Neco Williams epizodunun yeni görüntüsü: VAR mübahisəsi

Tottenham Hotspur ilə 0:0 hesablı heç-heçədən günlər keçib, amma Nottingham Forest azarkeşlərinin hirsi hələ soyumayıb. İndi isə mübahisəni yenidən alovlandıran yeni video ortaya çıxıb.

Sözügedən epizod – 67-ci dəqiqə, Neco Williams topu qapıdan keçirir, Forest sevinir, amma çox çəkmir. VAR-da oturan Peter Bankes müdaxilə edir və qolun əl ilə oyuna görə ləğv olunduğunu elan edir. O anda meydanda da, tribunada da narazılıq qaynayırdı. Williams və baş məşqçi Oliver Glasner matçdan sonra qəti danışır, topun əlinə dəyməsinə dair heç bir sübut olmadığını deyirdilər.

İndi isə o sübut var.

Yeni rakurs, köhnə qərar

Ortaya çıxan yeni kamera bu dəfə heç bir şübhə yeri qoymur: epizod zamanı top əvvəlcə Williamsın sol qoluna, sonra isə sağ ön qoluna dəyib və ancaq bundan sonra qapı xəttini keçib. Yəni VAR-ın qərarı – qanunlara görə – düzgün olub.

Amma bir incə detal var. Bu kamera bu mövsüm VAR mərkəzinə ötürülən yayım görüntülərinin siyahısında olmayıb. Yəni Bankes həmin rakursa matç zamanı heç cür baxa bilməzdi. Bu da Forest tərəfdarlarının əsas sualını diri saxlayır: əgər indi hər şey aydındırsa, bəs o anda “aydın sübut” haradan tapılmışdı?

VAR mərkəzi yalnız canlı yayımda istifadə olunan kameraları görür. Yeni rakurs isə matçın televiziya yayımına daxil olmayan, amma stadionda quraşdırılmış bir neçə kameradan biridir. Bankes həmin anda qərarını başqa bir detal üzərindən verib – onun üçün həlledici məqam topun Williamsın sağ ön qoluna toxunduğu an köynəyinin dalğalanması olub. Yəni o, toxunuşu birbaşa görməsə də, bu vizual işarəni “sübut” kimi qəbul edib.

Pro Ref-in mövqeyi və daxili narazılıq

BBC Sport-un məlumatına görə, yeni adı Pro Ref olan (əvvəlki Professional Game Match Officials) hakimlər qurumu qərardan tam razıdır. Onlar üçün bu epizod – indi üzə çıxan görüntü ilə birlikdə – qaydalara tam uyğun, düzgün verilmiş qərardır.

Amma qurum daxilində qıcıq da var. Səbəblərdən biri Neco Williamsın matçdan sonra verdiyi sərt və qəti açıqlamalardır. O, Sky Sports-a danışarkən bir an belə tərəddüd etmədiyini deyib:

“Görüntülərə, təkrarlara baxmışam və bircə an da olsun elə gəlməyib ki, topa əlimlə toxunmuşam. Bütün görüntülərə baxmışam, heç birində topun açıq-aşkar əlimə dəydiyini görə bilməzsən, çünki dəyməyib. Mən dərhal bildim ki, topu başımla aşağı, qollarımın arasına vurmuşam. Əlimə dəymədi.”

İndi isə yeni video göstərir ki, top ümumiyyətlə onun başına toxunmayıb. Bütün hadisə bir an içində baş verdiyi üçün Williamsın bunu fərq etməməsi mümkündür, amma Pro Ref-də belə qənaət var ki, o, bu qədər qəti danışmasaydı, sonrakı tənqid dalğası bu qədər güclü olmayacaqdı.

“Aydın və aşkar səhv” mifinin dağılması

Bu epizod ətrafında müzakirələrin böyük hissəsi “aydın və aşkar səhv” anlayanının ətrafında fırlanır. Glasner də, Williams da sosial şəbəkədə eyni arqumenti səsləndiriblər: əgər “aydın və aşkar” deyilsə, niyə qolu ləğv edirsiniz?

Burada qaydanın incəliyi ortaya çıxır. “Aydın və aşkar səhv” yalnız subyektiv qərarlara aiddir – yəni meydan hakiminin monitor qarşısına çağırılıb, epizodu yenidən izlədiyi hallara. Məsələn, penalti, qırmızı vərəqə, sərt müdaxilə kimi.

Hücum zamanı əl ilə oynama kimi epizodlar isə “faktiki müdaxilə” sayılır. Yəni burada söhbət subyektiv dəyərləndirmədən yox, VAR-ın sübut görüb-görməməsindən gedir. VAR özündə qayda pozuntusuna dair kifayət qədər sübut olduğuna inanırsa, qolu ləğv edir. Bankes də məhz bunu edib.

Forest tərəfdarları qəzəblidir, amma azarkeş kənara qoyulanda, xeyli adam həmin epizodda əl ilə oyunu görür və Bankes də onlardan biri olub.

Burada VAR-ın heç vaxt tam həll edə bilməyəcəyi əsas paradoks üzə çıxır: “faktiki” deyilən müdaxilələr də əslində müəyyən dərəcədə subyektivdir. Həmişə bir nəfərin ekran qarşısında verdiyi qərardan asılıdır və başqaları bununla razılaşmaya bilər.

Keçmişdən nümunə: Benjamin Sesko epizodu

Bu ziddiyyəti daha aydın göstərən hadisə – ötən mövsüm Manchester United – Liverpool oyununda Benjamin Sesko-nun qolu. Topun sloveniya hücumçusunun barmaqlarına azacıq toxunduğu təəssüratı vardı, amma VAR-da olan Stuart Attwell bununla bağlı tam əmin olmadığı üçün qolu qüvvədə saxladı.

Hakimlərin rəhbəri Howard Webb sonradan dedi ki, top “yəqin ki, əlinə dəyib”, amma “VAR-lar bunu qəti şəkildə görməlidir”. Attwell həmin anda sübut görmədi, Bankes isə Williams epizodunda gördüyünə inandı.

Məhz buna görə bu cür vəziyyətlərdə tam yekdillik heç vaxt olmur.

Qanun dəyişməlidirmi?

Howard Webb mövsümöncəsi media brifinqlərində açıq danışmışdı: hücumda əl ilə oyuna dair mövcud qaydanı dəyişmək istərdi. Onun fikrincə, bu qayda qüvvədə qaldıqca Williams tipli qollar – ilkin sübut əsasında – ləğv olunacaq.

Webb-in sözlərinə görə, problem ondadır ki, hazırkı qanun VAR-ı hər qol epizodunda topun bədənin hansı hissəsindən tora getdiyini “forensik” səviyyədə araşdırmağa məcbur edir. Yalnız qəsdən əl ilə oynama və ya hücumçunun özünü süni şəkildə “böyütməsi” halları cəzalandırılsa, yoxlamalar daha sürətli bitər, “check complete” daha tez gələrdi.

Pro Ref və Premier League bu qanunun dəyişdirilməsi üçün lobbiçilik aparmağı planlaşdırır.

Bu arada VAR bu mövsüm daha “yüngül toxunuşla” idarə olunur. İndiyə qədər cəmi iki subyektiv müdaxilə qeydə alınıb – oyun başına orta hesabla 0.06. Ötən mövsüm bu rəqəm 0.15 idi. Yəni kağız üzərində VAR oyuna daha az qarışır.

Amma futbolun təbiəti başqa cürdür. Nəticəyə təsir edən hər toxunuş, hər bayraq, hər xətdən kənar kamera azarkeşlərin emosiyasını alovlandırır. Williamsın indi üzə çıxan toxunuşu Bankes üçün rahatlıq, Forest azarkeşləri üçünsə yeni bir sual doğurur:

Əgər “düzgün qərar” üçün bu qədər rakurs, bu qədər izah tələb olunursa, bəlkə də əsas problem artıq qaydaların özündədir?