Dünya futbolunun gərgin Konqresi: İran böhranı və Rusiya qadağası

Dünya futbolunun vitrinində bu dəfə meydandakı oyun yox, zalda qurulan tribunal ön plandadır. Təxminən 1 600 nümayəndə, 200-dən çox üzv assosiasiya, amma gündəmin mərkəzində tək bir söz var: gərginlik.

İranın yoxluğu daha Konqres başlamadan havanı dəyişib. Gündəliyin texniki bəndləri – logistika, maliyyə, turnir formatları – kölgədə qalıb. Çünki Tehran tərəfi Vankuverə çatmadan geri döndü və bunun dalğası artıq bütün futbol dünyasına yayılıb.

İran heyətinin Kanadadan geri dönüşü: siyasi möhürlü futbol qalmaqalı

İran Futbol Federasiyasının (FFIRI) nümayəndə heyəti bu həftə Torontoya enən kimi qəfil qərar verib. Vankuverə davam etməli olan səfər yarıda qalıb, rəsmilər geri dönüb. İran mediasının yazdığına görə, FFIRI prezidenti Mehdi Taj və iki həmkarı Kanadanın immiqrasiya əməkdaşları tərəfindən “təhqir olunduqlarını” iddia edərək ölkəni tərk ediblər.

Mehdi Taj-ın adı təkcə futbolla yox, Tehranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (IRGC) ilə də bağlanır – o, bu qurumun keçmiş üzvü kimi tanınır. Məsələni daha da kəskin edən detal isə Kanadanın 2024-cü ildə IRGC-ni rəsmi şəkildə terror təşkilatı kimi tanımasıdır.

Ottava mövqeyini açıq qoyub: belə şəxslər üçün qapı bağlıdır. Kanadanın immiqrasiya xidməti yazılı açıqlamasında bildirib ki, fərdi işlərə dair detala girməsələr də, IRGC ilə əlaqəli şəxslər ölkəyə “yaramaz” sayılır və qəbul olunmur. Bu, diplomatik dildə sərt siqnaldır, futbol dilində isə birbaşa zərbədir.

Bu epizod İranın Dünya çempionatındakı gələcəyinə yeni kölgə saldı. Onsuz da 28 fevralda Yaxın Şərqdə başlayan müharibə, ABŞ və İsrailin hücum dalğası fonunda Tehran millisinin turnirdəki statusu sual altına düşmüşdü. İndi isə siyasi-immigrasiya qalmaqalı bu mübahisəni daha da qızışdırır.

İranın oyunlarını Meksikaya köçürmək cəhdi – və Infantino-nun sərt “yox”u

İran rəsmiləri ötən ay maraqlı bir çıxış yolu axtardı: püşk nəticəsində ABŞ-da keçirilməli olan üç qrup oyununu turnirin digər təşkilatçısı Meksikaya köçürməyi təklif etdilər. Səbəb aydındır – siyasi gərginlik, təhlükəsizlik narahatlıqları, giriş vizaları ilə bağlı risklər.

Amma bu plan çox yaşamadan rədd edildi. FIFA prezidenti Gianni Infantino məsələni qəti şəkildə bağladı: İran millisi püşkün nəticəsinə uyğun olaraq, oyunlarını harada nəzərdə tutulubsa, orada keçirəcək. Heç bir istisna, heç bir xüsusi rejim.

ABŞ-dan gələn siyasi mesaj isə ikili ton daşıyır. Dövlət katibi Marco Rubio bir tərəfdən İran futbolçularının turnirdə iştirakına “xoş gəldiniz” mesajı verir, digər tərəfdən isə xəbərdarlıq edir: IRGC ilə bağlılığı olan nümayəndə heyəti üzvləri ölkəyə buraxılmaya bilər. Yəni meydanda qapılar açıqdır, kulisdə isə sərhəd nəzarəti hər an “qırmızı işıq” yandıra bilər.

Infantino üçün çətin tribunal: bahalaşan bilet, Trampla yaxınlıq və insan haqları təzyiqi

Bu Konqres yalnız İranla bağlı deyil. Gianni Infantino özü də bu dəfə rahat kürsüdə oturmayacaq. O, həm artan Dünya çempionatı bilet qiymətlərinə görə, həm də ABŞ prezidenti Donald Trump ilə yaxın münasibətlərinə görə kəskin tənqid altındadır.

FIFA bu həftə maliyyə paketini şişirtməyə məcbur qaldı. Dünya çempionatı iştirakçılarına ödəniləcək vəsait təxminən 727 milyon dollardan 900 milyon dollara qaldırıldı. Səbəb aydındır: bir neçə iştirakçı ölkə açıq şəkildə bildirib ki, səyahət, vergi, logistika və əməliyyat xərcləri fonunda turnir onlara zərər yaza bilər. Yəni tarixdə ilk dəfə Dünya çempionatına getmək bəziləri üçün idman yox, maliyyə riskinə çevrilir.

Bu arada hüquq müdafiəçiləri də Infantino-nun üzərinə gedir. Onlar tələb edir ki, o, Konqresdəki çıxışında ABŞ-ın sərt immiqrasiya siyasəti fonunda azarkeşlərin, jurnalistlərin və yerli icmaların təhlükəsizliyinə dair konkret təminat versin. Amnesty International rəsmisi Steve Cockburn açıq deyir: indiyə qədər Infantino bu mövzuda ictimaiyyət qarşısında aydın plan ortaya qoymayıb və futbol ictimaiyyəti “boş vədlərdən” daha artığını gözləyir.

İnsan haqları ilə bağlı bu təzyiq, biletlərin bahalaşması, səyahət xərcləri – hamısı bir yerdə FIFA rəhbərliyini çətin vəziyyətə salır. Çünki turnir yalnız meydandakı oyunun keyfiyyəti ilə deyil, tribunadakı insanların özünü necə hiss etməsi ilə də ölçülür.

“Sülh mükafatı” qalmaqalı: Trump-a verilən ordenin kölgəsi

Gianni Infantino-nun üzərindəki başqa bir yük də FIFA Peace Prize ətrafındadır. Bu mükafat ötən ilin dekabrında Vaşinqtonda keçirilən Dünya çempionatı püşkatması zamanı Donald Trump-a təqdim olunmuşdu. İndi isə bu addımın özü Konqresdə ayrıca mübahisə mövzusudur.

Norveç Futbol Assosiasiyasının prezidenti Lise Klaveness açıq şəkildə deyib: bu mükafat ləğv olunmalıdır. Onun arqumenti sadədir – FIFA-nın mandatı belə siyasi yüklü “sülh mükafatı” paylamağı əhatə etmir. Bu, təşkilatın neytrallıq iddiası ilə ziddiyyət təşkil edir və federasiyalar arasında narazılıq yaradır.

Beləliklə, Infantino bir tərəfdən İran və ABŞ ətrafındakı siyasi qasırğanı idarə etməyə çalışır, digər tərəfdən özünün verdiyi simvolik qərarların hesabını verməli olur. Konqres zalında təkcə gündəlik sənədlər deyil, həm də bu sual dolaşır: FIFA hara qədər futbol təşkilatıdır, hara qədər siyasi oyunçu?

Rusiya məsələsi yenidən masada: qadağa nə qədər davam edəcək?

Bu Konqresin köhnə, amma hələ də açıq yarası da var – Rusiyanın beynəlxalq futboldan uzaqlaşdırılması. 2022-ci ildə Ukraynaya hərbi müdaxilədən sonra tətbiq edilən qadağa hələ də qüvvədədir və indi bu mövzu yenidən gündəmə gəlir.

Gianni Infantino bu ilin əvvəlində Rusiya ilə bağlı mövqeyini gizlətmədi. O, Sky News-a açıqlamasında qadağanın “heç nə əldə etmədiyini, yalnız daha çox məyusluq və nifrət yaratdığını” deyib və Rusiyanın yenidən beynəlxalq futbola qaytarılmasının müzakirə olunmasının zəruri olduğunu vurğulayıb.

Bu cümlələr indi Konqres zalında yenidən səslənəcək, amma bu dəfə cavab gözləyəcək. Çünki bəzi üzv assosiasiyalar üçün Rusiya qadağasının yumşaldılması siyasi cəhətdən qəbuledilməzdir, digərləri isə idmanın siyasətdən ayrılmalı olduğunu müdafiə edir. Cəbhələr sərtləşdikcə, qərar vermək daha çətinləşir.

Futbolun ən böyük səhnəsi, ən ağır suallarla üz-üzə

İran nümayəndə heyətinin Kanadadan geri dönməsi, IRGC ilə bağlı qara siyahılar, ABŞ sərhədlərində mümkün vizə dramları, Rusiya qadağasının taleyi, Trump-a verilən “sülh” ordeni, bahalaşan Dünya çempionatı və narazı federasiyalar.

Bu Konqres yalnız nizamnamə dəyişikliyi və ya maliyyə hesabatı üçün toplanmayıb. Burada futbolun sərhədləri çəkilir: meydanla siyasət arasındakı xətt haradan keçir, FIFA bu xətti qorumağa qadirdirmi, yoxsa çoxdan keçib?

Cavabları bu dəfə protokol yox, zalda səslənəcək çətin suallar müəyyən edəcək. Və həmin suallar yaxın illərdə Dünya çempionatının necə görünəcəyini formalaşdıracaq.