Dünya Kubokuna altı həftə qalmış FIFA-nın sülh mükafatı mübahisəsi
Dünya Kubokuna cəmi altı həftə qalıb. Futbolun bu müddətdə əsas mövzusu meydan, taktika və heyət seçimi olmalı idi. Amma gündəmi yenə FIFA dəyişdi – özü də siyasətin ən kəskin xəttində.
Norveç Futbol Assosiasiyasının (NFF) prezidenti Lise Klaveness açıq şəkildə meydan oxuyub: FIFA-nın sülh mükafatı ləğv edilməlidir. Səbəb sadədir – futbolun ali qurumunun siyasətə bu qədər yaxın durmasını o, həm mandat, həm etibar, həm də idarəçilik baxımından təhlükəli sayır.
Trump-a verilən mükafat qığılcımı alova çevirdi
Mübahisənin mərkəzində bir qərar dayanır. Gianni Infantino-nun rəhbərlik etdiyi FIFA ilk dəfə təsis etdiyi sülh mükafatını Dünya Kubokunun püşkatma mərasimində ABŞ prezidenti Donald Trump-a verdi.
Bu addım çoxları üçün bir növ təsəlli hədiyyəsi kimi göründü. Trump dəfələrlə Nobel Sülh Mükafatına layiq olduğunu bildirib, indi isə ölkəsi Kanada və Meksika ilə birlikdə bu ilin Dünya Kubokuna ev sahibliyi edir. Belə bir fonda FIFA-nın siyasi neytrallıq iddiası, yumşaq desək, inandırıcı görünmür.
Klaveness isə bu xətti qəti şəkildə kəsir: NFF, FIFA-nın sülh mükafatını tamamilə ləğv edilməsini istəyir.
“Biz bunun FIFA-nın mandatına aid olmadığını düşünürük. Bu işi artıq müstəqil şəkildə görən Nobel İnstitutu var”, – deyə o, onlayn brifinqdə bildirib.
Onun arqumenti təkcə prinsipial deyil, praktikdir də. Dövlət başçılarına bu tip mükafatlar verildikcə, futbol qurumları ilə siyasi liderlər arasında “məsafə” daralır. Klaveness-in fikrincə, məhz bu məsafə idmanın etibarını qoruyan son sipərlərdən biridir.
“Bu, tam ştatlıq işdir” – idarəetmə siqnalı
NFF prezidentinin vurğuladığı əsas məqam idarəçilikdir. Sülh mükafatı kimi həssas sahəni həqiqətən müstəqil saxlamaq üçün ciddi mexanizmlər, təcrübəli münsiflər heyəti, açıq meyarlar lazımdır. Yəni bu, sadəcə yan iş deyil.
“Bu, tam ştatlıq işdir; inanılmaz dərəcədə həssas sahədir. Resurs baxımından da, mandat baxımından da, amma ən çox idarəçilik baxımından bu yoldan uzaq durmaq lazımdır”, – Klaveness deyib.
NFF İdarə Heyəti artıq növbəti addımı planlaşdırır. O, bildirir ki, assosiasiya FairSquare adlı qeyri-kommersiya təşkilatının qaldırdığı şikayəti dəstəkləyən rəsmi məktub yazacaq. Həmin təşkilat iddia edir ki, Infantino və FIFA bu mükafatı verərkən siyasi qərəzsizliklə bağlı öz etik qaydalarını poza bilər.
Klaveness-in tələbi açıqdır: bu şikayət üçün aydın, şəffaf vaxt cədvəli, əsaslandırılmış qərar və eyni dərəcədə şəffaf yekun.
FIFA isə bu suallara cavab vermək əvəzinə, Al Jazeera-nın sorğusuna ümumiyyətlə reaksiya göstərməyib. Sükut, bu dəfə, çox şey danışır.
Jackson Irvine: “Futbolun yaxşı qüvvə kimi imici zədələnib”
Tənqid təkcə şimaldan gəlmir. Avstraliya millisinin futbolçusu Jackson Irvine də tonunu gizlətmir. Onun hədəfi də eynidir – FIFA-nın sülh mükafatı və qurumun öz insan haqları siyasəti.
Irvine, FIFA-nın insan haqları siyasətini kağız üzərində gözəl, praktikada isə ziddiyyətli hesab edir. ABŞ-a verilən sülh mükafatı bu ziddiyyətin simvoluna çevrilib.
ABŞ püşkatmadan cəmi bir ay sonra Venesuelaya hərbi zərbə endirib, 28 fevralda isə İsraillə birlikdə İrana qarşı hava hücumlarına başlayıb. Belə bir fonu olan ölkənin prezidentinə “sülh” nişanı taxmaq futbol ictimaiyyətində ciddi suallar doğur.
Irvine Reuters-ə açıqlamasında sərt danışıb: belə qərarlar FIFA-nın insan haqları xartiyasını və futbolu “dünyada xeyirxah dəyişiklik üçün qlobal qüvvə” kimi təqdim edən ritorikasını lağa çevirir. Onun fikrincə, bu cür addımlar futbolun, xüsusən də elit səviyyədə, cəmiyyət və oyunun kökləri ilə əlaqəsini daha da qoparır.
“Bu, bizi geriyə aparır. Futbolun nə olduğu və icmalarımızda nə demək olduğu haqda təsəvvürü zədələyir”, – deyə o, vurğulayıb.
Kağızdakı hüquqlar, meydandakı reallıq
FIFA 2017-ci ildə ilk İnsan Haqları Siyasətini dərc edib. 2026 Dünya Kuboku üçün hazırlanan İnsan Haqları Çərçivəsində ev sahibi şəhərlərə daxilolma, ifadə azadlığının qorunması və diskriminasiyanın qadağan edilməsi kimi öhdəliklər qoyulub. Turnir 11 iyun – 19 iyul tarixlərində keçiriləcək.
Sənədlər təmtəraqlıdır. Lakin hüquq müdafiəçiləri bu öhdəliklərin kağızda qalmasından narahatdır. Onlar hesab edir ki, FIFA ABŞ-dakı idmançılar, azarkeşlər və işçilər üçün insan haqları risklərinə qarşı daha sərt mövqe tutmalıdır. Xüsusilə də Trump administrasiyasının sərt immiqrasiya siyasəti və deportasiya kampaniyaları fonunda.
Sual indi belədir: futbolun özünü “yaxşılığın qlobal dili” kimi təqdim edən qurumu, siyasi meydanda bu qədər açıq addımlar atarkən, meydandakı oyuna nə qədər toxunmadan qala bilər?
Dünya Kubokuna sayılı həftələr qalıb. Qalmaqal isə artıq start fitini çoxdan eşidib. İndi top FIFA-nın cəza meydançasındadır – bu təzyiqə necə cavab veriləcəyi, oyunun gələcək etibarını müəyyən edəcək.
