İngiltərə Dünya Kubokunda İkinci Yeri Necə Qazandı

Pis xəbərlə başlayaq: böyük ehtimalla, bu dəfə də “coming home” deyil.

Acıdır, amma riyaziyyat belə deyir. İngiltərənin Argentinaya və Fransaya uduzub dördüncü olması, Argentinanı və İspaniyanı ardıcıl məğlub edib kuboku qaldırmasından daha real ssenaridir.

Amma bu da həqiqətdir: Atlanta gecəsində Argentina ilə nə baş verməsindən asılı olmayaraq, bu artıq İngiltərə kişilər millisinin tarixində ikinci ən yaxşı dünya çempionatıdır. Və sanki bu fakt öz dəyərini yetərincə almır.

“Adi” İngiltərə ssenarisini çoxdan qırıblar

Bu komanda turnirə, sanki klassik İngiltərə Dünya Kuboku obrazı ilə gəlmişdi: bir az ruhsuz oyun, haradasa 1/4 finalda çıxış, sonra da ölkə üzrə yekdil seçilmiş bir günahkar – və illərlə davam edən kollektiv psixoterapiya.

Artıq o ssenari yoxdur. Gözləntilər keçilib.

Hə, hər şey par-par parıldamayıb. Hər oyunda göz oxşayan futbol da görmədik. Amma bu, yalnız İngiltərəyə aid deyil. Turnirdə demək olar, hər komanda bir-iki dəfə özündən aşağı səviyyədə çıxış edib. Sadəcə, İngiltərə olunca daha çox görünür, daha çox yadında qalır. İngiltərədə ingilis, Şotlandiyada şotland olanda, bəziləri üçünsə daha da ağrılı variant – İngiltərədə yaşayan şotland olanda, bu təzyiq təbii olaraq qat-qat artır.

Məsələn, İngiltərə bir dəfə də olsun bu turnirdə İspaniyanın Cape Verde qarşısında oynadığı qədər bərbad olmayıb. Fransanın Seneqala qarşı bir saatlıq əzabı, üstəgəl yarımfinal boyu çəkdiyi işgəncə – İngiltərə yalnız epizodik olaraq bu səviyyəyə yaxınlaşıb.

Argentina? Onlar bu mərhələyə, İngiltərənin keçdiyi yola baxanda, qat-qat rahat pley-off marşrutu ilə gəliblər. Bunu etiraf etmək lazımdır.

İndi yalnız bir şey bu Dünya Kubokunun İngiltərə üçün statusunu dəyişə bilər: Lionel Messi və komandası qarşısında həqiqətən alçaldıcı, tarixi bir darmadağın. Və bəlkə də taleyi çox qıcıqlandırırıq, amma yenə də demək olar: İngiltərə böyük turnirlərdə “tam rüsvayçılıq” tipli məğlubiyyətlər alan komanda deyil. Və indiki komanda heç bu cür görünmür.

Bəli, bəzən biabırçı, hətta alçaldıcı hesab olunan itkilər olur – kağız üzərində rahat keçməli olduqları rəqiblərə qarşı. Amma tam mənada “söküb dağıtmaq”, meydandan silmək? Bu, demək olar ki, heç vaxt baş vermir.

1988-ci ildən bəri, üçüncü yer uğrunda oyunu bütün sağlam insanlar kimi real hesabdan çıxsaq, İngiltərə böyük turnirlərdə yalnız bir dəfə iki və ya daha çox fərqlə uduzub. Cəmi bir dəfə.

Həmin məşhur Almaniya oyunu. 1/8 finalda, rəqib açıq-aşkar üstün idi, İngiltərə isə həqiqətən dərs aldı. Amma yenə də, əgər o inanılmaz hakim səhvi olmasaydı, fasiləyə 2:2 ilə gedə bilərdilər. Və bəlkə də futbolu bu günə gətirən texnologiya dalğasının ən böyük səbəblərindən biri elə həmin epizoddur.

Bu, əslində inanılmaz göstəricidir. Düz-əməlli düşünəndə, daha aydın görünür. 1990-cı illərdən bəri İngiltərə cəmi iki böyük turnirə vəsiqə qazana bilməyib. Bu müddətdə 17 turnir, bir dənə də titul yoxdur – bunu hamı əzbər bilir. Amma eyni zamanda, cəmi bir dəfə həqiqi mənada “oyun bitməmiş bitmiş” hesabla yola salınıblar.

Tarixi reallıq hissiyatla toqquşur

Bütün bunlara baxmayaraq, bu Dünya Kubokunun İngiltərə tarixində ikinci ən yaxşı nəticə olduğunu içdən hiss etmək çətindir. Sanki kimsə bunu açıq şəkildə deməkdən çəkinir.

Halbuki quru fakt budur: öz konfederasiyasından kənarda yarımfinal görmək, öz qitəndə eyni mərhələyə çıxmaqdan daha təsirli göstəricidir. İngiltərə Avropa hüdudlarından kənarda heç vaxt bu qədər irəli getməmişdi. Bu, artıq tarixi həddir.

Burada bir az da Şotlandiyanın “kopium”u işə qarışır sanki. Kimisə hədəfə almaq üçün yox, sadəcə reallığı təsvir etmək üçün: eyni turnirdə dördüncü dəfə qrupdan çıxa bilməmək asan həzm olunan şey deyil.

Onların arqumenti tanışdır: “Biz qrupda iki güclü komandaya düşdük, İngiltərə isə yox”. Bəli, Şotlandiyanın həm Braziliya, həm də Mərakeşlə eyni qrupa düşməsi bədbəxt püşk idi. Buna söz yoxdur. Amma aşağı səbətlərdə olmaq da məhz bunu deməkdir – daha çox güclü rəqib ehtimalı.

Əslində bəxti gətirməyənlər odur ki, səpələnmiş (yəni yüksək reytinqli) komanda olub, amma qrupda başqa top-10 rəqibə düşüblər. Məsələn, Braziliya kimi. Qrupda başqa top-10 komanda görməmək daha normal ssenaridir.

Və indi əsas detal: püşk atılanda reytinq cədvəlinə görə 10-cu yerdə kim idi? Xorvatiya. İngiltərənin üçüncü səbətdən ala biləcəyi ən güclü rəqib isə Panama idi – çünki həmin çox ciddi qəbul edilən FIFA reytinqinə əsasən, bu səbətdə yalnız Norveç onlardan yuxarıda idi. Norveç isə, qrupda artıq həm İngiltərə, həm də Xorvatiya olduğu halda, eyni qrupa düşə bilməzdi.

İngiltərənin bu Dünya Kubokunda hələ bir dəfə də olsun rəsmi top-10 komandaya rast gəlməməsi, əslində, sadəcə təsadüfi statistikadır. Bu reytinqlərin dəyərini kimə, nə vaxt lazım olduğuna görə elastik şəkildə dartıb-uzatmaq isə artıq illərin oyunu.

Xorvatiya onsuz da elitanın qapısında dayanan komandalardandır. Meksika – xüsusilə Azteca kimi mühitdə – top-10 səviyyəli sınaqdır. Və kim tam əminliklə deyə bilər ki, hazırkı Norveçdən dünyada mütləq 10 daha yaxşı yığma var?

Mesaj budur: Şotlandiya özünü yüngülləşdirmək üçün nə istəyirsə deyə bilər, amma İngiltərənin bu Dünya Kubokundakı yolunu kiçiltmək üçün real əsas yoxdur. Demək olar ki, gözlənilən marşrutla gediblər. Püşk “açılıb”, yol asanlaşıb, fürsət qapıları ardına qədər açılıb – belə bir ssenari yaşanmayıb.

Qrupda birinci oldular, 1/16 finalda üçüncü yeri tutan rəqib aldılar. 1/8 finalda – əvvəlcədən proqnozlaşdırıldığı kimi – Meksika ilə üz-üzə gəldilər. Və pley-off şəbəkəsinə baxanda, dörd yarımfinalçının da dörd səpələnmiş komanda olması çox şey deyir. Bu mühitdə Norveçin Braziliyanı sırf daha yaxşı təşkilatlanmış, daha aydın ideyalı komanda kimi sıradan çıxarması, bəlkə də Almaniyanın Paraguay qarşısında “lederhosen”inin endirildiyi gündən bəri gördüyümüz ən böyük “sürpriz” sayılmalıdır.

Qələbə ehtimalı azdır – amma bu dəfə məğlubiyyət də başqa cür olacaq

Bütün bunların sonunda, əlbəttə, bu hekayə yenə “şanlı uğursuzluq”la bitə bilər. Argentinalıların turnir təcrübəsi, inadkarlığı və Messi faktoru bir tərəfdə, İspaniyanın klub səviyyəsindəki avtomatizmi və nizam-intizamı digər tərəfdə. Ard-arda ikisini də aşmaq – real ehtimalların dili ilə desək – çox çətindir.

Amma bu dəfə məğlubiyyət belə fərqli olacaq. Daha parlaq, daha dolu, daha dolğun. “60 illik ağrı”nın tarixində, bəlkə də ən şərəfli uğursuzluq.

Bəlkə də İngiltərə yenə kuboku qaldırmayacaq. Amma bu dəfə sual başqa cür səslənir: bu komanda nəhayət, “nə ola bilərdi” sualından “nə ola bilər” sualına keçid edən nəsil olacaqmı?