Mourinho-nun Manchester United-ə Gəlişi: Tarixdəki Dönüş Nöqtəsi

“Sliding doors” – Manchester United tarixində qapının açılıb yenidən çırpıldığı o anı klubun içindən bir neçə nəfər bu sözlərlə xatırlayır. İl 2013 idi. Sir Alex Ferguson gedirdi və onun yerinə gələcək adamın adı demək olar ki, hazır idi: Jose Mourinho.

İllərdir pıçıltı ilə danışılan həmin hekayə indi nəhayət səsləndirilib. Portuqaliyalı mütəxəssisin karyerasına həsr olunan və 11 avqustdan etibarən Netflix-də yayımlanan sənədli serial bu epizodu üzə çıxarır. Klub daxilində “bir neçə günə” dəyişən qərar kimi təsvir olunan proses, əslində, həftələrlə hazırlanmışdı.

Madrid, London və bir telefon zəngi

Mourinho ilə bağlı planlar səhnə arxasında xeyli əvvəl işə salınmışdı. Görüşlər həm Madriddə, həm Londonda keçirilmişdi. Ferguson, illər boyu rəqib bənzəri kimi hörmət etdiyi, şəxsən də simpatiya bəslədiyi Mourinho ilə üz-üzə oturub ona mövsümün sonunda istefa verəcəyini söyləyəndə, portuqaliyalı üçün bu, həm şok, həm də fürsət idi.

Danışıqlar dərhal şərtlərə keçdi. Müqavilə konturları cızıldı, razılıq əldə olundu. Sonra isə… olmadı.

Ferguson sənədli filmdə həmin gecəni belə xatırlayır: “Bir gecə mənə zəng etdi, ağlayırdı və dedi: ‘Alex, bunu edə bilmərəm. Chelsea-yə söz vermişəm və sözümü poza bilmərəm’”.

Rəsmi izah – ailə amili. Mourinho-nun London şəhərində ailə evi var, 2007-ci ildə Chelsea-dən ilk ayrılığından sonra ora qayıdacağına söz vermişdi. O dövrdə Roman Abramovich ilə münasibətləri də isti idi, bu da tərəzinin o biri gözünə ağırlıq salırdı. Buna baxmayaraq, Manchester United daxilində bəziləri bu səbəbin tam həqiqət olduğuna bu gün də şübhə ilə yanaşır.

Qısa bir müddət üçün isə klub əmin idi: öz adamlarını tapıblar. Və bu, hələ də “tarixi dönüş nöqtəsi” kimi xatırlanır.

Ferguson gedir, struktur dağılır

Ferguson yalnız özü getmirdi. Onunla eyni yayda illərlə klubun dayaqlarından sayılan baş icraçı direktor David Gill də ayrılırdı. Old Trafford rəhbərliyində belə bir inam vardı: keçid dövrünü çiyinləyəcək, zərbəni udacaq tipdə məşqçi lazımdır. Mourinho həmin profilə tam uyğun gəlirdi.

Məsələ təkcə varisin adında deyildi. Ferguson-un illər boyu qurduğu modeldə o, meydanda baş verən hər şeyə nəzarət edən unikal fiqur idi. Yeni dövrdə bu qədər mərkəzləşmiş gücün yerini daha müasir, bölüşdürülmüş struktur almalı idi. Bu yenilənmə isə komanda hələ yüksək səviyyədə rəqabət apararkən həyata keçirilməliydi.

Mourinho planı dağılanda, Pep Guardiola artıq Bayern Munich ilə razılaşmışdı. United istiqamətini dəyişdi və David Moyes-ə yönəldi. Everton-da gördüyü işlərlə hörmət qazanmış, Ferguson-la bir çox dəyərləri bölüşən, amma elita səviyyəsində sınaqdan keçməmiş bir məşqçi.

Klub onu böyük şüarla elan etdi: “The Chosen One”. Tarix isə başqa cür yazıldı.

Gecikmiş Jose

2016-cı ildə dairə yenidən qapanmış kimi oldu. Mourinho bu dəfə həqiqətən də United-in baş məşqçisi təyin edildi, FA Cup-ı qazandıqdan cəmi 48 saat sonra vəzifədən alınan Louis van Gaal-ın yerinə keçdi. Amma artıq nə o, əvvəlki Mourinho idi, nə də Old Trafford eyni paltardəyişmə otağına sahib idi.

Ferguson-un 2012-13 mövsümündə çempionluq qazanan komandasından Premyer Liqada ən azı 10 oyuna start heyətində çıxmış 18 futbolçudan yalnız 6-sı – David de Gea, Phil Jones, Wayne Rooney, Chris Smalling, Michael Carrick və Antonio Valencia – Mourinho-nun ilk mövsümündə eyni rolu oynadı. Nəsil dəyişmişdi.

Mourinho özü də dəyişmişdi. Chelsea-yə ikinci qayıdışında yenidən çempion oldu, amma 2015-ci ilin dekabrında klub cədvəldə 16-cı pilləyə yuvarlananda, yalnız düşmə xəttindən bir xal yuxarıdaykən istefaya göndərildi. Old Trafford-a gələn artıq əvvəlki özünə bənzəyən, amma daha kəskin, daha gərgin bir Mourinho idi.

Onun United dövrünə baxış hələ də ikiyə bölünür. Bir tərəf onu böyük uğur hesab edir: ilk mövsümdə Europa League və EFL Cup, iki dəfə Çempionlar Liqasına vəsiqə, 2017-18 mövsümündə isə 81 xalla ikinci yer – post-Ferguson dövründə ən yüksək xal göstəricisi. Mourinho həmin ikinci yeri karyerasının “ən yaxşı nailiyyətlərindən biri” kimi təsvir edir.

Digər tərəf isə tabloya başqa cür baxır: klubun rekord transferi Paul Pogba ilə açıq konfliktlər, Anthony Martial-ın satılması üçün etdiyi, amma rəhbərlikdən dəstək görməyən tələblər, daxili xaos və sonda yanmış körpülər.

“Əgər 2013-də gəlsəydi…”

Bu gün klub daxilində və ətrafında hökm sürən ümumi fikir belədir: Mourinho Ferguson-dan dərhal sonra gəlsəydi, təsiri daha böyük olardı.

Birincisi, onun xarakteri. Ferguson-un varisi olmaq futbol dünyasında ən ağır kürsülərdən biri idi. Mourinho isə bu çağırışı “bəlkə də alınar” kimi deyil, “mən daha yaxşı edərəm” inamı ilə qarşılayacaq tiplərdəndir. United-in ehtiyacı da məhz bu cür özündən əmin fiqura idi.

Transfer bazarında Moyes dövrünün tərəddüdü hələ də unudulmayıb. Thiago Alcantara ilə razılığın əldə olunduğu, amma son anda reallaşmadığı vurğulanır. Klub mənbələri iddia edir ki, Mourinho olsaydı, Thiago-nun Barcelonadan keçidi çoxdan bağlanmış məsələ kimi tarixə düşərdi.

Eyni hekayə Marouane Fellaini ətrafında yaşandı. Everton-dan 27,5 milyon funt-sterlinqə transfer olunan belçikalı, əslində, daha aşağı sərbəstqalma maddəsi ilə tezliklə alına bilərdi. United gecikdi, pəncərənin son günündə çarəsiz şəkildə daha baha qiymətə aldı. Daxildə bu gün də səslənən fikir sərt və qətidir: Mourinho olsaydı, Fellaini ümumiyyətlə alınmazdı.

Portuqaliyalı o dövrdə artıq bəzi hədəflərini klubla müzakirə də etmişdi. Onlardan biri də İtaliya millisinin dirəklərindən sayılan Daniele de Rossi idi. Adların hamısı reallaşsaydı, Old Trafford-da tam fərqli bir orta xətt, tam fərqli bir xarakter qurulacaqdı.

Təkcə yeni transferlər yox, miras qalan təcrübəli futbolçuların da potensialı fərqli şəkildə istifadə oluna bilərdi. Bu gün hamı qəbul edir ki, Ferguson son çempionluğunu qazanarkən həmin heyətdən maksimumu sıxdı, komanda, əslində, kağız üzərində olduğundan artıq performans göstərdi. Amma sonrakı mövsümdə yeddinci yerə sərt eniş nə futbolçular, nə də mütəxəssislər tərəfindən tam izah oluna bilib.

İnanc budur: Mourinho-nun varlığı həmin qrupun içində rəqabəti, özünü sübut ehtirasını diri saxlayardı.

Həmin göz yaşları və sağalmayan yara

Sənədli filmdə Ferguson həmin telefon zəngini yenidən yaşayır. Səsi sakit, sözləri aydın, təsviri kəskindir: Mourinho-nun göz yaşları, sarsıntısı, “gələ bilmərəm” etirafı. O an yalnız bir məşqçinin imtinası deyildi. Bu, Manchester United-in gələcək onilliyini formalaşdıran qərar idi.

Klub üçün bu, nəhəng bir zərbə oldu. Və sual indi belə səslənir: o gecə fərqli cavab verilsəydi, Old Trafford bu gün hansı mənzərəyə baxardı?

Cavabı heç kim bilmir. Amma bir həqiqət danılmazdır: o “sliding doors” anından sonra Manchester United hələ də tam mənada öz yolunu tapmağa çalışır. Və bəlkə də bu səbəbdən, 2013-cü ildə cavabsız qalan o zəngin əksi hələ də klubun divarlarında dolaşır.