Dünya çempionatı ərəfəsində əmək mübarizəsi

Dünya futbolunun ən böyük səhnəsi starta saydığı anda ABŞ-ın bir neçə ev sahibi şəhərində başqa bir oyun başlayıb. Bu oyunun adı əmək haqqı, immiqrasiya qorxusu və əmək hüquqlarıdır. Və bu dəfə əsas fiqurlar nə ulduz hücumçular, nə də məşhur baş məşqçilərdir – kassirlər, ofisiantlar, barmenlər, aşpazlar, otel işçiləridir.

Los Anceles: SoFi ətrafında partlamağa hazır qazan

Los Ancelesdə, Dünya çempionatının açılış matçına hazırlaşan SoFi Stadium-un kulislərində səs-küy artır. Unite Here Local 11 tərəfindən təmsil olunan təxminən 2 min işçi 96 faiz səslə tətil səlahiyyəti verib. Başqa sözlə, istənilən an işdən kənara çəkilə bilərlər.

ABŞ yığmasının Paraqvaya qarşı ilk oyunu 12 iyunda məhz bu arenada keçirilməlidir. Lakin həmin gün tribunalar dolu olanda, bufetlərin, barların, mətbəxlərin arxasında kimin dayanacağı hələ sualdır.

2021-ci ildən bəri SoFi Stadium-da barmen işləyən Eva Miles bunu açıq deyir: “Onsuz da onların stadionu yoxdur. Kim bişirəcək? Kim içki süzəcək? Kim bu insanlara xidmət edəcək?” Onun sözlərində həm qürur, həm də yorğunluq var. O, stadion açılandan bəri oradadır, amma aldığı maaşla arenaya yaxın ərazidə yaşamaq xəyal olaraq qalır. Hər gün iki saat yola sərf edir, bəzi həmkarlarının yolu isə daha da uzundur.

İşçilər saatda 30 dollardan yuxarı əmək haqqı tələb edirlər. Miles deyir ki, azarkeşlər böyük pullar xərcləyir, Fifa World Cup üçün isə milyardlar səfərbər olunub, amma bu sistemi çiynində daşıyanlar hələ də “dolana biləkmi” hesabı aparır. Onun sualı sərtdir: bu qədər pulun dövr etdiyi yerdə niyə həm hamı xoşbəxt, həm də işçilər ədalətli maaş ala bilmir?

Məsələ təkcə maaş deyil. Həmkarlar ittifaqları, ACLU of Southern California və LAANE Kaliforniya məxfilik agentliyinə və ştat baş prokurorluğuna rəsmi şikayət göndəriblər. Səbəb: Fifa-nın akkreditasiya qaydaları. Yayda Dünya çempionatında işləmək üçün işçilərdən immiqrasiya məlumatlarını açıqlamaq tələb olunur.

Unite Here təşkilatında immiqrasiya, vətəndaş hüquqları və müxtəliflik üzrə vitse-prezident Enrique Fernández xatırladır ki, onların üzvlərinin çoxu immiqrantdır və turnir keçirilən şəhərlərdə qonaqpərvərlik sektorunda işləyəcək. İttifaqın kökləri 1912-ci ildən Massaçusetsdə immiqrant toxucuların təşkil etdiyi “Bread and Roses” tətilinə qədər gedib çıxır. Bir əsrdən çox keçsə də, immiqrant işçilərin qorxuları hələ də eynidir.

Fernández deyir ki, üzvləri hər gün anti-immiqrant siyasətin və ritorikanın təsirini hiss edirlər, indi isə iş yerlərində ICE agentlərini “izləmək” stressini də daşımalı deyillər.

SoFi Stadium mövzuya şərh verməkdən yayınaraq məsuliyyəti işçiləri işə götürən Legends Global şirkətinə yönləndirib. Şirkət isə yazılı açıqlamasında Unite Here Local 11 ilə on ildən artıq “güclü münasibət” qurduğunu və yaxşı niyyətli danışıqlarla ədalətli razılaşmaya sadiq qaldığını bildirir. Onlar Los Angeles Stadium-da keçiriləcək Fifa World Cup oyunlarında “əla qonaqpərvərlik təcrübəsi” vəd edirlər. Amma bu təcrübəni kim təmin edəcək – razılaşma əldə olunmuş işçilər, yoxsa tətili qırmaq üçün gətirilən müvəqqəti heyət?

Sietl: Lumen Field kölgəsində otel cəbhəsi

Şimal-qərbdə, Sietldə başqa bir cəbhə açılıb. Lumen Field yaxınlığındakı Embassy Suite Hilton otelində çalışan, Unite Here Local 8 tərəfindən təmsil olunan təxminən 100 işçi də 94 faiz səslə tətil səlahiyyəti alıb. Burada altı Dünya çempionatı oyunu keçiriləcək, yəni otellər üçün qızıl mövsüm gəlir. İşçilər isə bu mövsümün özlərinə də nəsə qazandırmasını istəyirlər.

Onların tələbləri tanışdır: daha yüksək maaş, ilboyu tibbi sığorta, ICE-dən qorunma və daha yaxşı kadr təminatı.

Resepsiyon işçisi Hayden Eyerly deyir ki, otel müqavilə müddətində ildə təxminən saatda 0,80 dollar artım təklif edib. Artan benzin, ərzaq və yaşayış xərclərinin fonunda bu rəqəm işçilər üçün təhqir kimi görünür. Onun sözlərinə görə, bəzi həmkarları turizm mövsümü zəifləyəndə iş saatlarını itirdikləri üçün tibbi sığortadan da məhrum olurlar. Pandemiyadan əvvəlki heyət səviyyəsinə isə hələ qayıdılmayıb.

Eyerly əlavə edir ki, bölmədəki işçilərin çoxu immiqrantdır və immiqrasiya vəkilləri onlara statuslarına təzyiqdən ehtiyat edərək media ilə danışmamağı məsləhət görüblər. Buna görə də, çoxlarının narazılığı pərdə arxasında qalır.

“Hamı çox yorulub. Hər şöbə skelet heyətlə işləyir,” – deyə o bildirir. Onların istədiyi sadədir: bir işlə dolanmaq, evə qayıdanda ailəsinə vaxt və enerji saxlamaq.

Hilton rəhbərliyi isə ehtiyat planlarının hazır olduğunu deyir. Açıqlamada danışıqlara sadiqlik vurğulanır, “dəyərli komanda üzvləri” və qonaqlar üçün “məqbul və ədalətli” razılaşmadan bəhs olunur. Amma əgər tətil reallığa çevrilsə, Dünya çempionatının Sietldəki qonaqları bu mübarizənin birbaşa fonunda qalacaq.

Filadelfiya: 770 milyon dollarlıq tortdan pay savaşı

Şərq sahilində, Filadelfiyada da gərginlik artır. Unite Here Local 274 tərəfindən təmsil olunan altı oteldə işçilərin müqavilələri başa çatıb, yenisi isə hələ imzalanmayıb. Əgər 12 iyuna qədər razılıq əldə olunmasa, tətil elan oluna bilər. Yəni Dünya çempionatının şəhərə axın etdiyi günlərdə otellər kadr çatışmazlığı ilə üz-üzə qala bilər.

Wyndham Philadelphia Historic District otelində server işləyən Maciah Magloughlin həmkarlarının tələblərini sadalayır: ciddi maaş artımı, otaq yığanlar üçün gündə maksimum 15 otaqlıq iş yükü, immiqrant işçilər üçün ICE-dən qorunma və ailə üzvləri üçün daha əlçatan tibbi sığorta.

Onun arqumenti rəqəmlərlə güclənir. Dünya çempionatının Filadelfiya bölgəsinə təxminən 770 milyon dollar iqtisadi təsir göstərəcəyi proqnozlaşdırılır. Magloughlin deyir ki, bu nəhəng tortu daşıyanlar – otaq yığanlar, ofisiantlar, texniki heyət – həmin tortdan bir tikə də olsun almaq istəyir. Çünki bir çoxu uşaqlarını oxutmaq, bir az istirahət etmək, bazarlıq etmək üçün mübarizə aparır. Böyük bir yay ərəfəsində bu mübarizənin daha da kəskinləşməsi isə qaçılmaz görünür.

Wyndham Philadelphia Historic District danışıqlar fonunda yaydığı açıqlamada işçilərin qanuni fəaliyyət hüququna hörmət etdiyini və ədalətli müqaviləyə ümid etdiyini bildirir. Otel, eyni zamanda, qonaqların rahatlığını təmin etməyə davam edəcəyini vurğulayır. Amma qonaqların otaqlarını kim yığacaq, yeməklərini kim daşıyacaq – bu sual hələ açıqdır.

Dünya çempionatı başlayır, əmək mübarizəsi dərinləşir

Dünya futbolunun ən böyük turniri ABŞ şəhərlərinə milyardlarla dollar, yüz minlərlə azarkeş və qlobal diqqət gətirəcək. Lakin Los Ancelesdən Sietlə, Filadelfiyaya qədər stadionların və otellərin arxa qapılarında başqa bir hekayə yazılır.

Bu hekayənin qəhrəmanları illərdir mətbəx buxarının, bar səs-küyünün, otel dəhlizlərinin içində qalan insanlardır. İndi onlar Dünya çempionatını fürsətə çevirərək səs-küyü öz lehinə yönəltmək istəyir. Sual budur: turnirin ilk fitindən əvvəl bu səs eşidiləcək, yoxsa milyonlarla azarkeşin alqışı arasında yenə itib-batacaq?