Bill Murray və Sunderland-in futbol tarixi
Bill Murray hələ martda Johnny Cochrane-in yerini tutmuşdu və avqust 1939 gəlib çatanda Sunderland-in baş məşqçisi kimi hələ ilk addımlarını atırdı. Bir vaxtlar Cochrane-in futbolçusu olmuşdu, Roker Park-da hansı standartların tələb olunduğunu yaxşı bilirdi. Uzunmüddətli planı da aydın idi: 1936-cı il liqa və 1937-ci il kubok çempionu olan komandanı, Cochrane-in son mövsümündə kəskin enişə keçmiş o köhnə zirvələrə yenidən qaytarmaq.
1939–40 mövsümünün açılış turunda Derby County üzərində qazanılan qələbə ümidləri alovlandırmışdı. Elə bil yaxşı günlər geri dönürdü. Amma bu gündən düz həmin avqust gününə təsadüf edən növbəti oyun bu eyforiyanı tez söndürdü. Huddersfield Town Roker Park-dan iki xalla ayrıldı, meydanda isə daha bütöv, daha yetkin komanda təsiri bağışladı. Qonaqların nizam-intizamı, Sunderland-in yenidən sabit gücə çevrilməsi üçün Murray və futbolçuların qarşısında nə qədər iş dayandığını acı şəkildə xatırlatdı.
Qarmaqarışıq müdafiə, susqun hücum
Evdə oynayan komanda arxa xətdə tərəddüd içində idi, rəqib futbolçuları markajda saxlaya bilmirdi. Hücum xətti isə sanki heç işə düşmədi. Ertəsi gün qəzetlər yazırdı ki, hakimlərin Huddersfield oyunçularının sərt və sərhəddə olan müdaxilələrinə vaxtında reaksiya verməməsi Sunderland-in hücum ritmini pozub. Amma əsas problem başqa yerdə idi.
Kapitan Raich Carter oyunun gedişində zədə aldı, “zərbə”dən sonra meydanda adəti üzrə hərəkət edə bilmirdi. Komanda yoldaşları onun açılan boşluğunu doldura bilmədiklərinə görə tənqid olundular. Matçdan üzüağ çıxan yeganə ad isə qapıçı Johnny Mapson idi. Müşahidəçilər razılaşırdılar ki, Huddersfield-in vurduğu hər iki qolda onun günahı yox idi.
Clem Stephenson-un komandasının erkən qolu ətrafında az qala mübahisə qopmuşdu. Bir çox tamaşaçı Billy Price-ın baş zərbəsinin birbaşa tora getdiyini iddia edirdi. Hakim isə epizodu Jimmy Gorman-ın avtoqolu kimi qeydə aldı; Gorman həmin anda Price-la birlikdə hava mübarizəsinə qalxmışdı. Təzyiqə baxmayaraq Carter 33-cü dəqiqədə hesabı bərabərləşdirdi. Amma Price sona yaxın yenidən səhnəyə çıxdı və 80-ci dəqiqədə vurduğu qol matçın taleyini həll etdi. Son fit çalınanda tribunaları tərk edən azarkeşlərin çoxu nəticə ilə barışmışdı – bu dəfə etiraz üçün yer yox idi.
Yolboyu fikirləşdikləri isə təkcə komandanın növbəti oyunda nə edəcəyi deyildi. Getdikcə daha çox adam bir neçə həftə sonra ümumiyyətlə futbolun davam edib-etməyəcəyini sual altına alırdı. Komandanın keçid dövründə yaratdığı başağrıları, sanki, tezliklə hamının ən kiçik dərdinə çevriləcəkdi.
Stadiondan kənarda qaynayan dünya
O gün oyuna gəlməzdən əvvəl qəzet alan hər kəs birinci səhifədə eyni mənzərə ilə üzləşirdi: beynəlxalq gərginliyin artması, ikinci dünya müharibəsinin yaxınlaşdığına dair xəbərdarlıqlar. Məsələn, Sunderland Echo and Shipping Gazette yazırdı ki, Fransada radio artıq hərbi hakimiyyətin ixtiyarına verilib, Avropanın müxtəlif paytaxtlarında danışıqlar davam edir. Yanında da Royal Infirmary qarşısında ehtiyat üçün qum kisələrindən divar hörən fəhlələrin şəkli.
Jurnalın səhifələrində Sunderland valideynləri üçün də narahatedici bir yazı vardı. Dəbilqə və respiratorların paylanması ilə bağlı məlumatlar verilir, nümayiş və toplama məntəqələrinin siyahısı açıqlanırdı. Redby, Hudson Road, Cowan Terrace, Thomas Street, Commercial Road, Hylton Road, Diamond Hall, High Southwick, James William Street və Barnes məktəblərində uşaqlar üçün xüsusi nöqtələr yaradılmışdı. Körpələr üçün isə xüsusi uyğunlaşdırılmış variantlar hazırlanırdı.
Bu xəbərlər insanı ayıldırdı. Futbolun gündəlik qaçhaqaçdan qaçış yeri olmasını istəsən də, bu fonu tam unutmaq çətin idi. Roker Park tribunalarında həmin gün artıq fövqəladə vəziyyətə çağırılmış əsgər və dənizçilər də vardı. Formada gələn bu adamlar üçün bilet yarı qiymət idi – bir şərtlə ki, adətən “oğlanlar üçün qapı” sayılan girişdən keçməyə etiraz etməsinlər. Amma meydandakı oyunun keyfiyyəti, yəqin ki, şəhərdəki ümumi əhval-ruhiyyəni qaldırmağa kömək etmədi. Bəlkə də bəziləri sadəcə bu günün dadını çıxarmağa çalışırdı, hiss edirdilər ki, bura son gəlişləri uzun müddətlik ola bilər.
Futbol silinir, müharibə başlayır
Növbəti həftə Arsenal ilə oyuna qədər dünya tam dəyişmişdi. Polşa artıq Almaniya ordusu tərəfindən işğal olunmuşdu, genişmiqyaslı müharibə qaçılmaz görünürdü. Highbury-dəki qarşılaşmanın start saatı da buna uyğun dəyişdirildi: matç fövqəladə vəziyyətə uyğunlaşdırılmış ictimai nəqliyyat qrafikinə mane olmamaq və yaxınlıqdakı uşaqların təcili köçürülməsi başa çatdıqdan sonra başlamaq üçün 17:00-a keçirildi.
Futbol ikinci plana keçmişdi. Çox çəkmədi ki, Derby, Huddersfield və Arsenal oyunlarının nəticələri rəsmi qeydiyyatdan tamamilə silindi. Murray artıq komandanı yenidən qurmağın planlarını çəkmirdi. O, vaxtını Country Durham və Roker Park ətrafında yerləşdirilən əsgərlərin fiziki hazırlığını nəzarətdə saxlamağa sərf edirdi. Stadion isə tezliklə təxliyə zonası kimi müəyyənləşdirildi və təxminən iki il ərzində demək olar ki, fəaliyyətsiz qaldı.
30 avqust 1939, şənbə
Football League Division One
Sunderland 1 (Carter 33')
Huddersfield Town 2 (Gorman avtoqol 4', Price 80')
Sunderland: Mapson; Gorman, Hall; Housam, Lockie, Hastings; Duns, Carter, Robinson, Smeaton, Burbanks.
Roker Park, tamaşaçı sayı: 16,315.
Bir çoxu üçün bu, sadəcə məğlubiyyət idi. Tarix isə həmin günü, çox güman, İngiltərə futbolunun müharibə öncəsi son sakit nəfəs alışlarından biri kimi xatırlayır.
