Graham Potter: Londondan qopan karyera və İsveçlə yenidən doğuluş

Graham Potter üçün idarəçilik illəri bir dərsə çevrilib: məğlubiyyətdən qaçmağa dəyməz. Onun 51 yaşında gəldiyi nəticə budur. Chelsea və West Ham-də alınmayan dönəmlərdən sonra indi bunu açıq şəkildə deyir: “Pis şeylərlə üz-üzə gəlməlisən. Nə qədər çox üzərinə getsən, həyatının yaxşı olma ehtimalı bir o qədər artır. Və sonra o gözəl anlar gəlir.”

O gözəl anlardan biri indi yaşanır. Potter, illərin dalğalandırdığı karyerasına baxaraq danışır, həm yumşaq, həm də yerində sərt. Çünki hekayəsində təkcə zərbələr yoxdur. İsveçi dibdən çıxarıb Dünya Kubokuna aparan adamdan söhbət gedir. Amma futbol yaddaşı qəddar olur – çox vaxt yalnız enişlər xatırlanır.

Chelsea-dən West Ham bataqlığına

Potter 2022-ci ilin sentyabrında Brighton-dakı sabitlikdən ayrılıb Chelsea-yə keçəndə hamı bunun yeni səviyyə olduğunu düşünürdü. Cəmi yeddi ay davam gətirdi. Uzun fasilədən sonra isə West Ham çağıranda geri qayıtmağa qərar verdi. Elə buradan karyerasının ən çətin səhifələrindən biri açıldı.

West Ham-in qarışıqlığı içində Potter itdi. 25 oyunda cəmi altı qələbə, ilk tam mövsümünə kabus kimi start və sentyabrda işini itirməsi. Birdən-birə kəsişmə nöqtəsi: “İndi nə olacaq?” Çox şey vəd edən karyera sanki yavaş-yavaş kənara sürüşürdü.

O isə geri çəkilmədi. “Kifayət qədər həyat təcrübəm var ki, bunların hamısını kontekstə qoya bilim,” – deyir. “Hər şeyə görə minnətdaram – yaxşısına da, pisinə də. Axırda həyat sənə nə atırsa, onunla yaşamalısan. West Ham-dən sonra iki yolum var idi: oturub media işi görə bilərdim. Ya da gedib işləyə bilərdim.”

İsveçdən gələn zəng

Məhz o vaxt İsveçdən siqnal gəldi. Dünya Kubokuna seçmə mərhələdə vəziyyət faciəvi idi, Jon Dahl Tomasson getmişdi, təcili dəyişiklik lazım idi. Amma Potter əvvəlcə özünə baxmalı oldu. Ətrafındakı insanlarla danışdı, West Ham kölgəsini arxada qoymağın yolunu axtardı.

“Uduzmağınla barışmalısan,” – deyir. “Amma bunun səni daha yaxşı insan etdiyinə inanıram. Futbolda isə bəzən heç nəyi rasional izah edə bilmirsən. Sadəcə deyirsən ki, ‘bəlkə də belə olmamalı idi’. Və həyatına davam etməyə çalışırsan.”

Öyrəndikləri ağrılı olub. “Bu öyrənmələri sizinlə bölüşməyəcəyəm, çünki onları qazanmaq mənə zərər verib. Elə də olmalıdır. Adam belə inkişaf edir.”

O, kənardan gələn səs-küyü kəsib atıb. “İnsanların mənim haqqımda nə düşündüyü ilə yaşasam, bu çox bədbəxt bir həyat olar,” – deyir. Amma İsveç millisini qısamüddətli müqavilə ilə qəbul edəndə nəyin riskdə olduğunu da yaxşı bilirdi. Seçmə mərhələdən çıxa bilməmişdilər, Nations League sayəsində pley-off şansı qazanmışdılar. Burada da yıxılsaydı, reputasiyasına daha bir ağır zərbə dəyəcəkdi.

Mart pley-offu: İsveçin yenidən doğulduğu an

Hər şey martda dəyişdi. İsveç yığması pley-offda buz kimi soyuq başla oynadı. Viktor Gyökeres əvvəlcə Ukraynaya qarşı 3:1 hesablı yarımfinalda het-trik etdi, sonra isə Stokholmda Polşaya qarşı finalda 88-ci dəqiqədə 3:2-lik qələbə qolunu vurdu.

Potter o anları yenidən yaşamaq üçün internetə girib. “YouTube-da oyunun isveçcə şərhinə baxırsan; bir neçə ay sonra açıb baxdım, səsdəki emosiyanı hiss edirsən,” – deyir. “Viktor vurur və sanki bədənindən çıxırsan. Bütün ehtiyat oyunçular meydana qaçır. Meydanda 15 oyunçu var, mən isə düşünürəm: ‘Bu sarı kartdır, problem olacaq.’ Amma bu Dünya Kubokudur, o an bütün qaydalar qapıdan bayıra atılır.”

Bu uğurdan sonra Potter müqaviləsini 2030-cu ilə qədər uzadıb. Artıq o, İsveçlə dərin bağ qurduğunu gizlətmir. Ölkəyə yad gəlməmişdi – Östersund-la yeddi illik möcüzəvi yürüşü, dördüncü liqadan tutub Europa League səhnəsinə çıxarması hələ də xatırlardadır.

“İşləyəndə özümü çox isveçli hiss edirəm,” – deyir. “Görünüşcə də bir az isveçliyə oxşayıram. Uşaqlarımdan ikisi İsveçdə doğulub.” Onun üçün milli komanda futbolunun mənası daha böyükdür: “Burada özündən böyük bir şey üçün çalışdığını anlayırsan. Bu, başqa ölçüdür. O intensivliyi hiss edirsən. Gözəl olan da budur.”

Klubdan milliyə: vaxtla yarış

Potter üçün ən böyük çətinliklərdən biri klubdan milli futbola keçiddir. Onun adı illərlə sistem quran, detallı planlar quran məşqçi kimi çəkilib. İndi isə vaxt yoxdur.

“Fikirləri inkişaf etdirmək üçün vaxtın yoxdur,” – deyir. “Noyabr toplanışında oturub mart üçün Ukraynanı necə məğlub edəcəyinə dair taktiki planlar qura bilərsən, amma reallıqda oyuna cəmi iki gün hazırlıq vaxtın olur. Hər şeyi çox mürəkkəbləşdirmək istəmirsən.”

Dünya Kubokuna vəsiqə gəldi, ardınca isə başqa bir sərt mərhələ başladı: heyətə düşməyən oyunçularla söhbətlər. Daxili harmoniyanı qorumaq əsas hədəflərdən biridir. “Məşqdə 11-ə qarşı 11 oynasan belə, kənarda dörd nəfər dayanır,” – deyir. “Bu asan deyil. Hamının eyni yolda getməsini istəyirsən.”

İsveç Stokholmda təlim-məşq toplanışı keçirir, sonra isə Texasdakı bazaya uçacaq. Ölkədə gözlənti böyükdür: USA 94-də qazanılan üçüncü yer hələ də xatirələrdədir. Amma bu dəfə qrupda Yaponiya, Niderland və Tunis var. İlk 32-yə düşmək asan olmayacaq.

Monterrey, istilər və standart vəziyyətlərin dəyəri

14 iyunda Monterrey-də Tunisə qarşı açılış oyunu. Potter üçün detallar artıq beynində canlanır. İstiyə uyğunlaşma, oyunun tempini idarəetmə, xırda epizodlara nəzarət.

O, standart vəziyyətlərin rolunu xüsusi vurğulayır. Turnir futbolu bıçaq kənarında gəzintiyə bənzəyir. Komandalar riskdən qaçır, oyunlar sıxlaşır, boşluqlar azalır. “Belə şəraitdə qol imkanı yaratmağın yollarından biri standartlardır,” – deyir. “Komandalar buna çox fokuslanacaq.”

İsveçin başqa silahları da var. Dejan Kulusevski zədə səbəbindən kənardadır, amma ön xəttdə Alexander Isak – Gyökeres cütlüyü rəqiblərə ciddi ziyan vura bilər.

Gyökeres və Isak: fərqli yollar, eyni hədəf

Gyökeres-in Arsenal-dakı ilk mövsümü tənqidlərlə keçib, amma Potter başqa tərəfə baxır. Onun üçün bu hücumçu İsveçi Dünya Kubokuna aparan adamdır. “Bizim tərəfdən baxanda, o, bizi Dünya Kubokuna çıxardı, təsiri inanılmazdır,” – deyir. Arsenal üçün isə qol sayları, komandanın Premier League çempionluğu, Champions League finalı – hamısı kağız üzərində yazılıb. “Nə qədər işlədiyini görürsən. Mövsümü əla keçirdi.”

Isak üçün isə Liverpool-a keçid daha çətin alınıb. Newcastle-dan ayrıldıqdan sonra yay hazırlığı pozulub, qırıq ayaqdan qayıdandan sonra nə forma, nə ritm istədiyi kimi olmayıb.

“Onun üçün istədiyi kimi getməyib,” – deyir Potter. “Biz çox vaxt düşünürük ki, yeni transfer hər şeyi avtomatik yaxşılaşdıracaq. Mən bunu yaşamışam – həmişə belə olmur. Alex Newcastle üçün bunu edirdi, bəs Liverpool-un ondan istədiyi nədir? Oyunçu dəyişmir. Keyfiyyəti də dəyişmir. Hələ də ən yüksək səviyyəli futbolçudur. Sadəcə komanda ilə qarşılıqlı uyğunlaşma vaxt aparır. O, əla oğlandır.”

Potter-in yaddaşında Isak-ın ilk addımı da var. AIK ilə Östersund-a qarşı debütü. “Oyundan əvvəl sevinirdik ki, əsas mərkəz hücumçu oynamır, yerinə 16 yaşlı uşaq çıxır,” – deyir. “Sonra o vurdu, biz 0:2 uduzduq və mən dərsimi aldım.”

Norveçə qarşı 1:3 hesablı məğlubiyyətdə Isak-ın vurduğu möhtəşəm qol isə Potter üçün ümid işığı oldu. O, Gyökeres və Isak-ı eyni vaxtda meydanda görmək istəyir. “Üslubları fərqlidir, bu da bizim üçün üstünlükdür. Hələ birlikdə oynamayıblar, bunu inkişaf etdirmək həyəcanvericidir.”

Zlatan-la mesajlar və turnirin ruhu

İsveçdə həyəcan artır. Potter artıq Zlatan Ibrahimovic ilə mesajlaşdığını deyir. Klubdan yığmaya keçən məşqçilərin artan tendensiyası haqqında düşünür. Onun danışdığı həmkarlar bir şeyi eyni cür vurğulayıb: turnirlər futbolda ən güclü hissdir.

“Milli komandada daha çox ruhla etdiyin bir iş var,” – deyir. Orada yalnız klubun uğuru deyil, bir ölkənin emosiyası, yaddaşı, kimliyi var.

Potter indi bu ruhun mərkəzindədir. West Ham onu işdən çıxardı, amma özləri də düşməni – aşağı liqanı – dayandıra bilmədilər. O isə yoluna davam etdi və Dünya Kubokuna gedir.

Uşaqlıq xatirəsi hələ də gözünün önündədir: 1986-cı il, 11 yaşı, televizorun qarşısında Diego Maradona-nın oyunu alt-üst etməsi. Futbola sevgisi orada başlayıb. İndi isə həmin səhnənin içində, eyni səhnənin kənarında dayanacaq.

Sual indi budur: İsveçlə bu Dünya Kubokunda öz Maradona anını yaşaya biləcəkmi?