Jamal Musiala-nın qəfil yıxılması: Neyroloji diaqnoz və risklər

Almaniyanın ən parlaq istedadlarından biri olan Jamal Musiala son günlərdə artıq yalnız zərif driblinqləri ilə deyil, iki dəfə meydanda qəfil yıxılması ilə də müzakirə olunur. İki epizod, iki narahatedici an – və indi dəqiq ad qoyulan diaqnoz: qısa müddətli şüur itkiləri ilə gedən nevroloji pozğunluq, yəni absans tutmaları.

Münhendə fəaliyyət göstərən “Munich Schwabing Neuro Centre”in rəhbəri, neyroloq Dr Regina Becker hadisələri ekrandan izləyən ilk mütəxəssislərdən olub. Onun üçün tablo dərhal tanış idi.

“Epileptik tutma” şübhəsi ilk andan

Dr Becker, Musiala-nın RB Leipzig-lə yoldaşlıq görüşündə qəfil yıxıldığı anı televiziyada görəndə beynindən keçən ilk tibbi diaqnozu gizlətmir:

Hadisə ildırım sürətilə baş verir, futbolçu tez özünə gəlir. Məhz bu kombinasiyaya görə o, dərhal epileptik tutmanı düşündüyünü deyir. Bir neçə gün sonra 1. FC Heidenheim-la oyunda ikinci oxşar epizod baş verir və artıq şübhə rəsmi təsdiqini tapır: Musiala ictimai açıqlamasında “nevroloji disfunksiya səbəbindən yaranan müvəqqəti qısa absanslar”dan danışır.

Bu ifadənin arxasında əslində nə dayanır?

Beynin “işığı sönəndə”

Dr Becker izah edir ki, absans epilepsiyası beynin şüuru idarə edən hissəsi – talamusda yaranır. Məhz orada yaranan disfunksiya insanı bir anda ətrafdan ayırır:

Beyin qəfil fövqəladə rejimə keçir, neyronlar nəzarətsiz atəş açmağa başlayır, talamusla şüurlu qavrayışın formalaşdığı beyin qabığı arasındakı əlaqə qırılır. Nəticə? Pasiyent ətrafını qavramır, boşluğa baxır, bəzən də Musiala-da olduğu kimi, sadəcə yerə yıxılır. Kənardan baxan üçün insan sanki “donur”.

Ən narahatedici tərəflərdən biri: çox vaxt pasiyent özü baş verən anı hiss etmir. Xəbərdarlıq siqnalı olmur, reaksiya verməyə vaxt qalmır. Tutma bitir, o ayağa qalxır və həyatına elə davam edir ki, guya heç nə olmayıb.

Penaltiyə qaçıb yolda yıxıla bilərmi?

Bu qəfil kəsilmə futbol üçün təhlükəli ssenari doğurur. Sual sərt səslənir, amma realdır: Musiala penalti zərbəsinə qaçarkən yerdə qala bilərmi?

Dr Becker-in cavabı qısadır: bəli, bu, nəzəri cəhətdən tam mümkündür.

Məhz buna görə də onun hər iki tutmasından dərhal sonra əvəzlənməsi təsadüfi qərar deyildi. Həkim deyir ki, ürək-damar sistemi normal işləsə də, orqanlar qaydasında olsa da, peşəkar idmanda davam etməyə icazə vermək məsuliyyət baxımından qəbulolunmazdır. Xüsusilə istinin, susuzluğun, hiperventilyasiyanın təsiri altında yeni tutmaların riski artır. Futbolçu özünü tez toplasa belə, meydanda qalmaq üçün bu kifayət etmir.

Niyə məhz indi? 23 yaşında gecikmiş diaqnoz

Absans epilepsiyası adətən uşaqlıq xəstəliyi kimi tanınır. Dr Becker-in sözlərinə görə, klassik forma çox vaxt 4–10 yaş arasında üzə çıxır. Amma başqa variantlar da var – məsələn, juvenil absans epilepsiyası, hansı ki, daha gec yaşda özünü göstərə bilər.

23 yaş üçün diaqnoz gec hesab olunur. Bununla belə, ehtimal var ki, Musiala-da oxşar epizodlar əvvəllər də baş verib, sadəcə indi daha sıxlaşıb və ilk dəfə geniş ictimaiyyətin gözü önündə yaşanıb.

Tutmaların birdən-birə artması nədən qaynaqlana bilər? Burada genetik meyl fonunda ətraf mühit amilləri önə çıxır: yüksək temperatur, susuz qalma, ağır stress. Bunların hamısı tutma tezliyini artıra və ya ilk tutmanı işə sala bilər.

Bir il əvvəl Musiala-nın yaşadığı ciddi zədəyə – baldır sümüyünün qırılmasına gəlincə, Dr Becker bu iki hadisə arasında əlaqə görmür. Onun fikrincə, bu zədə tamamilə başqa hekayədir.

Müalicə: “Çox ümidverici dərmanlar var”

Musiala özü ictimai açıqlamasında xəstəliyinin “müalicə oluna bilən” olduğunu vurğulayıb. Bu, sadəcə sakitləşdirici ifadə deyil, tibbi reallıqdır.

Dr Becker bildirir ki, absans epilepsiyası üçün çox ümidverici preparatlar mövcuddur və xəstələrin böyük hissəsi bu müalicə sayəsində tam tutmasız həyata qayıdır.

Müalicə sxemi belədir: pasiyentə tutmaların qarşısını alan dərmanlar yazılır. Onlar neyronların nəzarətsiz atəşini boğur və epileptik tutmaları sıxışdırır. Dərmanlar hər gün profilaktik qəbul olunur, 2–3 həftə ərzində qanda lazımi səviyyəyə çatır. Bu müddətdə həkimlər mütəmadi analizlərlə dozanı izləyir, lazım gəlsə tənzimləyir. Stabil səviyyə formalaşandan sonra adətən yeni tutmalara qarşı kifayət qədər qorunma yaranır.

Etosuksimid, valproat və yan təsirlərin balansı

Bu xəstəlikdə “birinci seçim” dərman kimi Dr Becker etosuksimidi göstərir. Onun sözlərinə görə, preparat ümumən yaxşı tolere olunur, amma baş ağrısı və yorğunluq yarada bilər.

Digər güclü variant – valproat turşusudur. O, effektivliyi ilə seçilsə də, yan təsirləri daha sərtdir: çəki artımı, saç tökülməsi, yuxululuq. Hər pasiyent üçün ideal variant təcrübə yolu ilə tapılır, çoxu hər iki dərmanı da normal qəbul edir.

Müalicənin müddəti isə qısa sprint deyil, marafondur. Tutmalar tez kəsilsə belə, dərmanlar aylarla, bəzən illərlə davam etdirilir. Uşaqlarda ümid var ki, böyüklük yaşına çatanda dərmansız da tutmasız qala bilsinlər. Xəstəlik gec yaşda üzə çıxanda isə ömürboyu terapiya ehtiyacı istisna olunmur. Burada hər şey fərdi gedişatdan asılıdır.

Karyera sual altında deyil

Bütün bu tibbi terminlərin arxasında bir əsas sual dayanır: Jamal Musiala-nın peşəkar karyerası təhlükədədir?

Dr Becker bu mövzuda açıq danışır: bu tip epilepsiya ilə onun futbol gələcəyi barədə ciddi narahatlığı yoxdur. Yeganə həssas dövr indi başlayacaq – dərmanların dozalanmasının tənzimləndiyi adaptasiya mərhələsi. Bu müddətdə o, yükü bir qədər azaltmalı, bədəninə uyğunlaşmaq üçün vaxt verməlidir.

Musiala son illərdə tez-tez neyro-atletik məşqlər etdiyini, bunun beynini və reaksiyalarını gücləndirdiyini vurğulayıb. İndi bu detal fərqli görünür, amma Dr Becker-in açıqlamasında bu məşqlərin onun diaqnozu əvvəlcədən bildiyi anlamına gəldiyini təsdiqləyən heç nə yoxdur.

İndi əsas məsələ başqa yerdədir: dərmanlar lazım olan səviyyəyə çatacaqmı, tutmalar nəzarət altına alınacaqmı və Almaniyanın ən istedadlı hücumçularından biri yenidən tam gücü ilə meydanda olacaqmı?

Cavab yaxın aylarda verilir. Və o cavab, təkcə bir futbolçunun deyil, bir komandanın və azarkeş ordusunun sinirini sakitləşdirəcək.