Infantino-nun FIFA Planı: Gözlənilməz Reaksiyalar və Daxili Üsyan
Gianni Infantino cəmi iki həftə əvvəl MetLife Stadium-un VIP lojalarında oturanda, ABŞ prezidenti Donald Trump-ın sevdiyi ifadə ilə desək, “futbolun kralı” obrazını tam yaşayırdı. İspaniya ilə Argentina dünya çempionatının finalında meydanda idi, tribunalar dolu, kameralar onun üzünə tuşlanmışdı.
Kuboku təqdim etmək üçün Trump-la birlikdə yaşıl örtüyə endiklərində stadionun bir hissəsindən fit səsləri gəldi, amma bu, ümumi tabloyu dəyişmirdi. Bu, tarixdəki ən böyük dünya çempionatının 104-cü və son oyunu idi – meydanda uğur, kassada rekord gəlir. Futbolun qlobal rəhbəri üçün sanki yekdilliklə verilmiş etimad səsi idi. Martda növbəti dəfə seçilməsi demək olar ki, formal prosedur kimi görünürdü.
İndi isə o günlər çox uzaqda qalıb. Eyni adam bir həftə içində dünya futbolunun mərkəzinə parçalanma bombası atdı və indi özü həmin partlayışın altında qalıb.
Qızıl plan kimi təqdim olunan layihə necə siyasi intihara çevrildi?
Infantino-nun böyük səhvi sadə görünürdü, amma toxunduğu damar çox həssas idi. O, özəl investorları – başda Joshua Kushner olmaqla – gələcək dünya çempionatlarının və bütün FIFA turnirlərinin gəlirlərinə ortaq etməyə çağırdı.
Planın adı vardı: FIFA Forward Enterprise (FFE). Mahiyyəti isə aydındı – FIFA-nın faktiki olaraq bütün pul qazandıran fəaliyyətlərini – dünya çempionatı, digər turnirlər, yayım hüquqları, sponsorluq, bilet və hospitality satışları – ayrıca kommersiya qurumuna yığmaq və bunun 20 faizini satmaq.
Rəqəmlər cazibədar idi. Təşkilatın dəyəri 20 milyard dollar hesablanır, investorların 4,2 milyard dollarlıq pay alması nəzərdə tutulurdu. “Lider investor” kimi Joshua Kushner-in yaratdığı Thrive Eternal çıxış etməli idi. Onun qardaşı Jared Kushner-in Trump-ın kürəkəni olması siyasi fonu daha da kəskinləşdirirdi.
FIFA-nın 211 üzv assosiasiyasına isə konkret təklif vardı: hər birinə 20 milyon dollar. Qərar üçün son tarix – 19 sentyabr.
Onsuz da 2023–26 dövrü üçün rekord 15 milyard dollarlıq gəlir hesabına federasiyalara növbəti dörd ildə 10 milyon dollar ödənilməsi planlaşdırılmışdı. Yeni sxem bu məbləği ikiqat artırırdı – əvvəl 20 milyon, sonra 2034-ə qədər 22 milyon, 2038-ə qədər isə 24 milyon.
Andorra, Montserrat və Papua Yeni Qvineya kimi kiçik assosiasiyalar üçün bu, illərlə xəyal edilən büdcə idi. İngiltərə, İspaniya, Fransa kimi nəhənglər üçün isə prioritetlər tamam başqadır. Onlar pulla deyil, strukturla, güc balansı ilə maraqlanırlar.
Məhz həmin balansı bu plan alt-üst edirdi.
“Futbol satılmır” cəbhəsi: demək olar ki, hamı birləşdi
Avropada klub futbolu çoxdan özəl kapitala, fondlara, neft pullarına öyrəşib. Amma dünya çempionatı başqa mövzudur. Bu turnir azarkeşlərin gözündə hələ də şöhrətin, bayrağın, uşaq xatirələrinin turniridir, kommersiya layihəsi yox.
Elə buna görə də reaksiya ildırım sürəti ilə gəldi.
FIFA-nın bəzi vitse-prezidentləri, yüksək vəzifəli məmurları, Avropanın bütün futbol assosiasiyaları, Asiya və Şimali Amerika konfederasiyalarının rəhbərləri, Britaniyanın baş naziri, milli liqaların qlobal birliyi, dünyanın dörd bir yanından azarkeşlər – faktiki olaraq hamı eyni cəbhədə toplaşdı.
Cümə axşamı həlledici zərbə gəldi. UEFA açıq şəkildə bəyan etdi: plan geri çəkilməyincə, Avropa komandaları heç bir FIFA turnirində iştirak etməyəcək.
Bu, sadəcə bəyanat deyildi. Dünya çempionatının, Klub dünya çempionatının, ən böyük gəlir gətirən turnirlərin idman keyfiyyəti və kommersiya dəyəri əsasən Avropa komandalarına söykənir. Onların “boykot” sözü FIFA-nın gələcək proqnoz cədvəllərini bir anda mənasız edir.
Qitə federasiyalarının qorxusu aydındır: özəl investorlar daha çox oyun, daha böyük turnirlər, daha çox gəlir tələb edəcək. Bu da həm milli komandaların, həm də klubların təqvimini darmadağın edə, UEFA Çempionlar Liqası kimi brendlərin diqqət və gəlir payını azalda bilər.
Elit futbolçular onsuz da həddə qədər yüklənib. Yayım və sponsor bazarı da sonsuz deyil. Hər kəs bilir: bu sistemdə əlavə 10 oyun haradasa başqa bir yarışın nəfəsini kəsəcək.
Və bəlkə də ən çox qıcıq doğuran məqam – üslub idi. İddialara görə, Infantino bu layihəni bir il ərzində dar çevrədə hazırlayıb, demək olar ki, heç kimi prosesə cəlb etməyib. Özünü Trump-ın yaxın orbitində göstərmək, ABŞ siyasi səhnəsində görünmək həvəsi fonunda, futbol ailəsini fakt qarşısında qoyub.
Elə Trump özü də cümə günü bildirdi ki, dünya çempionatının gəlirlərinin satılması planı barədə Infantino ilə danışmayıb. Bu, layihənin siyasi dayağını da zəyif göstərdi.
Daxildə üsyan: istefalar, sərt bəyanatlar
Cümə günü artıq Infantino-nun ətrafı da dağılmağa başladı. Onun ən yaxın müşavirlərindən biri, keçmiş Goldman Sachs bankiri Carlos Cordeiro istefa verdi və planı açıq şəkildə “pis müqavilə” adlandırdı.
FIFA-nın baş əməliyyat direktoru Kevin Lamour Associated Press-ə verdiyi açıqlamada həmkarlarını müdafiə edərək elə sərt mövqe ortaya qoydu ki, sanki prezidentini onu işdən çıxarmağa təhrik edirdi. Bu, təşkilat daxilində nadir hallarda görünən açıq qarşıdurma idi.
Təzyiq dalğası o qədər gücləndi ki, Infantino geri çəkilmək məcburiyyətində qaldı. Cümə günü yaydığı bəyanatda planı dayandırdığını açıqladı:
“Bütün fikirlərə diqqətlə qulaq asdıqdan sonra aydın oldu ki, bu layihə elə bir bölünmə yaradıb ki, dəstəyin səviyyəsindən asılı olmayaraq, artıq ilkin məqsədlərimizin maraqlarına xidmət etmir.”
Sözlər diqqətlə seçilmişdi, amma mənzərə aydındır: plan batdı, amma onun yaratdığı zəlzələ hələ bitməyib.
200 məktub, amma neçə səs? Dəstək duman içində
Keçən həftə Infantino Nyu-Yorkdan ayrılarkən çantasında təxminən 200 üzv federasiyanın dəstək məktubu vardı. 211 üzvdən belə bir rəqəm onu gələn ilin martında yenidən seçilməyə demək olar ki, zəmanətli namizəd kimi göstərirdi.
İndi isə həmin məktubların dəyəri sual altındadır. Plan rəsmən ləğv edilsə də, dəstəyin nə qədərinin kağız üzərində qaldığı, nə qədərinin real səsə çevriləcəyi bilinmir.
Afrikadakı ənənəvi dayağı – 54 federasiya – hələlik neytral ton saxlayır. Onlar üçün bu planın təklif etdiyi pullar həqiqətən “oyun dəyişdirən” idi, amma siyasi risklər də aydındır.
Cənubi Amerikanın 10 üzvlü konfederasiyası CONMEBOL cümə günü bildirdi ki, təklifi alıblar və “lazımi ciddi yanaşma ilə” dəyərləndirəcəklər. CONMEBOL-un rəhbəri, FIFA vitse-prezidenti Alejandro Dominguez 2030 dünya çempionatının 64 komandaya genişlənməsi üçün Infantino-ya güvənir. Bu, Argentina, Paraqvay və Uruqvaya – hazırda cəmi bir oyun vəd olunan – daha çox qarşılaşma qazandıra bilərdi.
Bu asılılıq indi siyasi hesablamaları daha da çətinləşdirir.
Seçki xətti: Rabat, 19 mart və açılan qapı
Növbəti prezident seçkisi üçün namizədlərin qeydiyyatı 18 noyabrda bağlanır. Düz dörd ay sonra – 19 martda – FIFA-nın Afrika qərargahının yerləşdiyi Rabat şəhərində səsvermə keçiriləcək.
Infantino 2019-cu ildə Parisdə, 2023-də Kigali-də rəqibsiz şəkildə yenidən seçilmişdi. Nizamnaməyə görə, onu daha bir dördillik gözləyə bilər. FFE planı isə bir çoxlarının fikrincə, 2031-dən sonrakı dövr üçün özünə “komissar” tipli yeni və daha yüksək maaşlı rol yaratmaq cəhdi idi – indiki illik maaş və bonusları 6 milyon dollardan çoxdur.
İndi isə ilk dəfə real rəqabət ssenarisi müzakirə olunur. Rəsmi kampaniya başlamasa da, kuluarlarda bir neçə ad dövr edir.
Tez-tez çəkilən adlardan biri Paris Saint-Germain prezident Nasser Al-Khelaifi-dir. Digər ehtimal kimi Kanada əsilli FIFA vitse-prezidenti Victor Montagliani göstərilir. 2016-cı ildə Infantino-ya cüzi fərqlə uduzan, Asiya Futbol Konfederasiyasının illərdir prezidenti olan Bəhreynli Şeyx Salman bin İbrahim Əl Xəlifənin də yenidən şansını sınaya biləcəyi deyilir.
Bu adlar illərdir şayiə səviyyəsində dolaşırdı, amma indiyədək heç vaxt bu qədər real görünməmişdi. Infantino-nun tərzi, təkbaşına irəli itələdiyi populyar olmayan layihələr uzun müddət narazılıq yaradırdı. Sadəcə, alternativin olmaması onu toxunulmaz saxlayırdı.
FFE planı həmin səssiz narazılığı açıq siyasi gündəmə çevirdi.
Sual indi təkcə plan deyil, prezidentin özü haqda
UEFA-nın başçılıq etdiyi müqavimət planı dayandırdı. Amma bu, onun rəqibləri üçün kifayət edəcəkmi? Yoxsa indi hədəf artıq layihə deyil, layihəni doğuran liderdir?
Kevin Lamour və Carlos Cordeiro-nun cümə günü verdiyi sərt açıqlamalar bir çox təşkilatlarda istənilən prezident üçün kreslonu faktiki olaraq dayanıqsız edərdi. FIFA kimi nəhəng və parçalanmış strukturda isə bu, daha mürəkkəb oyunun başlanğıcı deməkdir.
Seçkidə qalib gəlmək üçün 106 səs lazımdır. Qitələr heç vaxt tam blok şəklində səs vermir, amma Avropanın 55 səsi, Şimali və Mərkəzi Amerika ilə Karib hövzəsinin 35 üzvü (CONCACAF), Asiyanın 46 federasiyası bir ox üzərində birləşsə, bu, güclü təməl yaradar.
Infantino hələ də 200 dəstək məktubuna arxayın ola bilərmi? Yoxsa MetLife-də əlində kubokla gülümsəyən adamın qarşısında indi tamam başqa tablo dayanıb – səs otağında, qapalı iclaslarda, qitə konqreslərində?
Futbolun kralı olmaq asandır. Sual budur: dünya çempionatını satmaq istəyən kralı bu taxtda neçə mövsüm saxlayarlar?
