Chelsea-nin Roman Abramovich dövrü: FA-nın cəriməsi və qayda pozuntuları
Chelsea üçün Roman Abramovich dövrünün kölgəsi yenidən üzə çıxıb. Klub FA tərəfindən 10 milyon funt sterlinq cərimələnib və üzərinə şərti transfer qadağası qoyulub. Səbəb – illərlə davam edən və indi artıq rəsmi sənədlərlə təsdiqlənən qayda pozuntuları.
Bu qərar, mövsümün əvvəlində Premyer Liqa tərəfindən verilən cəzanın güzgü effekti kimidir. Həmin araşdırmada da Chelsea-nin 2009–2022-ci illər arasında lisenziyasız agentlərlə işlədiyi, transferlərin mahiyyətini gizlətməyə çalışdığı üzə çıxmışdı. Söhbət xırda anlaşmalardan getmir: Samuel Eto’o, Eden Hazard və Willian kimi klub əfsanələrinin transferləri də qayda pozuntuları siyahısına düşüb.
Altı xal silinməliydi – kağız üzərində
Müstəqil komissiya ilkin mərhələdə daha sərt qərar çıxarmışdı. Chelsea-yə şərti altı xallıq cəza tətbiq olunmalı idi. Yəni növbəti pozuntu halında, cəza dərhal qüvvəyə minəcəkdi. Klub apellyasiya verdi, arqumentlərini masaya qoydu və nəticə tam dəyişdi: xal silinməsi ləğv olundu, onun yerini iki transfer pəncərəsi üçün şərti qeydiyyat qadağası aldı.
Bu hekayənin diqqətçəkən tərəfi isə başqa yerdədir. Qaydaların pozulduğu əməliyyatlar yeni rəhbərlik Stamford Bridge-ə gəldikdən sonra, 2022-ci ildə Chelsea tərəfindən özünün FA-yə bildirilmişdi. Məhz buna görə intizam paneli klubun davranışını açıq şəkildə alqışlayıb, əməkdaşlığı “müsbət və nümunəvi” kimi dəyərləndirib.
Chelsea hazırda Uefa ilə də razılaşma çərçivəsində fəaliyyət göstərir və klubun mövqeyi birmənalıdır: qurumlarla “açıq və şəffaf” işlədiklərini, bu qərarla birlikdə klubla bağlı bütün tənzimləyici proseslərin bağlandığını bəyan ediblər.
“Utancverici və təkəbbürlü etinasızlıq”
FA-nın açıqladığı yazılı əsaslandırma Abramovich dönəminin idarəçiliyinə çox sərt qiymət verir. Komissiya həmin illərdəki davranışı “oyun qaydalarına qarşı utancverici və təkəbbürlü etinasızlıq” kimi təsvir edir və bunun həm futbolun ümumi imicinə, həm də CFC adının nüfuzuna ciddi zərbə vurduğunu qeyd edir.
Amma sənədlərdə tənqid yalnız keçmiş sahiblərə yönəlmir. Komissiya FA-nın özündən də narazıdır. İdarəedici qurum nə bu proseslərdə adı keçən şəxslərə qarşı fərdi ittiham irəli sürüb, nə də iddia tərəfi kimi idman cəzasının tətbiqini tələb edib. Bu, komissiyanın “xüsusi narahatlıq” adlandırdığı məqamdır.
Premyer Liqa da oxşar mövqe tutub, xal silinməsi kimi idman sanksiyasına qarşı çıxıb. Elə bu fon da Chelsea-yə apellyasiya üçün meydan açdı. Nəticədə komissiyanın iddia etdiyi “idman üstünlüyü əldə edilməsi” tezisi apellyasiya şurasında dağılır: şura belə bir üstünlüyün real şəkildə qazanıldığını sübut etməyə kifayət qədər dəlil görmür.
Hüquqi “diplomatiya dərsi”
Məhz bu nöqtədə hüquq səhnəyə çıxır. Futbol maliyyəsi üzrə ekspert, McCarthy Denning hüquq şirkətinin idman bölməsinin rəhbəri Stefan Borson prosesi belə dəyərləndirir: Chelsea-nin vəkilləri FA və Premyer Liqa ilə “qarşıdurmasız diplomatiya üzrə ustad dərsi” keçiblər.
Onun diqqət çəkdiyi məqam aydındır: FA-nın müstəqil paneli öz hesablamalarında başlanğıc nöqtə kimi 15 xallıq cəzanı götürsə də, nəticədə bunu altı xallıq şərti cəzaya qədər endirdi. Sonra isə apellyasiya yolu ilə bu da tamamilə aradan qalxdı. Geri qalan nədir? Abramovich dövründən qalan vəsaitlərin saxlandığı eskro hesabından ödəniləcək “nisbətən kiçik” bir cərimə.
Gizli ödənişlər, sızmalar və köhnə sənədlər
FA və Premyer Liqa uzun müddət Abramovich-ə məxsus offşor şirkətlər vasitəsilə edilən gizli ödənişləri araşdırıb. Söhbət on milyonlarla funt sterlinqdən gedir. Bu əməliyyatların detalları “Cyprus Confidential” adlı beynəlxalq araşdırma çərçivəsində üzə çıxmışdı. Sızan məlumatlar rusiyalı oliqarxın Kipr maliyyə xidmətləri üzərindən idarə etdiyi nəhəng sərvətini və həmin strukturların Chelsea transferlərindəki rolunu göstərirdi.
Bu sızmada Hazard-ın agentinə və o dövrdə çempionluq qazanan baş məşqçi Antonio Conte ilə əlaqəli şəxsə edilən, klubun rəsmi hesabatlarında görünməyən ödənişlər də qeyd olunub.
FA-nın qərarı ilə birlikdə açıqlanan sənədlər Abramovich dövründə Chelsea-nin transfer siyasətinin daxili mexanizmlərinə nadir pəncərə açır. Məsələn, Willian-ın 2013-cü ildəki keçidi. Braziliyalı futbolçu artıq London rəqibi Tottenham-a yaxın idi, hər şey bitmiş kimi görünürdü. Sənədlərdə qeyd olunur ki, Chelsea rəhbərliyində yüksək vəzifə tutan, adı açıqlanmayan şəxs bu transferin əldən çıxmasını “yaxşı deyil”, Willian-ın Tottenham-a getməsini isə “yaraya duz səpmək” kimi dəyərləndirib.
FA həmin şəxsin davranışını belə şərh edir: bu insan “sərhədsiz büdcə” ilə yüksək keyfiyyətli və böyük potensiallı oyunçuları almağın verdiyi güc hissini sevə bilərdi, amma bu prosesdə heç bir idman üstünlüyü qazanmaq niyyətinin olmadığını iddia etmək “inandırıcılıq həddini aşır”.
Vergi orqanları ilə gizli razılaşma
FA-nın qərarında ilk dəfə başqa bir detal da üzə çıxır. Chelsea-ni Abramovich-dən alan BlueCo konsorsiumu HM Revenue & Customs ilə 2011-ci ildən bəri uzanan əməliyyatlarla bağlı çoxmilyonluq razılaşma əldə edib. Razılaşmanın dəqiq məbləği FA sənədlərində qara zolaqla örtülüb, amma apellyasiya şurasının qərarında klubun ən azı 1,35 milyon funt geri ödədiyi göstərilir.
FA bildirib ki, Chelsea-yə kəsilən 10 milyon funtluq cərimənin tamamı aşağı səviyyəli futbolun inkişafına yönləndiriləcək. Kağız üzərində bu, sistemin öz içində özünü təmizləməsi təsiri bağışlayır: elit səviyyədə gizlədilən pullar indi uşaq meydançalarına, icma klublarına, region liqalarına axacaq.
Amma sual yerində qalır: Abramovich erası ilə bağlı bu son cəza həqiqətən nöqtə qoyur, yoxsa yalnız yeni sahiblər dövründə, fərqli qaydalar altında yazılacaq növbəti fəsilin girişidir?
