Dünya Kubokunun kölgə oyunu: siyasət və futbol
Dünya futbolunun ən böyük səhnəsi hesab olunan FIFA World Cup adətən qollar, final dramı və əfsanələrin doğuluşu ilə xatırlanır. Amma bu turnirin tarixində elə anlar olub ki, bir neçə ölkə qələbə və məğlubiyyətdən çox kənarda – siyasət, rejimlər və beynəlxalq təzyiq ucbatından, demək olar ki, ümumiyyətlə bu səhnəyə çıxmaya bilərdi.
Bu, sadəcə oyun taleyi deyildi. Bəzən bir imza, bir parlament müzakirəsi və ya küçələrdəki etiraz səsi, illərlə qurulan futbol xəyallarını bir anda dağıda biləcək gücə çevrilmişdi.
İran 2022: Qış mundialına kölgə salan etirazlar
Qətərdə keçirilən 2022 FIFA World Cup öncəsi İran yığmasının ətrafında futbolu çoxdan aşan bir gərginlik dolaşırdı. Ölkə daxilində kütləvi etirazlar, insan haqları ilə bağlı sərt tənqidlər, tribunadan çox küçədə eşidilən şüarlar – bütün bunlar komandanın mundiala gedib-getməyəcəyi sualını gündəmə daşıdı.
Beynəlxalq səviyyədə boykot çağırışları artdı. Bəzi dairələr İranın turnirdən kənarlaşdırılmasını tələb edirdi. Qrup səviyyəsində rəqiblər artıq məlum idi, hazırlıq planları qurulmuşdu, amma bir sual havada asılı qalmışdı: bu komanda Qətərə uçacaqmı?
Nəhayət, futbol meydanı siyasətin önünə keçdi. İran yığması turnirdə iştirak etdi, meydanda öz cavabını verməyə çalışdı. Amma həmin mundial ölkə üçün təkcə idman hadisəsi yox, həm də siyasi və sosial gərginliyin fonunda oynanılan bir turnir kimi yadda qaldı.
North Korea 1966: Şok edən çıxışdan əvvəlki incə xətt
1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən dünya çempionatı North Korea üçün həm tarixi fürsət, həm də diplomatik mina sahəsi idi. Siyasi gərginlik, beynəlxalq tanınma ilə bağlı problemlər, ölkənin qapalı rejimi – hamısı birlikdə bu komandanın mundiala qatılmasını şübhə altına salmışdı.
Turnirə yol kağız üzərində qazanılmışdı, amma futbol bəzən kağızdan çox siyasətin masasında həll olunur. North Korea üçün də risk böyük idi: getməmək beynəlxalq səhnədə təcridi dərinləşdirə, getmək isə rejimin mövqelərini sınağa çəkə bilərdi.
Nəticə bəllidir: komanda gəldi. Və gəldiyi kimi də tarixi silkələdi. North Korea çeyrek finala qədər irəlilədi, dünya futbolunun yaddaşına gözlənilməz qəhrəman kimi yazıldı. Lakin az adam xatırlayır ki, bu nağıl hekayəsi, az qala, heç başlamadan bitəcəkdi.
Netherlands 1978: Prinsip, rejim və finala gedən yol
1978-ci ildə Argentina hərbi rejimin idarəsi altında idi. Məhz buna görə Netherlands daxilində dünya çempionatına getmək məsələsi sadəcə idman qərarı deyildi. Bu, vicdan mübahisəsinə çevrilmişdi.
Siyasi dairələrdə, mətbuatda, futbol mühitində bir sual dönə-dönə səslənirdi: diktatura ilə idarə olunan ölkədə futbol şousuna qatılmaq doğrudurmu? Boykot ideyası ciddiləşdi, müzakirələr kəskinləşdi. Bir tərəf deyirdi ki, idman siyasətdən kənar qalmalıdır, digər tərəf isə bu turnirdə iştirakın rejimə legitimlik qazandıracağından narahat idi.
Bu daxili çəkişmələrə baxmayaraq, Netherlands sonda mundiala yollandı. Və meydanda öz sözünü dedi – düz finala qədər irəlilədi. O komandanın oyunu, estetik futbolla sərt reallıq arasındakı ziddiyyəti daha da qabarıq göstərdi: tribunalar dolu, stadionlar alqış içində, ölkə daxilində isə hərbi rejim hakimiyyətdə.
Dünya Kubokunun tarixi, sadəcə qolların, kubok qaldıran kapitanların salnaməsi deyil. Bəzən bir ölkənin qatılıb-qatılmaması, bir penaltidən daha çox gərginlik daşıyır. Sual indi də açıq qalır: gələcək mundiallarda qərarı yenə meydan verəcək, yoxsa siyasət yenidən oyunun önünə keçəcək?
