Köhnə adların qayıdışı: Avropanın futbol səhnəsində dönüşü
Bir vaxtlar qitə futbolunun tonunu onlar müəyyənləşdirirdi. İndi isə illərin sürünməsindən, maliyyə uçurumlarından, siyasi təzyiqdən və idman fəlakətlərindən sonra yenidən işıqların altına qayıdırlar. Bəziləri tarixi, bəziləri romantik nağıl, bəziləri isə açıq-aşkar siyasi hadisə daşıyır. Amma hamısının ortaq cəhəti var: bu mövsüm köhnə adlar yenidən böyük səhnədədir.
Deportivo La Coruña: “Super Dépor” kölgədən çıxır
La Liga-nın ab-havası Deportivo La Coruña olmadan tam deyildi. 2018-dən bəri elitadan uzaq düşən Qalisiya klubu bir vaxtlar İspaniyanın “böyük dördlüyü”nün – Barcelona, Valencia və Real Madrid-lə yanaşı – ayrılmaz hissəsi idi. 1993–2004 aralığında doqquz dəfə ilk üçlük, 1999-da çempionluq, 2004-də isə José Mourinho-nun Porto-suna ilişib qalan Çempionlar Liqası yarımfinalı. O illər təkcə uğur deyil, nizamı pozan, hegemoniyanı silkələyən komandanın illəri idi.
Sonra isə eniş başladı. Əvvəlcə orta sıralar, ardınca tam süqut – 2020-də regional üçüncü liqaya yuvarlanma. Bu, yalnız idman uğursuzluğu deyildi, klubun kimliyi sınağa çəkildi. Dörd il çəkdi ki, Deportivo yenidən ikinci liqaya dirənsin, amma dönüşün əsl dramatik hissəsi buradan sonra gəldi: 2024–25 mövsümündə 15-ci yeri tutan komanda növbəti mövsümdə avtomatik yüksəliş qazanacaq qədər sıçrayış etdi.
Juan Carlos Valerón və Diego Tristán dövrünün sehrindən əsər-əlamət qalmayıb, amma klubun ambisiyası geri dönüb. Mallorca qapıçısı Leo Román gətirilib, ön xəttə isə təcrübəli Pierre-Emerick Aubameyang əlavə olunub. Bu, birbaşa “möcüzə ovuna çıxaq” strategiyası deyil, daha çox “La Liga-da möhkəmlənək, amma adımıza yaraşan səviyyəyə doğru yavaş-yavaş qayıdaq” mesajıdır.
Deportivo tək deyil. Uzun fasilədən sonra La Liga qapısından içəri girənlər sırasında başqa tanış adlar da var. Segunda-nın çempionu Racing Santander 15 ildən sonra yuxarı diviziona dönür. Málaga isə 2018-də düşdükdən sonra 2023–24-də cəmi bir mövsüm üçüncü liqaya yuvarlanıb, ordan geri sıçrayaraq indi yenidən elita xəyalının dalınca qaçır. İspaniyada bu mövsüm təkcə titul yarışı deyil, köhnə dostların geri dönüş mövsümü olacaq.
Elversberg: kiçik şəhər, böyük sınaq
Bundesliga-nın son illərdəki yüksəliş hekayələrində tez-tez eyni süjet görünür: yuxuya getmiş nəhənglər və kiçik şəhər möcüzələri yan-yana finiş xəttinə qaçır. Keçən mövsüm də fərqli olmadı. Schalke ikinci liqanın çempionu kimi, son beş mövsümün dördünü keçirdiyi kabus divizionundan nəhayət çıxmağı bacardı. Amma onların arxasında gələn komanda başqa cür hekayə yazır: Elversberg.
Saarland bölgəsindən olan bu klubun şəhəri o qədər kiçikdir ki, əhalisi Veltins Arena-nın içinə dörd dəfə yerləşər. 2021–22 mövsümündə hələ regional liqalarda oynayan komanda, qısa müddətdə baş məşqçi Horst Steffen-in rəhbərliyi ilə pillə-pillə yuxarı qalxdı. Ötən yay Steffen Werder Bremen-in çağırışına “hə” dedi, Elversberg isə yüksəliş pley-offunda dayanıb qaldı. Maraqlıdır ki, yeni klubunda cəmi doqquz ay dözə bildi, amma köhnə komandası onsuz da yoluna davam etdi.
Elversberg indi Vincent Wagner-in əlindədir – o, Hoffenheim-ın ikinci komandasında işləyərkən buraya gətirildi. Klub bu mövsüm stadionunu mərhələlərlə böyütməyə məcburdur: 15 min tamaşaçı tutumuna çatmaq üçün tribuna-tribuna genişlənəcəklər. Kağız üzərində bu, tədrici bir prosesdir. Meydanda isə heç nə tədrici olmayacaq. İlk iki qonaq: Leverkusen və Bayern Munich. Bundesliga səhnəsinə çıxırsansa, bəzən sınaqdan keçmək üçün vaxt verilmir – səni birbaşa ən sərt imtahana salırlar.
Le Mans: trasın içindən gələn klub, ulduz investorların kölgəsində
Fransa çempionatı artıq çoxdan böyük sərmayəçilərin oylağına çevrilib. Paris FC milyarder dayaqları ilə, Strasbourg isə BlueCo strukturu ilə gündəmdədir. İndi isə City Football Group Troyes vasitəsilə bu dairəyə daxil olur. Paralel olaraq, Belçikada da onların “partnyor klubu” Lommel elitaya qalxır. Pul çoxdur, hekayə isə hamıda eyni deyil.
Le Mans fərqli bir səhnədir. Klub eyni adlı şəhərin simvoludur, stadionu isə dünyaca məşhur Circuit de la Sarthe trasının daxilində yerləşir. 2010-cu illərdə qısa müddət Ligue 1 havası udan komanda maliyyə uçurumuna yuvarlanaraq yox olma həddinə çatmışdı. Sonra yavaş-yavaş Ligue 2-yə qayıtdılar, amma əsas dönüş nöqtəsi ötən avqustda gəldi: klub braziliyalı konsorsium OutField tərəfindən alındı.
Bu adın arxasında təkcə investorlar yox, həm də idman ulduzları dayanır. Novak Djokovic, Thibaut Courtois, həmçinin F1 sürücüləri Felipe Massa və Kevin Magnussen bu layihəyə qoşulub. Le Mans birdən-birə parlaq vitrinə çevrildi, amma klub içəridə fərqli yol seçdi. Sürətlə “dişli” dəyişən bu komanda indi ağıllı, gənclik mərkəzli model qurmağa çalışır: akademiya yenidən açılır, böyük adlara sərvət xərcləməkdənsə, potensiala sərmayə qoyulur.
Sürət həmişə risk deməkdir. Le Mans isə bu dəfə sükanı daha möhkəm tutur. Sual indi budur: motorsport şəhərinin klubu futbolda da uzun məsafəli yarışa tab gətirə biləcəkmi?
Amedspor: Diyarbakırdan Super Liqa səhnəsinə çətin yürüş
Türkiyə Super Liqası bu mövsüm təkcə idman baxımından yox, siyasi və sosial mənada da fərqli olacaq. Səbəb: Amed SK, yaxud daha çox tanınan adı ilə Amedspor-un elitaya yüksəlişi. Klub, Türkiyənin Kürd əhalisinin çoxluq təşkil etdiyi Diyarbakır şəhərində yerləşir; coğrafi olaraq İraq və Suriya sərhədlərinə İstanbuldan qat-qat yaxındır. Son illərdə isə sadəcə futbol komandası yox, Kürd kimliyinin simvollarından birinə çevrilib.
Uzun müddət üçüncü və dördüncü liqalar arasında sürünən klub, 2014-də adına “Amed” sözünü əlavə etdikdən sonra yeni bir mərhələyə keçdi. Bu, şəhərin kürdcə adını rəsmi kimliyə daşımaq idi. Hərəkət dərhal öz nəticəsini verdi: tribunalar rəngləndi, daha geniş və müxtəlif azarkeş kütləsi formalaşdı. Amma eyni addım gərginliyi də artırdı. Rəqib fanatlar tərəfindən təhqirlər, təzyiqlər, hətta fiziki hücumlar yaşandı. Gərginlik o həddə çatdı ki, Türkiyə Futbol Federasiyası 2020-yə qədər Amedspor azarkeşlərinin səfər oyunlarına getməsini qadağan etdi.
İndi isə həmin klub ölkənin ən böyük futbol səhnəsinə çıxır. Təhlükəsizlik, mümkün zorakılıq, siyasi mesajlar – bütün bunlar yenidən gündəmdədir. Amma fon tam qaranlıq da deyil. Türkiyə prezidenti Recep Tayyip Erdoğan, illərdir Diyarbakırın kürdcə adını tanımaqdan imtina edən siyasi fiqur, Amedspor-un tarixi yüksəlişini sosial şəbəkələrdə təbrik etməklə diqqət çəkdi. Bu jest gərginliyə son qoymur, amma bəlkə də tonun dəyişəcəyinə dair ilk zəif işarədir.
Super Liqa indi təkcə çempionluq yarışı yox, həm də bir şəhərin və kimliyin necə qəbul olunacağına dair sınaq meydanına çevrilir.
Wisla Krakow: “Ağ Ulduz” yenidən parlayır
Polşa futbolunun köhnə xəritəsində Wisla Krakow həmişə ön sırada idi. 120 illik tarix, 14 çempionluq, illərlə elitadan düşməyən klub imici. “Ağ Ulduz” 2022-yə qədər birinci liqanı tərk etməmişdi. Sonra qapı birdən bağlandı. Dörd mövsüm aşağı divizionda, amma bu eniş tam dağılma ilə bitmədi.
Əksinə, Wisla bu fasiləni özünü yenidən qurmaq üçün istifadə etdi. Keçmiş ulduz futbolçu Jakub Blaszczykowski klubda azlıq payı ilə investor kimi yer aldı, struktur dəyişməyə başladı. Analitikaya daha çox güvən, akademiya oyunçularına daha çox meydan – romantik keçmişin arxasınca qaçmaq əvəzinə, müasir futbolun tələblərinə uyğunlaşma cəhdi idi.
2024-də ikinci liqa klubu kimi Polşa Kubokunu qazanmaq bu yolun ilk böyük siqnalı oldu – beşinci kubok, amma tamam başqa kontekstdə. Elitaya dönüş isə emosional partlayışla müşayiət olundu. Keçən ay Katowice üzərində 2:1 hesablı qələbə ilə geri dönüş rəsmi təsdiqini aldı, tribunalar isə qırmızı-ağ piroşou ilə bütün stadionu alova bürüdü.
Bu mövsüm Polşanın ikinci ən böyük şəhəri üçün də xüsusi olacaq. “Holy War” – Wisla ilə Cracovia arasındakı məşhur derbi – yenidən təqvimdədir. Üstəlik, artıq elitada təkcə iki yox, üç Krakov təmsilçisi var: pley-offdan gələn Wieczysta Krakow ilk dəfə Ekstraklasa-da oynayacaq və stadionu tələblərə cavab vermədiyi üçün Wisla ilə eyni arenanı paylaşacaq. Şəhər futbol baxımından heç vaxt bu qədər sıx və gərgin olmamışdı.
Bu mövsüm Avropa boyunca yüksələn bu köhnə adlar bir sualı önə çıxarır: tarix, kimlik və emosiyanın gücü, müasir futbolun sərmayə və struktur reallıqları ilə toqquşanda kim qalib gələcək? Cavab meydanda yazılacaq.
