MLS-in gələcəyi: Dünya çempionatının mirası
“Sağ ol, dünya, burdan sonrası bizdədir.”
Major League Soccer bu mesajı sadəcə şüar kimi deyil, açıq çağırış kimi yayır. Lionel Messi, Son Heung-min, David Beckham və liqanın onlarla ulduzu yeni azarkeş ordusuna – DÇ sayəsində futbolla tanış olmuş milyonlara – eyni cümləni ünvanlayır: “Gəlin MLS-ə.”
Parıltılı reklam çarxında Dünya çempionatının qəhrəmanları, artıq ABŞ-da çıxış edən ulduzlar, kameraya birbaşa baxıb azarkeşləri yenidən başlayan mövsümə dəvət edir. Liqa yeni azarkeşlərə pulsuz bilet təklif edir. Mesaj aydındır: qapı açıqdır, fürsət indi gəlir.
MLS-in icraçı vitse-prezidenti Dan Courtemanche bunu illərlə gözlənilən an kimi görür. O, liqaya 1995-ci ildə – hələ bir top belə vurulmamışdan əvvəl – qoşulub və indi sakitcə bir cümlə ilə vəziyyəti dəyərləndirir: Dünya çempionatı ABŞ-da futbola milyonlarla yeni baxış qazandırdı, MLS isə bu dalğanı sonuna qədər minməyə hazırdır.
Dünya çempionatının mirası: MLS elitaya doğru?
Sual artıq açıq səslənir: bu Dünya çempionatının ən böyük mirası MLS-i dünyanın elita liqaları sırasına itələmək olacaqmı?
MLS özü də bir Dünya çempionatı mirasıdır. 1994-cü il turnirini qəbul etmək üçün Fifa ABŞ-dan peşəkar liqa yaratmağı tələb etmişdi. Nəticə: 1996-cı ildə 10 komandadan ibarət, xüsusi futbol stadionu olmayan bir çempionat.
Üç onillik keçib. İndi liqanın 30 klubu var, demək olar ki, hamısının özünə məxsus futbol stadionu mövcuddur. Kağız üzərində bu, tamamilə başqa bir dünya təsviridir.
DÇ-2026 ərəfəsində bilet qiymətlərinə görə tribunaların boş qalacağı proqnozlaşdırılırdı. Belə olmadı. Stadionlar doldu, reytinqlər yüksəldi, ABŞ yığması turniri tərk etdikdən sonra belə ölkə boyu futbol coşqusu davam etdi.
ABŞ-ın Belçikaya 1/8 finalda uduzduğu oyun Fox kanalında bir şəbəkə üzrə ölkə tarixində ən çox izlənən futbol matçı oldu – 33 milyondan çox tamaşaçı. İngiltərənin Meksika üzərində 1/8 final qələbəsi isə ümumi ingiliscə və ispanca yayımda 45 milyon izləyici ilə ABŞ tarixində ümumilikdə ən çox izlənən futbol oyunu kimi qeydə alındı.
Bu rəqəmlər artıq amerikalıların “futbol” dediyi NFL oyunları ilə eyni nəfəsdə çəkilir. Hələ Super Bowl səviyyəsində deyil, amma uçurum da əvvəlki kimi dərin görünmür.
2025-ci ildə tarixdə ən çox izlənən Super Bowl 127,7 milyon tamaşaçı cəlb etmişdi. Onların xeyli hissəsi yalnız Kendrick Lamar-ın ifa etdiyi yarımfinal şousuna görə ekrana baxsa da, MLS-in hədəfi aydındır: futbolu bu mədəniyyətin mərkəzinə bir az da yaxınlaşdırmaq.
Komissar Don Garber liqanın gələcəyi və Dünya çempionatının mirası ilə bağlı tədbirdə çıxış edərkən kommersiya cəbhəsində özlərinə güvənir: MLS artıq dünyanın aparıcı liqaları arasında kommersiya baxımından ön sıralarda görünür. Onun sözləri ilə desək, “bu kodu sındırıblar”. İndi qalan hissəni həll etmək lazımdır – meydandakı keyfiyyət, dərinlik, ritm.
“Futbol heç yerə getmir”
Bir çox parametrdə MLS artıq özünü “böyük” liqalar masasında hiss edir.
DÇ-2026-da 45 MLS oyunçusu iştirak edib. Finalda Argentina heyətində iki MLS futbolçusu vardı – Messi və Rodrigo de Paul. İllər boyu MLS, Beckham və Messi kimi əfsanələrin Avropadakı zirvə karyerasından sonra gəlib rahatlıqla oynadığı, yaxşı qazandığı “pensioner liqası” kimi damğalanmışdı.
Courtemanche bu etiketin artıq köhnəldiyini deyir. Rəqəmlər də onu dəstəkləyir: liqaya gələn yeni beynəlxalq oyunçuların orta yaşı 23,8-dir. Bəli, onların çoxunun xəyalında Avropaya keçid dayanır. Amma bu yolu indi MLS-dən keçərək getmək istəyirlər.
2027-ci ildən təqvim də dəyişir. Liqa mövsümü yaydan yazadək davam edən Avropa ritminə köçürür. Məqsəd sadədir: oyunçu axınını, transfer bazarını, inkişaf yolunu qitə ilə daha rahat bağlamaq.
Klublar eyni zamanda gənclər sisteminə pul və enerji yatırır. Bütün MLS komandalarının akademiyası var. Los-Ancelesdə LA Galaxy ABŞ-ın Bosniya və Herseqovina üzərində qələbəsini böyük ekranda nümayiş etdirərkən, onlarla uşaq oyunu izləməkdənsə, yan-yana düzülmüş üç meydançada öz aralarında oynamağı seçirdi. Yalnız tribunadakı qışqırıqdan qol səsi gəldikdə qaçıb ekrana baxırdılar.
Bu, hər dəqiqəsi planlaşdırılmış uşaq mədəniyyətində nadir “özbaşına” oyun mənzərəsi idi. Və səviyyə heyrətamiz dərəcədə yüksək görünürdü. Bir çoxu artıq MLS akademiyalarında çıxış edirdi.
Onlardan biri – 8 yaşlı Landon – adını ABŞ ulduzu Landon Donovan-dan alıb. Qapıçıdan hücumçuya keçib sevinclə oynayır, topu itirəndə yenidən geri qayıdır. Anası Jen Wing özü də məşqçidir, uşaqlarını MLS düşərgələrinə aparıb, Nyu-Cersidə səfər komandalarında oynadır.
Landon-un arzusu sadə və aydındır: bir gün MLS-də peşəkar olmaq. Hansı klubda? Cavabı ləngimədən gəlir: “LAFC.”
“Pay-to-play” baryeri və itirilən istedadlar
Tənqidçilər isə hesab edir ki, MLS Avropayla real rəqabət aparmaq istəyirsə, gənclər futbolunda “pul ver-oyna” (pay-to-play) mədəniyyətini sındırmalıdır.
Yuxarı pillədə – MLS akademiyalarında – məşq və inkişaf pulsuzdur, Avropadakı analoji sistemlər kimi. Amma ora qədər çatmaq üçün ailələr çox vaxt minlərlə dollar xərcləyir: fərdi məşqlər, səfər komandaları, liqalar… Bu, ABŞ idmanının demək olar ki, bütün sahələrində eyni ssenaridir.
Liqanın rəsmiləri deyir ki, inkişaf liqaları daim dəyişir, təkmilləşir, hər komandanın istedadlı uşaqlar üçün təqaüd proqramları var. Don Garber isə ambisiyanı gizlətmir: MLS gənc oyunçu yetişdirməyi daha da yaxşılaşdırmaq, kişilərdən ibarət milli komandaya daha çox futbolçu vermək, meydanda “daha böyük, daha güclü, daha sürətli” nəsil görmək istəyir. Onun sözləri sadəcə fiziki parametrlərdən ibarət deyil – bu, futbola yönəlmiş milli enerjinin təsviri kimi səslənir.
Ulduz cazibəsi və böyük pullar
Azarkeşləri cəlb etmək mövzusunda isə bir ad hamının qabağında gedir: Messi. Onun MLS-ə gəlişi təkcə idman hadisəsi deyil, mədəniyyət hadisəsidir. Stadionlar dolur, səfər oyunları belə bayrama çevrilir.
Amma ulduz kultu yalnız meydanda deyil, lojalarda da özünü göstərir. İki ondan çox aktyor və idmançı MLS klublarında pay sahibidir: Will Ferrell (LAFC), Reese Witherspoon (Nashville SC), Matthew McConaughey (Austin FC), Magic Johnson (LAFC) və başqaları. Futbol artıq Hollivudun da, NBA-nin də, musiqi səhnəsinin də biznes planlarında yer tutur.
Bu, eyni zamanda sərt rəqəmlərlə ölçülən bir biznesdir. Drew Carey 2009-cu ildə Seattle Sounders MLS-ə 30 milyon dollarlıq genişlənmə haqqı ilə qoşularkən klubun ilkin sahiblərindən idi. Bu gün Sounders-in dəyəri 900 milyon dolları keçib. David Beckham-ın 2007-ci ildə LA Galaxy ilə müqaviləsinə MLS-də bir genişlənmə klubunu 25 milyon dollara almaq opsionu daxil edilmişdi. İndi o, Inter Miami CF-in sahibidir və klubun dəyəri artıq bir milyard dollar həddini aşdığı təxmin olunur.
Pul axır, dəyərlər qalxır, stadionlar dolur. Amma bir sual hələ də havada asılıdır: ABŞ mədəniyyətində futbol heç vaxt amerikan futbolunu – yəni NFL dünyasını – sıxışdırıb kənara ata biləcəkmi?
Cümə gecəsi işıqları və şənbə səhəri qatlanan stulları
Cənubi Kaliforniyada MLS Next Level liqasında çıxış edən 12 yaşlı Croil-in atası Brian Udovich bu fərqi hər həftə hiss edir. O deyir ki, bir çox istedadlı yeniyetmə, məhz təmtərağa görə, illər keçdikcə futboldan amerikan futboluna keçir.
Cümə gecələri lisey stadionları işıqlanır, tribunalarda marching band, cheerleader-lər, böyük ekranlar, elanlar… Gənc oyunçuların adları sanki səmanın özünə yazılır. Futbol isə çox vaxt şənbə səhərlərinə sıxışır: kiçik meydançalar, qatlanan stullarda əyləşən valideynlər, sakit alqışlar.
Udovich-in bir cümləsi bu mədəniyyət fərqini kəskin göstərir: başqa ölkələr üçün futbolun mənası bizdəkindən qat-qat böyükdür.
New York Red Bulls baş məşqçisi Michael Bradley isə bu fərqi inkar etmir, amma onu bəhanəyə çevirmir. Onun fikrincə, ABŞ sadəcə fərqli mədəniyyətə malikdir və Dünya çempionatının mirası bu fərqli mühitdə assosiasiya futbolunun çəkisini artıracaq.
O, uzun illər ABŞ futbolunun “özünə inamsızlıq kompleksi” ilə yaşadığını xatırladır: ölkənin dərin, köklü futbol tarixinin olmaması illərlə “burda bu oyun heç vaxt tam yaşaya bilməyəcək” hissini gücləndirib. İndi isə tribunadakı, televiziya qarşısındakı qürur hissi tamam başqadır.
Bradley-nin fikri bir cümlədə cəmlənir: 2026-cı ildə hamı qəti şəkildə deyə bilər ki, futbol bu ölkədən heç yerə getmir.
İndi sual budur: MLS bu dalğanı sadəcə qısa bir həyəcan kimi yaşayacaq, yoxsa onu Avropanın nəhəngləri ilə eyni cərgəyə çıxacaq qədər uzun bir hekayəyə çevirəcək?
