Dünya Kubokunda sürprizlər və favoritlərin şansı

Dünya Kubokunda altı günə sıxılmış 16 oyun meydanı yarıya endirdi. 32 komandadan 16-sı qaldı. Amma yaddaşlarda ilk növbədə rəqəmlər yox, Almaniyanın Paragvaya penaltilərdə uduzduğu an qalacaq. Təxminən 63 faiz irəliləmə ehtimalı olan komanda, turnirin ilk böyük zərbəsini aldı.

Senegal Belçikaya qarşı üstünlüyünü sona kimi qoruya bilsəydi, sensasiyanın miqyası Paragvayın qələbəsinə bərabər olacaqdı. Dünya Kubokunun bu mərhələsində ehtimallar tez-tez baş-ayaq çevrildi, amma hər sürprizin arxasında soyuq hesablamalar dayanırdı.

Sürprizlər, balans oyunları və dar qurtuluşlar

Mərakeşin Niderlanda qalib gəlməsi də bir çoxlarına gözlənilməz göründü. Amma Elo proqnozu Niderlandın şansını cəmi 55 faiz dəyərləndirirdi – yəni, əslində tam balansda olan, əvvəlcədən “bərabər” sayılan cütlük idi. Kağız üzərində bərabər, meydanda isə emosional dalğalanmalarla dolu bir oyun.

Əksinə, əvvəlcədən birtərəfli görünən qarşılaşmalar bəzən turu ən dramatik edənlər oldu. Cape Verde, Argentina qarşısında əlavə vaxta gedib, cəmi 10 faiz irəliləmə şansını reallığa çevirməyə çox yaxınlaşdı. Konqo isə İngiltərəyə qarşı son 15 dəqiqəyə qədər önə çıxıb, 17 faizlik ehtimalın nə demək olduğunu şübhə altına aldı.

Asiya təmsilçilərinin hamısı artıq turnirlə vidalaşıb. Afrikadan da yalnız iki komanda yerdə qalıb. Son 16-nın mənzərəsi tanışdır: Avropa və Cənubi Amerika yenə mərkəzdədir. Kanada, Misir, Mərakeş, Meksika və ABŞ isə Dünya Kubokunun ənənəvi güc mərkəzlərinin kənarından gələn beş “qonaq” kimi bu elit dairənin içindədir. Amma onların ümumi çempionluq ehtimalı cəmi 3,5 faiz civarındadır.

Favoritlərin xəritəsi dəyişir

Argentina Cape Verde üzərində əlavə vaxtda sağ qalmağı bacardı, amma bu sağ qalma qiymətsiz olmadı. Komandanın kuboku qazanmaq ehtimalı bir qədər geriləyərək 28 faizə düşüb. Səbəblərdən biri də Paragvayın Almaniyanı yolda qoyması ilə Fransa üçün açılan yolun genişlənməsidir.

Fransanın çempionluq ehtimalı 14 faizə sıçrayıb. İspaniya isə 16 faizə yüksəlib. Hər ikisi üçün ortaq cəhət var: hər qələbə onları kuboka bir addım daha yaxınlaşdırır. Avstriyanı asanlıqla keçən İspaniya, İsveçi oxşar rahatlıqla yola salan Fransa – bu iki nəhəng hələ ciddi sınaq hiss etməyib.

İngiltərə isə 12 faizə qalxıb. Bu rəqəm, çox da təsirli görünməsə də, həm komandanın gücünü, həm də sadəcə meydanda qalan rəqiblərin sayının azalmasını əks etdirir. Amma qarşıda onları ağır marşrut gözləyir: Meksika ilə səfər oyunu, ardınca potensial olaraq Braziliya və Argentina divarları.

Meksika City: yüksəklik, mif və reallıq

İngiltərənin Meksika Citydəki oyunu ətrafında bir sual dönüb-dolaşır: hündürlük nə dərəcədə rol oynayacaq?

Rəqəmlər kağız üzərində aydındır. Ev sahibi Meksikanın gözlənilən qol göstəricisi 0,6, İngiltərənin isə 1,6-dır. Bu fərq İngiltərəyə təmiz bir qol üstünlüyü verir. Modellərə görə nəticə ehtimalları belə bölünür: İngiltərənin qələbə şansı 62 faiz, Meksikanın 13 faiz, oyunun penaltilərə gedəcəyi ssenari isə 25 faiz.

Müzakirələrdə hündürlük tez-tez şişirdilir, amma minlərlə beynəlxalq oyunun təhlili fərqli mənzərə göstərir. Dəniz səviyyəsində ev sahibləri təxminən 55 faiz hallarda qalib gəlir. Oyunların üçdə biri, dəniz səviyyəsindən 250 metr yuxarı və ya aşağı zonada keçir. 250–750 metr aralığında tarixi qarşılaşmaların təxminən 6 faizi – yəni 4000-ə yaxın oyun oynanıb. 2000–2250 metr aralığında isə, Meksika Citynin yerləşdiyi yüksəklikdə, cəmi 265 oyun var. Onların yalnız 52 faizində ev sahibləri qalib gəlib – yəni dəniz səviyyəsinə nisbətən daha zəif “ev üstünlüyü”.

Burada əsas məsələ komanda gücünü nəzərə almaqdır. İqtisadi Müşahidə Mərkəzinin Elo reytinqləri həm FIFA sıralaması ilə yüksək korrelyasiya göstərir, həm də nəticələri yaxşı proqnozlaşdırır. Bu reytinqlər ev sahibinin qələbəsinin nə dərəcədə gözlənildiyini göstərir: 1 – ev qələbəsi demək olar ki, qəti, 0 – demək olar ki, qəti qonaq qələbəsi.

Modeldə ev qələbəsi dəyişəni 1, digər nəticələr 0 kimi götürülür. Bu nəticədən Elo proqnozu çıxılır və orta hesablanır. Alınan rəqəm ev komandasının gözləntiləri nə dərəcədə üstələdiyini göstərir. Yüksəklikdə oynayan komandalar – Boliviya (3000 metrdən yuxarı), Ekvador, Efiopiya, Meksika (2000 metrdən yuxarı) – adətən ən yüksək Elo reytinqinə sahib olmurlar. Amma məhz bu komandalar proqnozları tez-tez aşır.

1750 metrə qədər ev qələbələri, əsasən, gözləntilərə uyğundur. Bu həddən yuxarı isə ev sahibləri proqnozdan daha çox qazanmağa başlayır. Yəni yüksəklik müəyyən üstünlük verir. Amma ən yüksək səviyyələrdə belə bu “artıq” üstünlük təxminən 20 faiz bəndini keçmir və statistik səhv sərhədləri daxilində qalır.

Bu, Meksikanın İngiltərə qarşısında xüsusi, fövqəladə üstünlüyə sahib olmasını göstərmir. Amma eyni zamanda, İngiltərənin az vaxtda hündürlüyə uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalacağını da xatırladır.

Modelə kiçik bir düzəliş edək: əgər hündürlük İngiltərənin gözlənilən qolunu 0,25 azaldıb, Meksikanınkını 0,25 artırsa, İngiltərənin qələbə ehtimalı 48 faizə düşür, Meksikanınkı isə 24 faizə qalxır. İngiltərə, həm keçmiş nəticələrə əsaslanan metodla, həm də Transfermarkt bazar dəyərləri kimi digər göstəricilərlə aydın şəkildə daha güclü komandadır. Hündürlük fərqi oyunu müəyyən qədər balanslaşdıra bilər, amma bu qarşılaşmanı “tamamilə bərabər” səviyyəyə gətirmək üçün kifayət etmir.

Qalan səkkiz yola çıxır

Son 16-nın digər cütlüklərində rəqəmlər belə danışır:

• Argentina – Misir üzərində 77 faiz ehtimalla favoritdir.
• İngiltərənin Meksikanı keçmə ehtimalı simulyasiyalarda 74 faiz göstərilir.
• Mərakeşin Kanada üzərində şansı 70 faizdir.
• İspaniyanın Portuqaliyaya qarşı üstünlüyü 72 faizlə ifadə olunur.
• Kolumbiyanın İsveçrəni keçməsi 70 faiz ehtimalla gözlənilir.
• Braziliya – Norveç duelində 69 faizlə önə çıxır.
• Belçika – ABŞ-a qarşı 64 faizlə favoritdir.
• Fransa isə Paragvay üzərində 62 faiz irəliləmə şansına sahibdir.

Bu siyahıda ən çox gözə dəyən rəqəm Fransanın Paragvaya qarşı nisbətən aşağı görünən üstünlüyüdür. D qrupuna həsr olunan ön baxışda qeyd olunduğu kimi, Cənubi Amerika təmsilçisi müdafiədə son dərəcə sərt və intizamlıdır. ABŞ-a qarşı ilk oyunu çıxsaq, Paragvay bu turnirdə məhz bu müqaviməti ilə seçilib.

Az qol vuran rəqiblərə qarşı meydanı dağıdan, bol qollu Fransa bu dəfə 1,1 gözlənilən qolla kifayətlənməlidir. Paragvayın gözlənilən qol göstəricisi isə 0,6-dır. Rəqəmlər bu oyunun Fransanın indiyədək üzləşdiyi ən çətin sınaq ola biləcəyini deyir – kağız üzərində rahat görünən cütlükdə belə.

Dünya Kuboku indi başqa bir fazaya keçir. Sürprizlər artıq baş verib. İndi sual budur: son sözü yenə reytinqlər deyəcək, yoxsa daha bir gecə, Paragvayın Almaniyaya etdiyini kimsə başqa bir nəhəngə təkrarlayacaq?