Manchester United: Hələ də bağlanmayan qapı

“Sliding doors” – Manchester United tarixində hələ də tam bağlanmayan qapının adı budur.

2013-cü ilin o yayı klubun içində olanlar üçün indi Netflix-də yayımlanan yeni sənədli filmdə yenidən canlanır. Orada illərdir pıçıldanan, amma heç vaxt bu qədər açıq təsdiqlənməyən həqiqət səslənir: Jose Mourinho əslində Sir Alex Ferguson-un birbaşa varisi olmalı idi. Və hər şey, klubun təsvir etdiyi kimi, “bir neçə günün içində” alt-üst oldu.

Madrid, London və bir telefon zəngi

Proses tələsik başlanmamışdı. Mourinho ilə danışıqlar həftələrlə çəkmişdi. Madrid və Londonda görüşlər, planlar, konturlar. Sir Alex, böyük rəğbət bəslədiyi, meydanda və mediada cazibəsi ilə seçilən portuqaliyalı məşqçini şəxsən xəbərdar etmişdi: 2012-13 mövsümünün sonunda istefaya hazırlaşır.

Mourinho üçün bu, həm şok, həm də fürsət idi. Danışıqlar dərhal şərtlərə keçdi. Razılıq əldə olundu. Sonra… olmadı.

Ferguson sənədli filmdə həmin gecəni aydın xatırlayır: “Bir gecə mənə zəng etdi, ağlayırdı və dedi: ‘Alex, bunu edə bilmirəm. Chelsea-yə söz vermişəm və sözümü poza bilmərəm’”.

Rəsmi izah ailə idi. London yaxınlığında ailə evi, 2007-ci ildə ilk dəfə Chelsea-dən ayrılarkən geri dönmək vədi, Roman Abramovich ilə isti münasibətlər. United-ə yaxın olanların bir qismi bu arqumentə bu gün də tam inanmır. Amma fakt dəyişmir: Mourinho Chelsea-yə qayıtmaq qərarını verdi. United isə bir anlıq əmin olduğu adamını itirdi.

Klub daxilində bu, hələ də dönüş nöqtəsi kimi xatırlanır.

Ferguson gedir, struktur dağılır

Həmin yay təkcə Ferguson yox, illərlə klubun sabitliyinin sütunlarından biri olmuş baş icraçı David Gill də gedirdi. Old Trafford-un koridorlarında o vaxt belə bir fikir vardı: təkcə məşqçi dəyişmirdi, bütün idarəetmə modeli yenilənməli idi.

Ferguson unikal fiqur idi. O, idman baxımından demək olar ki, hər şeyi təkbaşına idarə edirdi. Onun arxasınca gələcək adam isə həm komandaya rəhbərlik etməli, həm də fərqli, daha müasir strukturun qurulmasına dözməli idi. Klub bu keçidi apararkən meydanda da rəqabət qabiliyyətini itirməməliydi.

Mourinho-nun “geniş çiyinləri” buna görə ideal sayılırdı. O, təzyiqdən qidalanan, mühitə hakim olmağı sevən məşqçi idi. Amma o qapı bağlandıqdan sonra seçimlər daraldı. Pep Guardiola artıq Bayern Munich-ə “bəli” demişdi. United isə kursu David Moyes-ə çevirdi.

Everton-da gördüyü iş, intizamı, işgüzarlığı ilə Ferguson-a bənzəyirdi. Amma bir fərq var idi: Moyes heç vaxt ən yüksək səviyyədə oynamamışdı. Old Trafford isə tam da o səviyyə idi.

Klub onu “The Chosen One” kimi təqdim etdi. Qısa müddətdə aydın oldu ki, seçilən o deyilmiş.

Gecikmiş Jose: başqa United, başqa Mourinho

2016-cı ildə dairə yenidən bağlandı. Louis van Gaal Crystal Palace üzərində FA Cup qələbəsindən 48 saat sonra vəzifədən uzaqlaşdırıldı və bu dəfə Mourinho həqiqətən Manchester United baş məşqçisi oldu.

Amma artıq nə o, nə də klub əvvəlki kimi idi.

Ferguson-un son çempionluq mövsümündə – 2012-13-də – Premyer Liqada ən azı 10 oyuna start vermiş 18 futbolçudan yalnız altısı Mourinho-nun ilk mövsümündə eyni statusu qoruyurdu: David de Gea, Phil Jones, Wayne Rooney, Chris Smalling, Michael Carrick və Antonio Valencia. Soyunma otağı dəyişmişdi, nəsil dəyişmişdi, xarakter dəyişmişdi.

Mourinho özü də eyni deyildi. Chelsea-yə ikinci qayıdışında yenidən çempion olmuş, amma 2015-ci ilin dekabrında klub cədvəldə 16-cı yerdə, düşmə zonasından cəmi bir xal yuxarı olanda istefaya göndərilmişdi. O, daha kəskin, daha sərt, daha qütbləşdirən fiqura çevrilmişdi.

United-dəki işi hələ də iki cür oxunur. Bir tərəfdən: ilk mövsümdə Europa League və EFL Cup qələbələri, iki dəfə Çempionlar Liqasına vəsiqə, 2017-18-də Manchester City-dən 19 xal geri qalsalar da, post-Ferguson dövrünün ən yüksək – 81 xalı. Mourinho həmin mövsümü karyerasının “ən böyük nailiyyətlərindən biri” adlandırır.

Digər tərəfdən: Paul Pogba ilə açıq konflikt, klub rəhbərliyini Anthony Martial-ı sata bilmədiyi üçün tənqid etməsi, dağınıq çıxışlar və nəhayət, klubun yenidən xaosun içində qalması.

Əgər 2013-də gəlsəydi…

Bu gün United-in içində və ətrafında olanların çoxu eyni cümləni işlədir: Mourinho Ferguson-dan dərhal sonra gəlsəydi, hər şey başqa cür ola bilərdi.

Birincisi, onun xarakteri. O, özündən əvvəl gələnlə yarışmaqdan çəkinməyən, “mən daha yaxşı edərəm” düşüncəsi ilə yaşayan məşqçidir. Ferguson-un kölgəsi ağır idi, amma Mourinho bu kölgədən qorxacaq adam deyildi.

Transfer bazarında da fərq kəskin olardı. Moyes dövründə tərəddüd, gecikmə, qərarsızlıq vardı. Mourinho ilə bunu təsəvvür etmək çətindir. Klub mənbələri bir detalı xüsusilə vurğulayır: Barcelona-dan Thiago Alcantara ilə razılıq əldə olunmuşdu və Mourinho olsaydı, o keçid sadəcə baş tutardı.

Eyni hekayə Marouane Fellaini ətrafında yaşanmazdı. United belçikalı yarımmüdafiəçini son gün Everton-dan 27,5 milyon funt sterlinqə aldı, halbuki daha əvvəl daha aşağı məbləğə sərbəst buraxma bəndi vardı və bu fürsət əldən çıxdı. Klub daxilində inam belədir: Mourinho Fellaini-ni ümumiyyətlə istəməyəcəkdi.

Portuqaliyalı o vaxt United-ə Daniele de Rossi də daxil olmaqla bir sıra futbolçular barədə fikrini çatdırmışdı. Təkcə yeni transferlər yox, mövcud heyət də onun əlində başqa cür görünə bilərdi. O dövrə indi belə baxılır: Ferguson son çempionluğunu həmin heyətdən maksimumu sıxaraq qazandı, komanda əslində “artıq güc”lə oynadı. Amma ertəsi mövsümün yeddincilik faciəsi, bu qədər kəskin düşüş yenə də izah olunmur.

Futbolçuların özləri belə həmin qırılmanın dəqiq səbəbini tapmaqda çətinlik çəkirlər. İnanc budur ki, Mourinho-nun varlığı onları daha çox sıxar, daha çox itələyər, bəlkə də bu sərt enişi yumşaldardı.

Hələ sağalmayan zərbə

Yeni sənədli filmdə Ferguson həmin gecəni – Mourinho-nun göz yaşları içində “gələ bilmərəm” deməsini – sakit, amma kəskin aydınlıqla danışır. Bu, təkcə bir məşqçinin yox, bir epoxanın bağlana bilməyən səhifəsidir.

United üçün bu, nəhəng zərbə idi. O qapı 2013-də başqa cür açılsaydı, klubun son on ili bu qədər ziddiyyətli, bu qədər qırıq-xətli olardımı?

Cavab hələ də meydanda axtarılır. Old Trafford isə o “sliding doors” anının kölgəsindən tam çıxmağı hələ bacarmayıb.