Gianni Infantino FIFA prezidentliyindən istefa etməlidir

Bu dəfə mövzunun ətrafında fırlanmağa yer qalmayıb. Gianni Infantino ya Fifa prezidentliyindən dərhal istefa verməlidir, ya da hüquqi mexanizmlərlə vəzifədən uzaqlaşdırılmalıdır. Dünyanın ən çox sevilən idman növünün idarəçiliyinə olan inam dağılıbsa, bu dağıntının baş memarı da məsuliyyət daşımalıdır. Fifa-nın qalan cüzi etibarı da onun dövründə yerə vurulub.

Geri addım – amma kifayət deyil

Şənbə səhəri Infantino üçün alçaldıcı bir səhnə yaşandı. O, Dünya Kubokunun müəyyən paylarının özəl investorlar qarşısında satışını nəzərdə tutan planının iflasa uğradığını qəbul etməyə məcbur oldu. Fifa Forward Enterprise (FFE) adı altında irəli sürülən bu sxem futbolun gələcəyinə böyük təsir imkanlarını birbaşa vençur kapital fondlarının əlinə verirdi.

Infantino geri çəkildi, “oyunumuzun inkişafı üçün ortaq maraq ruhunda dialoqa davam edəcəyini” bildirdi. Kağız üzərində yumşaq ton, əslində isə açıq şəkildə siyasi manevr. Sadəcə öz kreslosunu qorumaq üçün atılan addım. Hər gün o, vəzifədə qaldıqca, futbolun ali idarə orqanının adına yeni bir ləkə vurulur.

FFE kimi bir layihəni təkbaşına işə salmaq cəhdi, çox lider üçün təkbaşına istefa səbəbi olardı. Amma Infantino-nun “dosyesi” bununla bitmir. O, illərdir Fifa-nın öz nizamnaməsini və idarəetmə qaydalarını lağ obyektinə çevirib. İndi dünyanın futbol kabinetlərində səbrin tükənməsi təəccüblü deyil. “Football unites the world” şüarı bu qədər boş görünməmişdi.

Qaydalara zidd, futbolun ruhuna zidd

Fifa nizamnaməsinin prezidentliyə aid 10.3-cü maddəsi deyir ki, prezident “Fifa-nın məqsədlərinin, missiyasının, strateji istiqamətinin, siyasətinin və dəyərlərinin davamlı şəkildə həyata keçirilməsini, qorunmasını və tətbiqini, həmçinin Fifa-nın müsbət imicinin formalaşdırılmasını təmin etməlidir”. Sənəddə həm də “Fifa daxilində dostluq və sülh münasibətlərinin təşviqi” tələb olunur.

Reallıq isə tam əksini göstərir. Son günlər bir-birindən uzaqlaşan federasiyalar, araya məsafə qoyan yüksək vəzifəli şəxslər fonunda bu bənd kağız parçasından başqa bir şeyə oxşamır. Qaydalar prezidentə müxtəlif şəxsi layihələr dalınca qaçmaq üçün heç bir səlahiyyət vermir. Xüsusilə də son dövrdə hazırkı ABŞ administrasiyası və onun ətraf dairələri ilə paralel irəli sürülən, nə düzgün izah olunan, nə də şəffaf nəzarətə açıq olan təşəbbüslərdən söhbət gedirsə.

Balogun işi, “sülh mükafatı” və qaynar kubok planları

Bütün bu xaosun harasından başlamaq olar? Folarin Balogun məsələsi bir çox aparıcı futbol fiqurlarının, xüsusilə Avropada, səbrini daşıran son damcı oldu. Ondan əvvəl isə başqa bir zərbə gəlmişdi: Infantino-nun dekabrda yeni Fifa sülh mükafatını Donald Trump-a təqdim etməsi.

Bu qərarın arxasındakı proses barədə demək olar ki, heç nə açıqlanmadı. ABŞ prezidentinin bu mükafata necə “layiq görüldüyü” ilə bağlı yayılan məlumatlar isə ən yaxşı halda mübahisəli idi. Futbol ictimaiyyəti çaşqınlıq və ikrah içində qaldı.

Buna paralel, yayda keçirilən Dünya Kubokunda oyunun öz toxumasına toxunan “hidratasiya fasilələri”nin tətbiqi barədə də maraqlı mənzərə yarandı. Bir çox tərəfdaşlar bu qədər fundamental dəyişikliyin cəmi bir neçə adamın masasında, məsləhətsiz-filansız formalaşmasından qəzəbləndi.

2034 Dünya Kubokunun sürətləndirilmiş tender prosesi isə başqa bir qalmaqal dalğası yaratdı. Qısa müddətdə aparılan bu prosedur nəticəsində Səudiyyə Ərəbistanının namizədliyi 2024-cü ilin dekabrında faktiki olaraq əngəlsiz təsdiqləndi. Üstəlik, cümə günü üzə çıxan məlumatlar göstərdi ki, 64 komandadan ibarət Dünya Kuboku planları da tam gücü ilə işlənir.

Bunların hamısı cəmi son 20 ayın məhsuludur. Hər dəfə yeni bir sərhəd aşılır.

Uefa-nın üsyanı və qırılma nöqtəsi

Şənbə günü Uefa-nın sərt bəyanatı yayılanda artıq səhnə dəyişmişdi. Orada “oyuna şübhəli fayda gətirən, gizli şəkildə, sürətləndirilmiş qrafiklə hazırlanan, kimliyi bilinməyən şəxslərin bişirdiyi planlara” son qoyulması tələb olunurdu. Hədəfdə təkcə FFE yox idi. Uefa, Fifa daxilindəki digər qərarverici strukturların da kənara atılmasından narazı idi.

Artıq tənqidlərin kütləsi kritik həddə çatıb. Uefa bir ildən çox davam edən sərt ritorikanı real hərəkətlə tamamladı: Infantino planından əl çəkməsə, gələcək Fifa turnirlərini boykot etmək öhdəliyi götürüldü. Bu, sözdən əmələ keçid idi və nəticəyə birbaşa təsir göstərdi.

Uefa prezidenti Aleksander Ceferin bu prosesdə öz dövrünü müəyyənləşdirə biləcək bir uğur qazandı. Amma bu, yalnız bir şərtlə dəyər qazanacaq: əgər Infantino-ya yenidən nəfəs almaq, vədlər yağdırmaq, başları yenidən “adi vəziyyətə” çevirmək üçün imkan verilməsə.

Geri dönüş yoxdur

Uefa daxilində və ondan kənarda bir məqamı hamı anlayır: temp aşağı düşməməlidir. Yüksək vəzifəli şəxslər açıq danışırlar – Infantino bu qalmaqaldan sağ çıxmamalıdır. Bəzi daxili mənbələr növbəti kritik addım kimi üzv assosiasiyaların hərəkətə keçməsini görür.

Bu assosiasiyaların böyük əksəriyyəti gələn ilin martında keçiriləcək seçkidə Infantino-nun yenidən namizədliyini dəstəkləyəcəklərini artıq yazılı şəkildə təsdiqləmişdilər. İndi həmin məktubların geri çağırılması masadadır. Proses texniki cəhətdən Fifa-ya rəsmi müraciət tələb edir, amma kifayət qədər say toplansa, bu, faktiki olaraq etimadsızlıq səsverməsinə çevrilə bilər.

Fifa bu dəstək məktubları üçün illərlə təzyiq göstərib. İndi isə bir çox milli assosiasiyalar üçün o sənədlərin ictimaiyyətə sızması böyük utanc mənbəyi ola bilər. Amma susmaq daha təhlükəlidir. Üzv assosiasiyalar öz idman növlərini mövcudluq böhranından qorumağa borcludur. Əks halda, onlar da Infantino kimi futbola ağır zərər vurmuş olacaqlar.

İndi geri çəkilmək, işi yarımçıq qoymaq deməkdir.

Pul, güc və post-Infantino dövrü

Uefa artıq Fifa-nın sərvətlərinin bölüşdürülməsi üçün yeni mexanizm hazırlamağa söz verib. Söhbət təşkilatın milyardlarla dollarlıq ehtiyatlarından yararlanmaqdan gedir, amma “ailə mirasını satmadan”. Başqa sözlə, özəl fondlara Dünya Kuboku payı satmadan, futbolun öz resursları ilə yenidən qurulmasından.

Kulis arxasında başqa bir proses də gedir. Uefa digər konfederasiyalarla birlikdə Infantino-nun mümkün varislərini müəyyənləşdirməyə çalışır. Məqsəd – əgər isveçrəli prezident seçkiyə qədər kreslosunda qalmağı bacarsa, ona qarşı real, etibarlı namizədlər çıxarmaqdır.

Bu böhran, düzgün idarə olunsa, futbolu daha sağlam modelə yönəldə bilər. Amma bir şərtlə: son sözü demək üçün yenə Infantino kürsüdə oturmamalıdır.

Əks halda, Fifa və onunla birlikdə bütün oyun, bir fəlakətdən digərinə sürüklənməyə davam edəcək. Futbolun ictimai müzakirəsi bir adamın ətrafında, onun eqosu və cəsarətli avantüraları üzərində fırlananda, nə oyunun zövqü qalır, nə də oyuna hörmət. Sual indi budur: assosiasiyalar bu dəfə həqiqətən hərəkətə keçəcəkmi, yoxsa futbol yenə bir adamın kölgəsində qalacaq?