazıdır. İngiltərə çempionatının klubları gələn mövsümdən “squad-cost ratio” adlı sistemə keçməyə səs veriblər – bu modeldə klublar gəlirlərinin 85%-ni futbolçu xərclərinə sərf edə biləcək. Uefa isə eyni göstəricini 70%-lə məhdudlaşdırır. Vidagany dəfələrlə qeyd edib ki, futbolda maliyyə nəzarəti lazımdır, amma milli və avrokubok qaydalarının bir-birinə uyğun gəlmədiyini düşünür.
Bu günə qədər Villa əl əyləci çəkilmiş halda yarışırdı. İndi isə, üç il ərzində ikinci dəfə Çempionlar Liqasına bilet almış bir klubdan söhbət gedir. Sual budur: o əyləc buraxılanda, bu komanda haraya qədər sürətləndirilə bilər?
