Elliot Anderson: Tyneside məktəb oğlundan dünya ulduzuna
Məktəbdə müəllimlərin öz aralarında zarafatla “gəlin buna İngiltərə yığmasına oynayar deyə mərc edək” dediyi o sakit uşaq indi dünya çempionatında Thomas Tuchel-in etibar etdiyi əsas fiqurlardan biridir. Mərc heç vaxt qoyulmadı. Amma Anderson bu gün artıq həm dünya kubokunda, həm də Britaniya futbol tarixinin ən bahalı oyunçularından birinə çevrilmək ərəfəsindədir.
İngiltərə çərşənbə axşamı Boston şəhərində Qana ilə qarşılaşanda, Tyneside-dan başlayan hekayənin növbəti fəsli yazılacaq. Səssiz, özünü önə çıxarmayan yerli oğlan indi ölkənin diqqət mərkəzindədir.
Newcastle üçün itirilən uşaq, İngiltərə üçün “tam paket”
Newcastle United üçün o, uzun müddət “akademiyanın qüruru” idi. İndi isə “buraxılan fürsət” kimi anılır. Klubun baş məşqçisi Eddie Howe, 2024-cü ilin iyulunda Andersonun 30 milyon funt sterlinqə Nottingham Forest-ə satılmasını “karyeramın ən istəksiz transferi” adlandırmışdı. Newcastle, illərlə balanssız transfer siyasətinin ardından mənfəət və dayanıqlılıq qaydalarını (PSR) pozmaqdan və cərimə xalından qorxduğu üçün bu satışa məcbur qaldı.
İllər keçdikcə bu peşmanlıq daha da dərinləşdi. 23 yaşlı yarımmüdafiəçi indi İngiltərənin dünya kuboku planlarının mərkəzində dayanır. Baş məşqçi Thomas Tuchel onu qısa və aydın təsvir edir: “tam paket”. Nottingham Forest isə artıq onun üçün təxminən 120 milyon funtluq təklifi geri çevirib. Manchester City ilə danışıqlar davam edir, və bu danışıqlar Andersonu Britaniya futbol tarixinin ən bahalı oyunçusu səviyyəsinə qaldıra bilər.
Bu boşluq təkcə Newcastle üçün deyil. Şotlandiya da onu əldən buraxan tərəflərdəndir. Şotland nənəsi sayəsində orada oynamaq hüququ olan Anderson, gənclər və U-21 səviyyəsində Şotlandiyanı təmsil etmişdi. 2023-cü ilin sentyabrında Kiprlə AVRO-2024 seçmə oyunu və İngiltərə ilə yoldaşlıq görüşü üçün çağırıldı, lakin zədə səbəbindən heyətdən çıxdı. Sonra isə qəti qərar verdi: gələcəyi İngiltərə ilə bağladı.
Wallsend istehsalı: sakit uşaq, böyük istedad
Bu gün dünya səhnəsində olan Anderson bir vaxtlar sadəcə Valley Gardens Middle School-un meydançasında böyük qardaşları Louie və Wil ilə top qovan gənc “Geordie” idi. Wil daha sonra “Love Island” verilişi ilə tanınsa da, ailədə topa ən yaxşı rəftar edən uşaq həmişə Elliot olub.
Onun keçmiş ingilis dili və bədən tərbiyəsi müəllimi, eyni zamanda sinif rəhbəri olmuş Jonathan Roys o günləri belə xatırlayır: ailəni tanıyırdı, qardaşlarını məktəbdən, atasını isə meydandan. Qardaşlar pis deyildi, amma ən kiçik uşaq başqa idi – meydanda heç kimdən çəkinməyən, rəqibdən qorxmayan, hər mübarizəyə girən bir uşaq.
2014-cü ildə Danone Nations Cup-ın İngiltərə mərhələsində Valley Gardens-in kapitanı kimi het-trik edib komandasına 3:0 hesablı qələbə qazandıranda, əslində, gələcəyin xəritəsini çəkmişdi. Valideynləri Iain və Helen dərslərin heç vaxt ikinci plana keçməsinə icazə vermirdi. Newcastle United akademiyasındakı məşqlər dərs cədvəlinə uyğunlaşdırılırdı, əksinə yox.
Roys onu məktəbdə “sakit, özünü qabartmayan, amma işini görən” bir şagird kimi xatırlayır. Problem yaradan, intizama çağırılan uşaqlardan olmayıb. Hər iki yerdən – həm məktəbdən, həm də Newcastle akademiyasından gələn hesabatlar eyni idi: çalışqan, tərbiyəli, nümunəvi.
İdmanda isə fərqli idi. Futbol, atletika, kross qaçış, qapalı yarışlar, kriket – hansı sahəyə girirdisə, fərqlənirdi. Boyu yaşıdlarından çox üstün deyildi, amma meydanda hamıdan öndə görünürdü. Elə bu üstünlük səbəbindən müəllimlər bir gün zarafatla “görəsən, buna İngiltərə millisində oynayar deyə mərc qoya bilərik?” deyə düşünüblər. Mərc olmadı. Çağırış isə gəldi.
Sentyabr 2025-də Andorra ilə oyunda İngiltərə millisində debüt edəndə, anası Helen bunu “heç vaxt unutmayacağımız, heç vaxt adi qəbul etməyəcəyimiz gün” kimi təsvir etmişdi. Oğlunun ölkə üçün meydana çıxması ailə üçün sadəcə futbol hadisəsi deyildi, emosional zirvə idi.
Anderson köklərini unutmur. Roys onu bir neçə il əvvəl yerli mağazada görəndə, Anderson hələ də “All right sir” deyə müraciət etmişdi. Müəllim üçün bu sadə cümlə kifayət idi: uğur onu dəyişməmişdi. Bu gün o, eyni məktəbin yeni şagirdləri üçün artıq canlı ilham mənbəyidir.
Bristol Rovers: təzyiq altında böyümə dərsi
Newcastle United forması ilə 55 oyuna çıxan Anderson, 2021-ci ilin yanvarında FA Cup-da Arsenal-a qarşı debüt etmişdi. Amma həqiqi sərtləşmə, peşəkar futbolda “kişilər dünyası” ilə tanışlıq bir il sonra, Bristol Rovers-ə icarəyə gedəndə başladı.
Orada onu qarşılayanlardan biri də həm oyunçu, həm məşqçi kimi çalışan keçmiş İrlandiya yığma üzvü Glenn Whelan idi. O, Andersonun qəribə dərəcədə sakit, amma özündən əmin gəlişini unutmur. Gənc yarımmüdafiəçi ilk gündən fərqlənmişdi: təlimlərdə təzyiq artanda gizlənməyən, əksinə, irəli çıxan, top istəyən, məsuliyyətdən qaçmayan bir oyunçu.
5 fevral 2022 tarixi bu hekayədə xüsusi yer tutur. Bristol Rovers o gün səfərdə Sutton United-ə qarşı oynayırdı. Rəqib bərk, fiziki gücə söykənən, “kişilərdən ibarət” komanda idi. Məşqçilər heyətində bəziləri gənc Andersonu belə oyuna atmağa tərəddüd edirdi. Komanda fasiləyə məğlub yollandı. Whelan isə bir cümlə ilə vəziyyəti dəyişdi: “Bu uşağı meydana buraxmalıyıq, oyunun taleyini dəyişə bilər.”
Anderson oyuna daxil oldu, penalti qazandırdı, komanda hesabı bərabərləşdirdi. O andan sonra mövsümün qalan hissəsində meydanda keçirdiyi dəqiqələr demək olar ki, fasiləsiz oldu. Özünəinamı, amma heç vaxt təkəbbürü yox. Top gəlməyəndə sol cinahda donub qalmır, oyunun içine girir, topu özü axtarırdı. Rəqib kim olur-olsun, sıx təzyiq altında top qəbul edir, oyunu sürətləndirirdi.
Onun ən böyük üstünlüklərindən biri məşqə münasibəti idi. Əlavə iş, əlavə qaçış, əlavə vuruşlar – Anderson üçün bunlar yük deyildi. O, hər gün bir az daha yaxşı olmaq istəyən tipik “akademiya uşaqı” yox, meydanda böyüməkdən zövq alan, futbolu həqiqətən sevən peşəkar təsiri bağışlayırdı.
Mövsümün son günü isə Bristol Rovers tarixinin ən möhtəşəm səhnələrindən biri yazıldı. Komanda League One-a yüksəlmək üçün ya üçüncü pillədəki Northampton-dan daha yaxşı nəticə qazanmalı, ya da onlardan beş qol artıq vurmalı idi. Təzyiq, hesab, rəqib, tribunalardakı gərginlik – hər şey son həddə çatmışdı. Nəticə? 7:0. Anderson son beş dəqiqədə yeddinci qolu vurdu və Rovers mövsümdə ilk dəfə ilk üçlüyə daxil oldu. Final fitindən sonra onu çiyinlərdə meydandan çıxaran Bristol Rovers azarkeşləri, əslində, bir gənc ulduzun yeni mərhələyə keçidini alqışlayırdı.
Rəqəmlər, rekordlar və Manchester City üfüqü
Bu gün Andersonun ətrafında fırlanan rəqəmlər təkcə transfer bazarını deyil, Premyer Liqa statistikasını da silkələyir. Ötən mövsüm o, liqada ən çox topa toxunan oyunçu idi – 3 300 dəfə. Topu ən çox qazanmış futbolçu da o idi – 306 dəfə. Ən çox ikili mübarizə qazanan (297) və ən çox qayda pozuntusuna məruz qalan (80) da yenə Anderson oldu.
Bu göstəricilər təsadüfi deyil. Onun oyunu yalnız estetik toxunuşlardan ibarət deyil; işgüzarlıq, aqressiya, topu qazanmaq istəyi və komandanın ritmini idarə etmək bacarığı ilə doludur. Məhz bu paket indi Manchester City-ni məcbur edir ki, təklifini artırmağı ciddi şəkildə düşünsün.
İlk 120 milyon funtluq təklif artıq rədd edilib. Danışıqlar davam etsə, City-nin Alexander Isak-ın Newcastle United-dən Liverpool-a keçidini təmin edən 125 milyon funtluq tarixi müqaviləni də geridə qoyan paketə razı qalması real ssenaridir. Gözlənti odur ki, yeni mövsümə o, Enzo Maresca-nın rəhbərliyi altında Etihad-da başlasın.
Glenn Whelan buna şübhə etmir: Andersonun səviyyə yüksəltməkdən qorxmayacağını, əksinə, bundan həzz alacağını deyir. Onun fikrincə, əgər bu gün Nottingham Forest və İngiltərə ilə dünya kubokunda oynamasaydı, sadəcə dostları ilə yerli meydançada top qovurdu. Futbol onun üçün peşə olmaqdan əvvəl sevgi, vərdiş, nəfəsdir.
İndi sual sadəcə budur: Tyneside-in sakit məktəb oğlanı Manchester-in mavi səmasında hansı hüdudu aşacaq? Dünya kubokunda göstərdiyi oyun artıq cavabın bir hissəsini verib. Qalanını isə gələn mövsüm Premyer Liqa və Çempionlar Liqası deyəcək.
