İsveç – Tunisya matçında mikrotoxunuşun təsiri
İsveç – Tunisya matçında dördüncü qol meydançadan çox, ekrandakı dalğada doğuldu. Bütün mübahisə də elə oradan başladı.
Beş qol vurub rəqibi sındıran İsveç üçün bu epizod, 5:1 hesablı qələbənin xırda detalı kimi görünə bilər. Amma Mattias Svanberg-in vurduğu həmin top – oyuna daxil olduqdan cəmi 18 saniyə sonra gəldiyi üçün – həm də texnologiyanın futbolda nə qədər dərin yer tutduğunu göstərən simvolik an oldu.
Bayraq qalxır, qapı açılır
Episod sadə görünürdü. Yasin Ayari standart vəziyyəti yerinə yetirir, cərimə meydançasına asma gəlir, Svanberg tamamlayır. Yan xətt hakiminin bayrağı dərhal qalxır: ofsayd.
İsveç oyunçuları və texniki heyət etiraz edir, baxışlar bir anda VAR otağına çevrilir. Qərar meydançadan çıxır, monitora köçür. Burada isə oyunun gizli qəhrəmanı səhnəyə çıxır – topun içindəki mikroçip və kriketdən futbola köçən “Snicko” prinsipi.
Topun içindəki gizli şahid
Bu dünya çempionatı üçün Adidas tərəfindən hazırlanan Trionda topu adi inventar deyil. Onun daxilində hər toxunuşu qeyd edən mikroçip yerləşdirilib. Adidas-ın “Connected Ball Technology” adlandırdığı bu sistem sayəsində topa dəymiş hər ayaq, hər əl toxunuşu ani olaraq VAR komandasına ötürülür.
Svanberg-in qol epizodunda da məhz bu baş verdi. Ekranda əvvəlcə düz, sakit bir xətt görünürdü. Top Alexander Isak-ın uzanmış ayağının yanından keçən kimi qrafikdə birdən kəskin bir sıçrayış yarandı. Çılpaq gözlə hiss olunmayan, amma texnologiyanın “eşitdiyi” o cüzi toxunuş ofsayd xəttini dəyişdi.
İlk ötürmə anında ofsaydda olan Svanberg, Isak-ın həmin toxunuşundan sonra artıq oyundankənar vəziyyətdən çıxmış sayıldı. Qol keçərli elan olundu. Tunisya futbolçularının narazılığı isə təbii idi – televiziya görüntülərində toxunuş demək olar ki, seçilmirdi.
Keçmiş İrlandiya millisinin hücumçusu Clinton Morrison BBC Radio 5 Live efirində bunu belə təsvir etdi: Svanberg-in zərbəsini yüksək qiymətləndirdi, amma Tunisiyanın məyusluğunu da anladığını dedi. Onun sözlərinə görə, toxunuş varsa, bu, yalnız sağ ayağın xarici hissəsi ilə baş verən, gözə çarpmayan qədər yüngül bir dəymə ola bilərdi. O, qərarı verən VAR komandasına və hakimə haqq qazandırdı: epizodu düzgün oxuduqlarını vurğuladı.
Futbolun yeni “qulağı”
“Snicko” anlayışı illərlə daha çox kriketlə assosiasiya olunub. Orada Snickometer sistemi topun çubuğa dəyib-dəymədiyini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur: görüntü kadr-kadr irəliləyir, paralel olaraq səs dalğasının qrafiki göstərilir. Toxunuş varsa, ekranda dalğa qopur.
İngilis kompüter mütəxəssisi Allan Plaskett-in 1990-cı illərin ortasında icad etdiyi bu sistem indi artıq İngiltərədə Test matçlarında işləmir, amma Avstraliya və Yeni Zelandiyada hələ də istifadə olunur. Hətta 2025–26 Ashes seriyasında böyük mübahisəyə səbəb olmuşdu: Alex Carey üçüncü Testdə “insan səhvi” üzündən not-out qalmış, 72-dən 106-ya qədər hesabını artırmışdı.
Kriketdə Snicko-nun rolu yeni texnologiyalar artdıqca azalır. O, saniyədə təxminən 340 kadrla işləyir. Futboldakı Connected Ball sistemi və kriketdə İngiltərədə tətbiq olunan UltraEdge isə daha yüksək dəqiqlik təklif edir.
Dünya səhnəsində “mikrotoxunuşlar”
Bu texnologiya dünya futboluna yad deyil. Qətərdə keçirilən dünya çempionatında Bruno Fernandes-in Uruqvaya qarşı oyunda vurduğu qol epizodu yadda qalıb. Cərimə meydançasına asdığı top qapıçı Sergio Rochet-i keçəndə Cristiano Ronaldo baş zərbəsi vurduğunu iddia edir, sevinci də öz adına yazdırmağa çalışırdı. Lakin topun içindəki texnologiya başqa həqiqəti göstərdi: heç bir toxunuş yox idi, qol Fernandes-in hesabına yazıldı.
Avropa çempionatında da eyni sistem səhnəyə çıxmışdı. Belçikanın Slovakiyaya qarşı oyunda Romelu Lukaku ilə vurduğu bərabərlik qolunun ləğvi məhz belə oldu. İlk qərar qolu tanıdı, amma daha sonra Connected Ball məlumatları Lois Openda-nın epizodun əvvəlində əllə oynadığını açıq şəkildə üzə çıxardı. Qol silindi, oyun tam başqa axara düşdü.
İsveç – Tunisya matçındakı epizod da bu zəncirin növbəti halqasıdır. Hakimlər üçün indi yalnız ofsayd xəttini çəkmək kifayət etmir; topun özü də danışır, toxunuşu “etiraf edir”.
Futbolun gələcəyi: göz yox, dalğa görəcək
Mübahisə isə heç vaxt bitməyəcək. Tunisiyalı futbolçuların meydandakı qəzəbi, tribunadakı azarkeşlərin çaşqınlığı, televiziya qarşısında “Heç toxunmadı axı!” deyən tamaşaçılar – hamısı bu yeni dövrün ayrılmaz hissəsidir.
Amma bir həqiqət var: sürətlənən oyunda, millimetrin, millisaniyənin nəticəni dəyişdiyi turnirlərdə texnologiya artıq köməkçi yox, əsas hakimlərdən birinə çevrilib. İsveçin dördüncü qolu bunu bir daha göstərdi.
İndi sual başqa cür səslənir: sabah finalda, ya da həlledici seçmə oyununda taleyi yenə belə bir “mikrotoxunuş” həll etsə, dünya bunu nə qədər asan qəbul edəcək?
