İsveçin Dünya Çempionatına Yol: Möcüzəvi Bilet

İsveçin Dünya çempionatına aparan ən vacib qolu, paradoks budur ki, elə bir futbolçuya borcludur ki, nə seçmə mərhələdə qol vurub, nə də 2026-cı ildə bir dəqiqə belə oynayıb. Amma həmin an olmasaydı, bu komanda bu gün bəlkə də televizor qarşısında tamaşaçı olacaqdı.

Söhbət noyabr 2024-dən, Nations League C-dən gedir. Üçüncü liqa. Boş tribunalar, aşağı reytinqli yayım, böyük arenaların işıqlarından uzaq bir axşam. Alexander Isak topu sağ ayağı ilə sakitləşdirib sola çəkdi və Slovakiyanın qapısının yuxarı küncünə elə bir zərbə göndərdi ki, 2:1 hesablı qələbə gəldi. Kağız üzərində adi Nations League oyunu. Əslində isə, İsveç futbol tarixində gizli dönüm nöqtəsi.

O vaxt bunu heç kim anlamırdı. Komanda sadəcə qrup liderliyinə sevinirdi. Hətta bu gün pley-offların qəhrəmanına çevrilən cinah oyunçusu Anthony Elanga da etiraf edib ki, keçən ilin Nations League C qrupunu birinci bitirməyin, sıfır faiz qələbə faizi ilə də olsa, Dünya çempionatı pley-offuna bilet verdiyindən xəbəri olmayıb.

Onu qınamaq çətindir.

İsveç seçmə mərhələ qrupunda sonuncu oldu – İsveçrə, Kosovo və Sloveniya arxasında. Statistik baxımdan bu, fiasko idi. Komandanı xilas edən isə illər öncəki başqa bir uğursuzluq oldu. 2022-ci ildə Nations League B qrupunda Serbiya, Norveç və yenə Sloveniya ilə yarışda da sonuncu yer, yəni düşmə. Məhz həmin eniş İsveçə 2024-də C liqasında Slovakiya, Estoniya və Azərbaycanın qarşısında qrup birinciliyi qazanmaq və pley-offa “arxa qapıdan” daxil olmaq şansı verdi.

Pley-offun özündə də sanki ulduzlar İsveç üçün düzülmüşdü. Yarımfinalda səpələnməmiş komanda idilər, deməli, səfər oyunu qaçılmaz görünürdü. Ancaq rəqib Ukrayna oldu və siyasi reallıqlara görə matç neytral meydanda keçirildi. Cümə axşamı Valensiyada tribunada ukraynalılardan çox isveçli var idi. İsveç 3:1 hesabı ilə inamlı qələbə qazandı. Üstəlik, həmin cütün qalibi finalda ev sahibi olmaq hüququnu da püşkdən çıxardı.

Finala Doğru

Beləliklə, Stokholmda Polşa ilə final. Kağız üzərində daha güclü, meydanda da daha yaxşı oynayan tərəf Polşa idi. Amma futbol hər zaman statistikaya tabe olmur. İsveçlilər zərbələri blokladı, qapı xəttindən toplar çıxardı, dəli-divanə avtoqolların qarşısından milimetr fərqlə keçdi və nəhayət, öz şansını dəyərləndirdi. Elanganın cərimə meydançası kənarından möhtəşəm zərbəsi, standart vəziyyətdən müdafiəçi Gustaf Lagerbielkenin başla vurduğu qol, sonda isə Viktor Gyokeresin demək olar ki, komik pinbol effekti ilə qapıya düşən topu. Strawberry Arena-nın ətrafında minlərlə azarkeşin inamsızlıqla qarışıq sevinc qışqırıqları bu təsadüflər zəncirinin fonunda bir az da qeyri-real görünürdü.

Bu hekayənin yekunu nədir? Son illərdə UEFA zonasında bəlkə də ən qəribə, bəlkə də ən az “layiqli” Dünya çempionatı bileti. Amma iyun gələndə, qrup mərhələsi başlayanda, heç kim İsveçin seçmə mərhələdə neçə xal topladığını xatırlamayacaq.

Yeni Dövr

Seçmə mərhələnin özü artıq xeyli uzaqda qalıb. Səbəblərdən biri də baş məşqçi dəyişikliyidir. Danimarka millisinin keçmiş ulduzu Jon Dahl Tomasson üçün İsveç azarkeşlərinin sevgisini qazanmaq elə başlanğıcdan çətin idi. Nəticələr isə bu prosesi tamamilə mümkünsüz etdi. Komanda dağıldı, oyun kimliyi itdi, Tomasson göndərildi.

Onun yerinə gələn ad isə hamını təəccübləndirdi: Graham Potter. Swansea City, Brighton & Hove Albion, Chelsea, West Ham United – bu klublarla tanınan ingilis mütəxəssis, əslində, öz məşqçi adını məhz İsveçdə, kiçik Östersund klubunda yazdırmışdı. O vaxt Avropa liqasına çıxmış, hətta Arsenal üzərində qələbə qazanmışdı. İsveçə olan xüsusi simpatiyası onu yenidən bu ölkəyə qaytardı. Formal olaraq qısamüddətli missiya kimi görünən iş, pley-offlar başlamazdan əvvəl 2030 Dünya çempionatına qədər uzanan dörd illik müqaviləyə çevrildi – özü də ilk iki yoldaşlıq oyununda qələbə qazanmadığı halda.

Onun seçdiyi “on birlik” bu həftə tam mənada yamaq-yamaq idi. Isak Miladdan az əvvəl ayağını sındırdıqdan sonra kənarda qalıb. Komandanın kapitanı, oyun qurucu Dejan Kulusevski bütün mövsüm meydana çıxmayıb. Qapıçı Viktor Johansson, sağ cinah müdafiəçisi Emil Krafth da sıradan çıxıb. Atalanta müdafiəçisi Isak Hien Ukrayna ilə oyunda ilk hissədə zədələnərək meydanı tərk edib.

Belə bir fonda qapıda 36 yaşlı Kristoffer Nordfeldt dayandı – 15 ildir millidə ehtiyat qapıçı, amma 2018-19 mövsümündə Swansea-də Potterin əlində özünü yaxşı göstərmiş adam. Polşaya qarşı iki həlledici seyv, uzun zərbələri və atışları ilə komandanı tez-tez hücuma çıxarması – bu, onun illərlə kölgədə qalan karyerasına gec də olsa ciddi bir səhifə əlavə etdi.

Gyokeres – İsveçin Gizli Əli

Bununla belə, İsveçin əsl trumfu ön xətdə idi. Viktor Gyokeres bu mövsüm Arsenal forması ilə hamını həmişə inandıra bilməyib, amma yenə də dünyanın ən güclü liqasının lider komandasında ən çox qol vuran futbolçudur. Isakın kölgəsində ikinci skripka olmaq əvəzinə, bu dəfə hücumun mərkəzində tam hakim rolunda idi.

Ukraynaya qarşı onun şousu seçmə mərhələnin bütün uğursuzluqlarını bir anlıq unutdurdu. Mükəmməl het-trik, müdafiə arxasına bitməyən qaçışlar, fiziki güc və aqressivlik – rəqib müdafiəçilər sanki hər hücumda geri addımlamağa məcbur qaldı. Polşaya qarşı o qədər də parlamadı, amma ən vacib anda səhnəyə çıxdı. Sonda qapı qarşısında baş verən qarışıqlıqdan sonra topu tora göndərdi və Strawberry Arena-nı alovlandırdı. Dünya çempionatı xəyallarından çoxdan əlini üzmüş azarkeşlər bir anda tribunaları silkələdi.

İndi təsəvvür edin: bu komanda Şimali Amerikaya həm Gyokeres, həm də tam sağalmış Isak ilə gedə bilər. İsak bu gün futbol tarixinin ən bahalı üçüncü oyunçusu titulunu təsadüfən daşımır. Kulusevski isə ötən mövsümün əvvəlində Premyer Liqada hücum göstəricilərində yalnız Mohamed Salah-a uduzurdu. Bu iki ulduzun geri dönüşü İsveçi turnirin ən təhlükəli “səpələnməmiş” komandalarından birinə çevirə bilər.

Meydanda yeni nəsil də öz sözünü deməyə hazırdır. Yasin Ayari və Lucas Bergvall mərkəz xəttində potensial elit səviyyəli futbolçular kimi dəyərləndirilir. İsveç ictimaiyyəti bu nəsli uzun illərin ən istedadlı buraxılışı hesab edir. Məhz buna görə də bu komandanın Dünya çempionatına yalnız arxa qapıdan girməsi hekayəti daha da absurd göstərir.

Potterin üstünlüyü yalnız taktika deyil. O, liderlik və emosional intellekt üzrə magistr dərəcəsinə malik nadir mütəxəssislərdəndir. Tomasson dövrünün qaranlıq, dağınıq atmosferindən sonra o, paltardəyişmə otağında birlik hissini bərpa edib. Komanda yenidən bir-birinə inanır.

1994 Xatirəsi və 2026 Reallığı

Şimali Amerika son dəfə Dünya çempionatına ev sahibliyi edəndə, 1994-cü ildə İsveç üçüncü yeri tutmuşdu. Bu dəfə isə eyni ölkə bloku onları başqa bir həqiqətlə üz-üzə qoyur: bu komanda seçmə mərhələdə qrupunda üçüncü belə ola bilmədi. Amma necə oldusa, indi Tunisə Monterrey-də, Niderlanda Houston-da, Yaponiyaya Dallasda rəqib olacaq.

Onlar üçün bu nöqtədən sonrası artıq bonusdur. Əslində, bu komandanın adı qrup mərhələsinin iştirakçı siyahısında görünən andan hər şey bonusdur.

Sual indi budur: bu qədər təsadüfün, zəncirvari şansların üstündə qurulan yol, Dünya çempionatının isti, ağır havasında yenidən İsveç möcüzəsinə çevrilə bilərmi?