Graham Potter: İsveçin Dünya Çempionatına Yolculuğu

Graham Potter 88-ci dəqiqədə topun tora dəyən səsini heç vaxt unutmayacaq. Viktor Gyökeres Polşanın qapısına həmin o zərbəni vuranda, Strawberry Arena-da 50 min nəfərin içindən bir cümlə qopdu: “Biz dünya çempionatına gedirik, baby”.

Bu, sadəcə qol deyildi. Bu, karyerası Chelsea və West Ham-da ağır zərbələr almış, adının yanına “uğursuzluq” sözü yazılmağa başlayan bir məşqçinin yenidən ayağa qalxma anı idi. Potter həmin 3:2-lik gərgin pley-off qələbəsini təkcə İsveç üçün tarixi gecə yox, öz həyatı üçün də dönüş nöqtəsi kimi yaşadı. Öz sözləri ilə desək, “karyeramın ən yaxşı gecəsi”.

Chelsea-də cəmi yeddi ay, West Ham-da isə səkkiz ay. İki iş, iki acı son. O da bunu gizlətmir: “Ağrıdır. Bu, asan deyil. Mən uğursuzluğu yaşamışam”. Amma bu dəfə tribunalar onu alqışlayırdı, futbol isə sanki onu yenidən qucaqlayırdı.

Londondan sonra Stockholm: qaranlıqdan işığa

Potter son illərdə çox şey itirdi. Ad-san, nüfuz, özünə inam. Ancaq İsveçlə həmin mart axşamı bu yükün bir hissəsi sanki stadionun damından aşağı töküldü.

Gyökeres-in əvvəlki oyunda Ukraynaya qarşı het-trikindən sonra Polşaya vurduğu bu gecikmiş qələbə qolu İsveçi 2018-dən bəri ilk dəfə dünya çempionatına apardı. Arsenal hücumçusunun zərbəsi qapı xəttini keçən kimi texniki zonada həyat dondu, sonra partladı. Potter bunu “bədənimdən çıxmış kimi bir hiss” kimi təsvir edir. Bütün ehtiyat oyunçular meydana qaçır, meydanda birdən-birə 15 futbolçu görünür, o isə içindən düşünür: “Bu, sarı vərəqlərdir, bu, problemdir”. Amma bu, dünya çempionatı idi. O an qaydalar kənara atıldı.

Final fitindən sonra arenada yaranan səs, təzyiq, sevinc – Potter üçün bu, sadəcə idman deyil, şəxsi reabilitasiya idi. O da etiraf edir ki, son illər futboldan çox az pozitivlik görüb. Bu dəfə isə futbol ona əl uzatdı.

Necə qeyd etdi? Sual veriləndə gülümsəyir: “Necə düşünürsünüz, nə etdim?” Bir neçə içki, ailə, komanda, sakit, amma dərin bir rahatlıq. Eyni zamanda özünü də cilovlayır: “Çox da havaya girməməlisən. Yuxarıda olanda heç vaxt deyildiyin qədər yaxşı, aşağıda olanda da heç vaxt deyilən qədər pis olmursan”.

Östersunds-dan milli komandanın başına: “Mən özümü isveçli hiss edirəm”

Potter-in İsveçlə əlaqəsi birdən yaranmayıb. Onun məşqçi hekayəsi məhz bu ölkədə başlayıb. O, Östersunds FK-ni dördüncü liqadan Allsvenskan-a qədər qaldırdı, ölkə kubokunu qazandı, Avropaya apardı. Yeddi il, bir klub, bir şəhər və bir ölkə ilə qurulan dərin bağ.

İsveç dilini orada öyrəndi, indi himni də özü ilə birlikdə oxuyur. “İşləyəndə özümü çox isveçli hiss edirəm”, – deyir. İki övladı İsveçdə doğulub. Futbol sisteminin aşağı pilləsindən yuxarı qalxıb, indi İsveç Futbol Federasiyasında milli komandanın baş məşqçisi kimi işləyir. “Məşqçi kimi də az qala isveçli olursan. İndi isə rəsmi olaraq İsveç üçün çalışıram, ona görə də özümü çox isveçli hiss edirəm”.

Onun üçün bu, romantik xatirə ilə peşəkar hesablamanın qarışığıdır. 1994-cü ildə ABŞ-da keçirilən dünya çempionatını xırdalıqlarına qədər xatırlayır, İsveçin məşhur “När vi gräver guld i USA” mahnısını belə unutmamışdı. Uşaq ikən televiziya qarşısında izlədiyi mundial indi onun işləyəcəyi səhnəyə çevrilir.

İsveç millisinə noyabrda, Jon Dahl Tomasson-un yerinə qısamüddətli müqavilə ilə gəldi. Bu, risk yox, hesablanmış addım idi. Mart fasiləsindən əvvəl müqaviləsini 2030-cu ilə qədər uzatdı. İndi qarşıda ən azı bir dünya çempionatı və, əgər vəsiqə qazanarlarsa, 2028 Avropa çempionatı və 2030 mundialı dayanır.

“Bəlkə də İngiltərədə biz bunu çox təbii qəbul etmişik, çünki adətən vəsiqə alırıq. Amma reallıq budur ki, bir çox ölkə bunu bacarmır. Ona görə bu, xüsusi bir hadisədir. Üstəlik, ölkə futbolunun maliyyə strukturu üçün də həyati əhəmiyyət daşıyır”.

Bu uğuru qeyd edənlər arasında ölkənin simvolu sayılan Zlatan Ibrahimovic də var. Potter onu “İsveçin krallarından biri” adlandırır. Bu mesaj da yeni dövrün rəmzi kimi görünür.

Isak və Gyökeres: iki ulduz, bir xəyal

Potter indi ən çətin qərarlarla üz-üzədir. Dünya çempionatına aparacağı 26 nəfərlik heyət, kimin kənarda qalacağı, kimin son anda siyahıya düşəcəyi – onun sözləri ilə desək, “ata və insan kimi ən çətin söhbətlər”.

Amma eyni zamanda əlində güclü silahlar da var. Alexander Isak və Viktor Gyökeres – ötən yay Premyer Liqa-nın ən səs-küylü transferlərindən ikisi.

Isak, Newcastle-dan Liverpool-a 125 milyon funt sterlinqə keçidindən sonra zədələrlə dolu mövsüm yaşayıb, hələ Potter-in dövründə start heyətində matça başlamayıb. Məşqçi bunun təzyiq və gözləntilərin toqquşması ilə bağlı olduğunu deyir: böyük klublarda reallıqla gözlənti arasında məsafə böyüyəndə, problem yaranır. Amma o, Isak-ı yaxşı tanıyır: peşəkar, sakit, işini bilən, komandasına kömək etmək istəyən hücumçu.

Gyökeres isə başqa hekayə yazır. Arsenal-da ilk mövsümündə 21 qol, Premyer Liqa çempionluğu, Çempionlar Liqasının finalı. 27 yaşlı forvard üçün bu, zirvəyə sıçrayış mövsümü oldu. Buna baxmayaraq, onu tənqid edənlər də tapılır. Potter bunu “müasir futbolun klassik nümunəsi” adlandırır: nə etsən də, hamını razı salmaq olmur. Amma milli komandanın baxış bucağından o, artıq qəhrəmandır: iki oyunda dörd qol, biri də Polşaya qarşı həmin 88-ci dəqiqəlik zərbə.

Potter-in planında Isak və Gyökeres-in birlikdə rolu xüsusi yer tutur. “Stil olaraq fərqlidirlər, bu da bizim üçün üstünlükdür. Onlardan effektiv istifadə edə bilərik. Hələ mənim vaxtımda ikisini bir yerdə oynatmamışıq, bu, inkişaf etdirməli olduğumuz maraqlı bir şeydir. Onları zövq alaraq oynayan, formda saxlaya bilsək, onlar ən yüksək səviyyəli futbolçulardır”.

Isak-ın Ostersunds-a qarşı 16 yaşında, AIK forması ilə peşəkar debütündə qol vurmasını da unutmamışdı. O vaxt Potter rəqib texniki zonada idi. İndi isə həmin gənc istedadla eyni skamyada, eyni məqsəd uğrunda mübarizə aparır.

San Dieqo istisi, Stokholm sərinliyi

48 komandadan biri kimi gec vəsiqə alan İsveç hazırlıq bazası seçimində də axıra qalıb. Onlara San Dieqo şəhərində yerləşən SDJA adlı orta məktəb kompleksi düşüb. Kağız üzərində bəlkə də sadə görünür, amma Potter şikayət etmir. İsti havada standart vəziyyətlərin əhəmiyyətinin artdığını vurğulayır, komandanın bu şəraitə uyğunlaşmasını ön plana çəkir.

İngiltərə kimi Miami-də uzunmüddətli düşərgə planlaşdırmırlar. İsveç millisi turnirə qədər əsasən Stokholmda qalacaq. Fikir aydındır: futbolçular ağır klub mövsümündən sonra ailə və dostları ilə vaxt keçirib, psixoloji olaraq yenilənməlidirlər. Sonra Norveç və Yunanıstana qarşı yoldaşlıq oyunları, ardınca isə 15 iyunda Tunisə qarşı dünya çempionatına dönüş.

Rəqiblər asan deyil: Tunis, Niderland, Yaponiya – F qrupunda hər xal, hər top üçün döyüş olacaq. Amma İsveç bu dəfə sadəcə iştirakçı olmaq üçün gəlmir. Bu komanda, bu məşqçi və bu hekayə üçün dünya çempionatı bir növ sübut meydanına çevrilir.

Maradona ilə başlayan yuxu

Potter-in futbola ilk xatirəsi 1986-cı ilə gedib çıxır. 11 yaşında, televizor qarşısında, Diego Maradona-nın dünya çempionatındakı sehrini izləyir. O an anlayır ki, bu oyun adi oyun deyil. İllər keçir, o uşaq böyüyür, aşağı liqalarda işləyir, İsveçdə özünü yenidən kəşf edir, İngiltərədə yıxılır, sonra yenə İsveçə qayıdır.

İndi isə həmin uşaq, Maradona-nı seyr edən balaca Graham, dünya çempionatında texniki zonada dayanacaq. Əlində taktiki lövhə, qarşısında Gyökeres və Isak, arxasında isə bir ölkənin ümidləri.

Bəlkə də ən böyük sual budur: bu dəfə o, karyerasının ən yaxşı gecəsini geridə qoyub, daha böyüyünü yaza biləcəkmi?