Futbol üzrə Dünya Çempionatında Hakim Təyinatlarında Geosiyasi Təsirlər
Dünya Çempionatında Hakim Seçimlərinə Təsir edən Amillər
2026-cı ilin Dünya Kuboku final mərhələsinə yaxınlaşdıqca, yalnız oyunçuların seçimi və çıxışları deyil, hakimlərin təyinatları da çox müzakirə olunur. Xüsusilə Fransanın Mərakeş üzərində 2-0 hesablı qələbəsində bütün hakim heyətinin argentinalılardan ibarət olması böyük səs-küy yaradıb.
Bu seçim, Fransanın favorit olduğu və ehtimal olunan finalda 2022-ci ilin çempionu Argentina ilə qarşılaşacağı gözlənilən şəraitdə suallar doğurub. FIFA həmçinin təsdiqləyib ki, ingilis hakimləri Anthony Taylor və Michael Oliver 44 il əvvəlki Falkland müharibəsi səbəbi ilə Argentina oyunlarında çalışa bilməzlər.
Hakim Təyinatlarında Əsas Meyarlar Nələrdir?
Hakim seçimi uzunmüddətli performans əsasında həyata keçirilir. Hər bir baş hakim üçün iki köməkçi hakim təyin edilir və onların göstəriciləri FIFA Hakimlər Komitəsi tərəfindən yaxından izlənilir. Bu komitəyə, futbol tarixinin ən yaxşı hakimlərindən biri sayılan Pierluigi Collina rəhbərlik edir.
Əsas kriteriyalar düzgün qərarlar və forma olsa da, geosiyasi amillər də önəm daşıyır. Məsələn, hakimlər öz ölkələrinin oyunlarını idarə edə bilməzlər. Bundan əlavə, turnirdə hakimlərin təyinatı onların ölkəsinin iştirak etdiyi oyunların nəticələrinə birbaşa təsir edə bilməz.
Məsələn, ingilis hakimləri Panama və ya Xorvatiya arasındakı oyuna təyin olunmaya bilər. Eyni zamanda, İngiltərə-nin yarımfinala keçmə ehtimalı olan bir matçda – məsələn, Argentina və İsveçrə qarşılaşmasında – ingilis hakimləri işləyə bilməz.
Geosiyasi Nüanslar və Hakim Təyinatları
FIFA mümkün qədər neytral konfederasiyadan hakim təyin etməyə üstünlük verir. Afrika və Cənubi Amerika komandaları arasında Avropa hakimləri seçilə bilər. Eyni şəkildə, iki Avropa komandasının qarşılaşmasında – məsələn, İspaniya və Belçika oyunu – Avropa hakimi, məsələn ingilis Michael Oliver, təyinat ala bilər.
Amma siyasi gərginliklər də nəzərə alınır. ABŞ hakimlərinin İran oyununda olmaması buna nümunədir. Bu cür hallarda FIFA vəziyyətə məntiqlə yanaşır və mürəkkəb siyasi kontekstləri diqqətlə qiymətləndirir.
Falkland Müharibəsinin Təsiri
FIFA nümayəndəsi təsdiqləyib ki, 1982-ci il Falkland müharibəsi hakim təyinatlarında nəzərə alınır. Bu səbəbdən ingilis hakimləri Argentina oyunlarında, yaxud Argentina-nın növbəti mərhələdə potensial qarşılaşacağı matçlarda təyin edilmir və əksinə.
Buna görə də, İngiltərə və Argentina eyni yarımfinalda olduğu üçün, Oliver və ya Taylor kimi ingilis hakimlərinin final oyununu idarə etməsi mümkünsüz görünür.
Argentinanın futbolçuları Misir üzərində qələbədən sonra "Malvinas" adlandırılan Cənubi Atlantik adalarına istinad edən "Muchachos" mahnısını oxuyaraq bu mövzunun hələ də siyasi həssas olduğunu göstəriblər. Amma İkinci Dünya Müharibəsi kimi daha uzaq tarixli konfliktlər hakim təyinatlarına təsir etmir. Məsələn, alman hakimləri İngiltərə oyunlarını idarə edə bilər.
İstisnalar Var?
Bəli, istisnalar mövcuddur. 2006-cı ildə Argentina hakimi Horacio Elizondo İngiltərənin Portuqaliyaya qarşı məşhur 1/4 final oyununu idarə etmişdi. Bu matç Wayne Rooney-nin mübahisəli qırmızı vərəqəsi ilə yadda qalıb.
FIFA bu dövrdə Falkland müharibəsi ilə bağlı indiki qaydaların tətbiq edilməməsinin səbəbini açıqlamayıb.
