Jeremy Monga: Manchester City'nin Gənc İstedadı
Manchester City Jeremy Monga üçün 12,5 milyon funt ödəyəndə, bu yarışda tək deyildi. İngiltərənin ən çox danışılan yeniyetmələrindən biri birdən-birə Premyer Liqa nəhənglərinin masasında oturmuşdu.
Arsenal da 17 yaşlı cinah oyunçusunu istəyirdi. Amma yarışı City qazandı. Monga səkkiz yaşından formasını geyindiyi Leicester City-dən ayrıldı, özü isə artıq böyük futbolun tarix kitabına adını yazdırmışdı.
Aprel 2025-də o, 15 yaş 271 günlük ikən Leicester-in Premyer Liqada çıxış edən ikinci ən gənc futbolçusu oldu. Ardınca klubun liqada ən gənc start heyəti oyunçusuna çevrildi və Championship-də qol vuran ən gənc futbolçu kimi Jude Bellingham-ı geridə qoydu. Bu transfer tək bir talantın hekayəsi deyil, İngiltərədə gənc yerli oyunçular uğrunda daha geniş mübarizənin ön vitrinidir.
Premyer Liqa klubları aşağı liqalara enir
Son illərdə Premyer Liqa klubları baxışlarını getdikcə daha çox EFL və Şotlandiya akademiyalarına çevirir. Məqsəd aydındır: hələ tam formalaşmamış, amma peşəkar mühitdə yetişən gəncləri tez bir zamanda öz inkişaf sistemlərinə gətirmək.
Niyə bu qədər cazibəlidir? Çünki bu yolun işlədiyini hamı görüb.
Antoine Semenyo bir neçə akademiyadan rədd cavabı aldıqdan sonra Bristol City onu kollec futbolunda kəşf etdi. Newport County və Sunderland-də icarələr, sonra Championship-də özünü təsdiq, Bournemouth-a təxminən 10 milyon funtluq keçid və nəhayət, Manchester City-yə 64 milyon funtluq transfer. Bu, aşağıdan yuxarıya gedən yolun qiymət etiketidir.
Ollie Watkins Exeter City-dən çıxıb ulduza çevrildi. Adam Wharton Blackburn Rovers akademiyasından gəldi. Eberechi Eze isə Arsenal-dan azad olunduqdan sonra Millwall və QPR-də karyerasını yenidən qurdu. Bu cür nümunələr skaut və analitika şöbələri üçün aydın mesajdır: belə bir oyunçunu vaxtında tapmaq idman baxımından da, maliyyə baxımından da qızıl mədənidir.
BBC Sport-un araşdırması göstərir ki, bu yay EFL və ya Şotlandiya Premyer Liqa akademiyalarından Premyer Liqa inkişaf komandalarına 14 gənc oyunçu cəlb olunub. Bu, 2025-26 mövsümünün bütünü üzrə qeydə alınan eyni saydakı keçidlə artıq indidən bərabərləşib. 2024-25-də bu rəqəm səkkiz, 2023-24-də 18, 2022-23-də isə yeddi idi.
Rəqəmləri maraqlı edən təkcə say deyil, profilidir. Bu yay müəyyənləşdirilən 14 oyunçudan 11-i 18 yaşındadır. Keçən mövsüm eyni kateqoriyada 14 nəfərdən cəmi beşi bu yaşda idi.
League One isə gözlənilmədən məhsuldar bazaya çevrilib. Bu yay Premyer Liqa inkişaf komandalarına gedən 14 oyunçudan yeddisi məhz oradan çıxıb. Keçən mövsüm bu rəqəm cəmi iki idi.
Adlar da az deyil: Blade Earley Cambridge United-dən Aston Villa-ya, Valentin Joseph Blackburn Rovers-dən Brighton-a, George Munday Cambridge United-dən Brighton-a, Harrison Bettoni Wigan Athletic-dən Chelsea-yə, Maxwell Adedeji Leicester City-dən Tottenham-a keçib.
Jeremy Monga isə bu 14 nəfərlik nümunəyə daxil deyil, çünki o, artıq Leicester-in əsas komandasında çıxış edirdi. Amma onun transfer haqqı bir həqiqəti çılpaq şəkildə göstərir: yeniyetmə səviyyəsində özünü sübut edən kimi, bütün hesablamalar dərhal dəyişir.
18 yaş – klub üçün ideal yaş pəncərəsi
Klublar üçün 18 yaşlı oyunçu xüsusi kateqoriyadır. Onlar artıq illərlə peşəkar məşq alıblar, amma hələ də U-21 və ya B-komanda mühitində bir neçə mövsüm saxlanacaq qədər gəncdirlər. Sonra qərar verilir: icarə, yoxsa birbaşa əsas heyətə doğru sıçrayış.
Maliyyə tərəfi də cəlbedicidir. Bu yay qeydə alınan 14 keçiddən doqquzu rəsmi olaraq azad transfer kimi göstərilir. Qalan beşinin məbləği açıqlanmayıb. Keçən mövsümün 14 transferindən səkkizi də azad transfer idi.
Əsas komandaya oturuşmuş oyunçuya on milyonlarla funt xərcləməyə öyrəşmiş klublar üçün bu, fərqli modeldir: daha kiçik məbləğləri bir neçə perspektivli yeniyetmə arasında bölmək. Onlardan yalnız biri Premyer Liqa səviyyəsində daimi oyunçuya çevrilsə, strategiya özünü tam doğrulda bilər.
Akademiya pulları, limit mübahisələri və Brexit kölgəsi
Akademiya səviyyəsində kompensasiya pulları da mübahisə mövzusuna çevrilib. Premyer Liqa, gənclər akademiyaları arasında keçidlər zamanı ödənilən məbləğlərin yuxarı həddinin müəyyənləşdirilməsi üçün EFL ilə danışıqlara başlayıb.
Gənc oyunçunu itirən klub, adətən, məşq kompensasiyası, gələcək oyun sayına bağlı bonuslar və satışdan faiz kimi hüquqlara malik olur. Razılaşma əldə olunmadıqda, iş Peşəkar Futbol Kompensasiya Komitəsinə gedə bilər.
Mühitə təsir edən başqa böyük amil isə Brexit-dir.
Azad hərəkət hüququ qüvvədə olanda, İngiltərə klubları Avropada geniş bazanı rahatlıqla skaut edə bilirdi. Avropa İttifaqı vətəndaşlarının iş icazəsi problemi yox idi. Analytics FC-nin immiqrasiya mütəxəssisi Fragomen ilə birgə hazırladığı 2022-ci il hesablamasına görə, Brexit-dən əvvəl Avropada təxminən 60 min peşəkar oyunçu potensial olaraq Britaniya klublarının hədəfində ola bilərdi.
İndi isə Governing Body Endorsement sistemi altında bu oyunçulardan cəmi təxminən 5 mininin iş icazəsi ala biləcəyi ehtimal olunur. Təxminən 92 faiz azalma.
Xüsusilə gənc oyunçular üçün bu, kəskin məhdudiyyətdir. Liverpool-un 18 yaşlı mərkəz müdafiəçisi Ifeanyi Ndukwe buna bariz nümunədir. O, Austria Vienna-dan gəlib və mövsümöncəsi toplanışda yaxşı təsir bağışlayıb, amma iş icazəsi olmadığı üçün "qırmızılar"ın heyətində rəsmi oyuna çıxa bilmir. Gözlənti ondan ibarətdir ki, o, təcrübə toplamaq və icazə üçün lazım olan kriteriyaları yerinə yetirmək üçün icarə əsasında xaricə göndəriləcək.
İngiltərədə artıq akademiyadan keçən yeniyetmədə isə bu cür immiqrasiya baryeri yoxdur. Klub üçün bu, daha sadə və daha təhlükəsiz yoldur.
Brexit əks istiqamətdə hərəkəti də vurub. Analytics FC müəyyən edib ki, Brexit-dən əvvəl Premier League 2, Avropa İttifaqı klublarına gedən britaniyalı oyunçuların sayına görə İngiltərənin bütün liqaları arasında birinci idi. 2021-22 mövsümünə gələndə bu cür keçidlər yarıbayarı azalıb.
Bu, birbaşa sübut etmir ki, Brexit Premyer Liqa klublarını EFL akademiyalarına yönəltməyə məcbur edib. Amma reallığı dəyişdiyi, gənclərin necə skaut edilib inkişaf etdirildiyi mühitə ciddi təsir göstərdiyi aydındır.
Kim özünü yetişdirir, kim başqasının məhsulunu yığır?
Premyer Liqa klubları arasında gənclərin inkişafına yanaşma eyni deyil.
Beynəlxalq İdman Araşdırmaları Mərkəzinin (CIES) 2025-26 mövsümü üçün məlumatına əsasən, Manchester City-nin Premyer Liqa oyun dəqiqələrinin 16,2 faizini klubda yetişmiş oyunçular qazanıb. Chelsea üçün bu göstərici 15,5 faiz, Brighton üçün 12,5 faizdir.
CIES-in tərifinə görə, klubda yetişmiş oyunçu – 15-21 yaş aralığında ən azı üç tam mövsüm, yaxud 36 ay hazırkı klubda qeydiyyatda olan futbolçudur. Bu o deməkdir ki, 18 yaşında EFL akademiyasından Premyer Liqa klubuna keçən gənc, növbəti üç ili orada keçirsə, statistika baxımından da "klubda yetişmiş" sayılacaq.
Skalanın digər ucunda isə Tottenham dayanır – onların klubda yetişmiş oyunçuları liqa dəqiqələrinin cəmi 0,1 faizini qazanıb. Bournemouth, Brentford və Burnley üçün bu rəqəm sıfırdır.
Belə şəraitdə EFL və Şotlandiya akademiyalarından transferlər inkişaf boru xəttini doldurmaq üçün əlavə yol kimi görünür. Klub artıq uşaq yaşlarından öz akademiyasında böyütdüyü oyunçularla kifayətlənmək məcburiyyətində deyil. Başqa yerdə formalaşmış, amma hələ tam hazır olmayan 17-19 yaşlı gənci götürüb U-21 strukturuna daxil edir və inkişafının son mərhələsinə nəzarəti öz üzərinə götürür.
Rəqəmlər hələ fasiləsiz artım göstərmir. 2023-24 mövsümündə bu tip 18 transfer qeydə alınmışdı, bu yaykı 14 keçidi tarixi rekord kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Amma 18 yaşlıların üstünlük təşkil etməsi və League One-dan gələnlərin çoxalması başqa tendensiyanı göstərir: klublar hədəf bazanı daha dəqiq müəyyənləşdirir.
Piramidanın aşağısında gərgin gözləmə
EFL klubları üçün sual kəskinləşir: ən yaxşı gənclərini nə qədər müddət saxlaya bilərlər? Onların akademiyaları illərlə investisiya qoyur, amma Premyer Liqa klubları doğru anda gəlib ən parlaq istedadları aparır.
Premyer Liqa üçün isə hesab başqa cür aparılır. Növbəti Watkins, Eze, Wharton və ya Semenyo indi piramidanın aşağı qatlarında, League One və ya Championship-də ola bilər. Onu ilk kim görəcək, kim inanc göstərib vaxtında imza atdıracaq – sual budur.
