Joachim Klement: Futbol Proqnozlarının Yeni "Orakulu"

2010-cu ildə dünya PauI adlı oktopusa heyran idi. Almaniya millisinin bütün mundial oyunlarının nəticəsini düz tapmışdı, “orakul” elan olunmuşdu.

İndi isə diqqət başqa alman “falçısının” üzərindədir – amma bu dəfə akvariumda deyil, maliyyə bazarlarında çalışan bir iqtisadçının.

Paul-dan sonra gələn “orakul”: Joachim Klement

Alman iqtisadçı Joachim Klement 2014-dən bəri Dünya çempionatının qalibini bir dəfə də səhv etməyən statistik model ilə proqnozlaşdırır. Onun hesablamalarına görə, iyulda kuboku başı üzərinə qaldırsa, növbə Niderlanda çatacaq və narıncılar Klementin ardıcıl dördüncü dəfə düz çıxan proqnozunu təsdiqləyəcəklər.

Klementin modeli təkcə çempionu göstərmir. O, 48 komandadan ibarət turnirin bütün trayektoriyasını xəritələyir: 1/8 finalda Yaponiya üçün Braziliya üzərində sensasion qələbə, qrupda isə Şotlandiyanın növbəti mərhələyə çıxa bilməməsi kimi detallara qədər.

İngiltərə üçün ssenari də tanış səslənir: yarımfinala qədər yürüş, sonra isə yenə ürək sındıran dayanıqlıq. Modelə görə, onları 2006-cı ildə olduğu kimi, bu dəfə də Portuqaliya saxlamalıdır. Yeganə fərq – Klement bu dəfə “yenə penaltilər” detalına qədər getmir.

“Bu, əslində, lovğalığın ifşası üçün başlamışdı”

On ildən çoxdur Birləşmiş Krallıqda yaşayan, özünü “pessimist” adlandıran Klement bu proqnozları nə kimisə məyusluqdan qorumaq, nə də mərcdən böyük pul qazanmaq üçün hazırlayıb. Onun niyyəti tamam başqa olub.

“Bu, əslində, iqtisadçıların əllərində heç bir real bilik olmadan hər şeyi proqnozlaşdıra biləcəklərinə dair lovğalığını göstərmək üçün başlamışdı,” – deyə o, izah edir. – “İndi isə bu, belə bir məşqə çevrilib: əgər kifayət qədər uzun müddət ard-arda şansın gətirirsə, insanlar səni guru hesab etməyə başlayırlar”.

2014-də ilk cəhdində vətəni Almaniyanın dünya çempionu olacağını düzgün təxmin edəndə, Klement elə bilib ki, 2018-də rəqəmləri yenidən işə salmaq bu uğurun sırf təsadüf olduğunu üzə çıxaracaq. Amma 2018-də Fransa, 2022-də isə Argentina ilə yenə düz çıxıb.

“Üç dəfə ardıcıl haqlı olduğum üçün indi insanlar düşünür ki, bu model sarsılmazdır və mən növbəti dəfə də mütləq düz olmalıyam,” – deyə o, əlavə edir.

Model nəyi tutur, futbol nəyi sındırır?

Klement etiraf edir ki, dünya çempionatında uğurun bir hissəsi əvvəlcədən ölçülə bilən “sistemli” amillərlə bağlıdır: ölkənin əhalisi, sərvəti, iqlimi, FİFA reytinqi kimi göstəricilər nəticəyə müəyyən istiqamət verir.

Amma o, hər dörd ildən bir populyarlığı artan proqnozunu oxuyanlara xəbərdarlıq edir: bu rəqəmlər hekayənin yalnız yarısıdır.

“Qalan 50 faiz – bəxtdir,” – deyir Klement. – “Xüsusilə də bacarıq və keyfiyyət baxımından bir-birinə çox yaxın olan yüksək səviyyəli komandalar üz-üzə gələndə hər şey günün formasından, hakim qərarından, topun dirəyə dəyib çölə çıxmasından, yoxsa tora düşməsindən asılı olur. Belə şeyləri proqnozlaşdırmaq mümkün deyil”.

Oyunların taleyini müəyyən edən həmin xırda detallar – sürüşən müdafiəçi, gözlənilməz zədə, VAR monitorunun qarşısında uzanan saniyələr – heç bir formulanın içinə sığmır.

Futbol proqnozu – xaosun içində kiçik bir sığınacaq

Hər mundial yaxınlaşanda Klementin modeli onun gündəlik işindən kiçik bir qaçışa çevrilir. 2026-cı ildə – dünyada böhranlar, müharibələr, gərginliklər fonunda – bu məşğuliyyət onun üçün sadə, amma dəyərli bir hiss yaradır.

“Xüsusilə 2026-cı ildə, bu qədər böhranlar, müharibələr və başqa hadisələr fonunda, bu mənə özümü yaxşı hiss etdirir və ümid edirəm ki, oxuculara da yaxşı təsir edir, dünyada baş verən bütün pis şeylərdən bir az yayındırır,” – deyə o, vurğulayır.

Amma hər dəfə proqnoz düz çıxdıqca, Klementin çiyinlərindəki gözlənti yükü də artır. Hazırda o, investisiya bankı Panmure Liberum-da strateq kimi çalışır və ofisdə ona suallar yağır: məsələn, Niderland millisinin və Tottenham-ın yarımmüdafiəçisi Xavi Simons-un diz bağının (ACL) zədəsi modelə necə təsir edəcək?

Hər dəfə o, proqnozunun “müqəddəs həqiqət” olmadığını təkrarlasa da, turnirin iyunda startı yaxınlaşdıqca gərginlik artır.

Hamı Niderlanda oynayanda…

Klement artıq ofisdə yeni bir reallıqla yaşayır: həmkarları onun qeydlərini oxuyur, sonra da mərc şirkətlərinə üz tutur.

“Bir neçə həmkarım mənim o qeydi dərc etməyimə cavab olaraq Niderlandın qələbəsinə pul qoyub,” – deyə o, gülümsəyir. – “Əgər Niderland dünya çempionatından ələnərsə, yəqin ki, ertəsi gün evdən işləməli olacağam”.

Paul adlı oktopusun akvariumda verdiyi qərarlar bir gün dayandı. İndi isə dünyanın gözü, bir az da zarafatla, maliyyə bazarlarından çıxıb futbolun xaosuna uzanan başqa bir alman “orakulunun” üzərindədir.

Bu dəfə sual təkcə budur: Niderland Klementin seriyasını dörd oyuna çatdıracaq, yoxsa nəhayət, futbol statistikaya yox, öz kaprizinə qulaq asacaq?