Roberto De Zerbi-nin Tottenham-da inqilabı: Tonali və Fernandes

Roberto De Zerbi-nin Tottenham Hotspur-da radikal yay yenidənqurmasına gedəcəyi əvvəlcədən bəlli idi. Sadəcə nə qədər sürətli olacağı sual idi. Cavab gəldi: çox sürətli.

Şimali London klubu əvvəlcə arxa xətti dağıdıb yenidən qurdu. Müqavilələri bitən Marcos Senesi, Andy Robertson və Martin Dubravka azad agent kimi gətirildi, Brighton & Hove Albion-dan isə Jan Paul van Hecke alındı. Müdafiə xətti bir neçə həftə ərzində yeni simaya düşdü.

İndi isə çevriliş meydanın mərkəzinə sıçrayıb.

İki zərbə ilə yenilənən ürək

Yayın beşinci və altıncı transferləri – Mateus Fernandes və Sandro Tonali. Hər ikisi mərkəz yarımmüdafiəçisi, hər ikisi yüksək profilli, hər ikisi də De Zerbi-nin oyununun mərkəzinə yazılan adlar.

İtalyan məşqçi 4-2-3-1 sxeminə üstünlük verir və bu sistemdə iki mərkəz yarımmüdafiəçisi bütün strukturu daşıyan sütun rolundadır. De Zerbi bir yayda həmin sütunları dəyişdi. Tamamilə.

Niyə bu qədər kəskin addım atıldı? Çünki o, Tottenham-ı yalnız nəticə qovğan bir komanda kimi deyil, oyunu diktə edən, tempə hökm edən, həm topa sahib olan, həm də ani şaquli hücumlarla rəqibi cıran bir kollektiv kimi görmək istəyir.

Brighton və Marseille-də onun imzası aydın idi: “press-baiting”. Arxa xəttdən riskli, lakin planlı paslarla rəqibi üzərinə çəkmək, təzyiqi təşviq etmək, sonra isə elə bil əks-hücumdaymış kimi arxaya atılan boşluqlara sürətlə sızmaq. Topa nəzarət, yüksək press, birdən-birə sürəti artıran birbaşa hücumlar – hamısı bir paket.

Bu yanaşma Tottenham-ı Thomas Frank dövrünün daha ehtiyatlı, strukturçu futbolundan çıxarıb, Ange Postecoglou zamanındakı cəsarətli, hücumyönlü ruhuna daha yaxınlaşdırır. Opta-nın məlumatları da bunu təsdiqləyir: De Zerbi-nin 2022/23 mövsümündəki Brighton-u ilə Postecoglou-nun 2023/24 Tottenham-ı – topu irəli aparma sürəti və hücum ardıcıllıqlarındakı ötürmə sayına görə – eyni xəttə düşür. Yəni həm səbrli pas oyunu, həm də ani sürətlənmə var.

Bu isə bir şey tələb edir: mərkəzdə yorulmaz, aqressiv, həm təzyiqə davam gətirən, həm də temp dəyişəndə şaquli oynaya bilən futbolçular.

Brighton-da bu rolu Alexis Mac Allister və Moises Caicedo daşıyırdı. İndi isə həmin təsiri şimal Londonda Mateus Fernandes və Sandro Tonali verməlidir.

Niyə məhz Fernandes və Tonali?

2025/26 mövsümündə Tottenham-ın ən çox istifadə olunan mərkəz yarımmüdafiəçiləri ilə müqayisə aparanda səbəb aydın görünür: rəqəmlər Fernandes və Tonali-nin bu sistem üçün biçilmiş xalat olduğunu göstərir.

De Zerbi-nin futbolunda rəqibi qovalamaq, yüksək zonada top qazanmaq, pressdə heç vaxt dayan məmkunu verməmək – bunlar əsas şərtlərdir. Keçən mövsümün sonlarında Conor Gallagher-in on nömrə rolunda bu qədər önə çıxması təsadüfi deyildi. O, pressin ön xəttdəki motoru idi.

2025/26 mövsümündə bütün Premyer Liqa oyunçularını əhatə edən qrafiklər göstərir ki, Tonali və Fernandes bu press mədəniyyətinə ciddi töhfə verəcək. Yuxarı sağ kvadrata yaxınlaşan hər futbolçu – həm yüksək zonada top qazanmaqda, həm də boş qalan topları götürməkdə – elit səviyyəni göstərir. İtalyan və braziliyalı məhz o zonaya yaxınlaşır.

Topla davranışda fərq daha da kəskindir. Final üçüncü zonaya ötürmələr və ümumi ötürmə dəqiqliyində hər ikisi liqanın böyük hissəsini, o cümlədən Tottenham-ın mövcud mərkəz yarımmüdafiəçilərini geridə qoyur. Yəni həm topa sahibkarlıqda rahatlıq, həm də irəliyə, xətləri yararaq oynamaq istəyi var.

• Sandro Tonali – hər 90 dəqiqəyə 13.24 tamamlanmış final üçüncü zona ötürməsi, 16.81 irəli ötürmə, 84.8% açıq oyunda ötürmə dəqiqliyi, 0.53 dəfə topu final üçüncü zonada qazanma.
• Mateus Fernandes – 10.30 final üçüncü zona ötürməsi, 12.65 irəli ötürmə, 87.8% dəqiqlik, 0.51 dəfə topu final üçüncü zonada qazanma.

Mövcud adlarla müqayisədə bu, açıq artımdır. Daha önəmlisi: bu rəqəmlər De Zerbi-nin Brighton-da zirvə dövründəki Mac Allister və Caicedo cütlüyünə çox yaxınlaşır. Yəni Tottenham yalnız öz daxilində standartı qaldırmır, De Zerbi-nin ideal modelinə də yaxınlaşır.

Fernandes: ehtiyatlı komandanın içində gizlənən on nömrə

Mateus Fernandes tipik “işçi” mərkəz yarımmüdafiəçi deyil. O, daha çox on nömrəyə yaxın profildir: uzaq məsafəli, kəsici ötürmələr, ağıllı araya paslar, xətt qıran driblinqlər.

Statistika da bunu təsdiqləyir. 2025/26 mövsümündə Tottenham-ın mərkəz yarımmüdafiəçiləri ilə müqayisədə:

• Fernandes – 32 qol şansı yaradıb, 31 dəfə rəqibini keçməyə cəhd edib.
• Bu rəqəmlər Sarr, Gray, Palhinha və Bentancur kimi komanda yoldaşlarından xeyli yuxarıdır.

Bunu bir də belə düşünmək lazımdır: Fernandes bütün bunları ehtiyatlı, çox zaman aşağı blokda oynayan və nəhayətində Premyer Liqadan düşən West Ham United-də edib. İndi isə onu öndə press edən, topu istəyən, riskə gedən bir De Zerbi komandası gözləyir. Eyni yaradıcılıq, amma daha çox top, daha çox hücum, daha çox sərbəstlik.

Onun uzun, “şax” ötürmələri, mərkəzdən final üçüncü zonaya açdığı xətlər, De Zerbi-nin press-baiting mexanizminin ikinci fazasında – rəqib pressi qırıldıqdan sonra – ölümcül ola bilər. Fernandes arxadan çıxan oyunu təkcə davam etdirmir, onu iti bıçağa çevirir.

Tonali: dağıdıcı, amma yalnız dağıdıcı deyil

Sandro Tonali isə bu sistemdə daha çox Moises Caicedo roluna bənzəyir. O, mərkəzdə dağıdıcı, rəqibin hücumlarını kəsən, duellərə girən, Joao Palhinha və ya Rodrigo Bentancur tipində bir oyunçu kimi görünə bilər. Amma vacib fərq var: Tonali topa sahib olanda da aktivdir, yalnız təhlükəni söndürməklə kifayətlənmir, özü də alovu yandırır.

Onun irəli ötürmə sayları, final üçüncü zonaya pasları bunu göstərir. Sadəcə “süpürgəçi” deyil, topu qazanıb dərhal irəli daşıyan, rəqibin strukturunu pozan bir mərkəz yarımmüdafiəçi obrazıdır. De Zerbi-nin futbolunda bu, həyati əhəmiyyət daşıyır: topu qazanıb yan pasla tempi öldürmək yox, qazanıb rəqibi açıq yaxalamaq lazımdır.

Tonali-nin bu “dağıdıcı + qurucu” ikili rolu, Fernandes-in yaradıcılığı ilə birləşəndə Tottenham mərkəzini tam başqa səviyyəyə daşıyır. Biri alır, biri istifadə edir. Biri təmizləyir, biri zərbə vurur.

De Zerbi-nin Tottenham-ı nə cür görünəcək?

De Zerbi ilk yeddi Premyer Liqa oyununda əsasən sağ qalmağa çalışdı. Komanda aşağıya sürüşürdü, o isə böyük planı bir kənara qoyub xal toplamağa məcbur idi. İndi isə o, öz futbolunu tam şəkildə tətbiq etmək üçün kadrları toplayır.

Yeni mərkəz cütlüyü ilə Tottenham-dan nə gözləmək olar?

• Arxa xəttdən riskli, amma planlı çıxışlar. Senesi, van Hecke və Robertson topu rahat idarə edən müdafiəçilərdir, Fernandes və Tonali isə bu pas zəncirinin növbəti halqaları olacaq.
• Mərkəzdə daha yüksək press. Tonali və Fernandes rəqibin ilk paslarını sıxaraq topu 40 metr içəridə qazanmağa meyllidirlər. De Zerbi-nin sistemində bu, hücumun birinci siqnalıdır.
• Temp dəyişikliyi. Press-baiting fazasında səbrli bir, iki toxunuşlu paslar, rəqib irəli çıxdığı an isə Fernandes-in və ya Tonali-nin şaquli ötürmələri ilə ani hücumlar.

Tottenham-ın əvvəlki mərkəz yarımmüdafiəçiləri – Sarr, Gray, Palhinha, Bentancur – pis deyildilər, amma profilləri daha çox müdafiəyə yönəlmiş, ya da balansı qorumağa hesablanmışdı. Fernandes və Tonali isə bu balansı pozmadan, oyuna “irəli” yönümlü bir təcavüz qatır.

Rəqəmlərdən kənarda: ritm və xarakter

Bütün cədvəllərdən, qrafiklərdən daha önəmli bir məsələ var: xarakter. Fernandes və Tonali, De Zerbi kimi, təxirə salmağı sevmir. Onlar oyunu özlərinə tərəf çəkən, məsuliyyəti istəyən, riskə gedən futbolçulardır.

Tottenham son illərdə tez-tez bu sualla üz-üzə qalıb: komanda ambisiyalı, cəsarətli futbol oynayacaq, yoxsa yalnız nəticəyə oynayan, riskdən qaçan bir obrazda qalacaq? De Zerbi-nin yay planı bu suala cavab kimi görünür.

Müdafiə xətti yenidən qurulub. İndi isə mərkəz, yəni komandanın ürəyi, Tonali və Fernandes-lə yenidən döyünməyə hazırdır.

Sual indi budur: bu ürək Premyer Liqanın ən sürətli ritminə tab gətirib Tottenham-ı yenidən zirvə mübarizəsinə daşıyacaq, yoxsa bu inqilabın qiyməti çoxmu ağır olacaq?