Nobby Stiles-in ölümü ilə bağlı yeni hüquqi araşdırma

1966-cı ilin dünya çempionu, Manchester-in oğlu, Manchester United-in sərt dayaq yarımmüdafiəçisi Norbert “Nobby” Stiles-in ölümü illər sonra yenidən hüquqi masanın üstünə qoyuldu – bu dəfə beynindəki zədələrə görə.

Stockport məhkəməsində çıxış edən Greater Manchester South dairə koroneri Chris Morris açıqladı ki, 78 yaşında vəfat edən Stiles travmatik beyin zədəsi ilə ölüb və onun işi üzrə tam məhkəmə araşdırması – istintaq məhkəməsi – keçirilməlidir.

Bu, təkcə bir əfsanənin ölümü ilə bağlı qərar deyil. Bu, futbolun öz yaddaşı ilə üz-üzə qalmasıdır.

Beyindəki zədələr və gecikmiş suallar

Stiles 2020-ci ildə dünyasını dəyişib. İllərdir ailəsi deyir ki, o, meydanda aldığı zədələrin, xüsusilə də topa dəfələrlə başla vurmağın nəticələrini daşıyırdı. İndi beyin mütəxəssisinin tibbi sənədlərini araşdırmasından sonra həmin şübhələr rəsmi müstəviyə çıxarılıb.

Koroner təsdiqləyib ki, Stiles-də xroniki travmatik ensefalopatiya – CTE – aşkarlanıb. Bu diaqnoz son onilliklərdə kontaklı idman növlərində, o cümlədən futbolda, təkrar beyin silkələnmələri və baş zədələri ilə əlaqələndirilir.

Morris-in məhkəmədə açıqladığına görə, Stiles-in ölümünə yüksək mərhələli CTE töhfə verib. Bununla yanaşı, onda “stage three limbic predominant age related TDP-43” kimi təsvir edilən patoloji dəyişikliklər və kiçik damar serebrovaskulyar xəstəliyi də qeydə alınıb.

Koronerin sözlərinə görə, ölüm səbəbinə travmatik zədənin daxil edilməsi istintaq məhkəməsini qaçılmaz edir: bu, artıq təkcə tibbi yox, hüquqi məsələdir.

“Niyə vaxtında bildirilmədi?” – koronerin narazılığı

Morris məhkəmədə açıq şəkildə narazılığını da gizlətməyib. Onun dediyinə görə, “tam aydın olmayan səbəblərdən” Stiles-in ölümü vaxtında koroner ofisinə araşdırma üçün bildirilməyib. Proses yalnız ailənin təqdim etdiyi məlumatlardan sonra işə düşüb.

Bu detal xırda görünə bilər, amma deyil. Çünki İngiltərədə beyin zədələri ilə bağlı bu cür hallara artan diqqət fonunda, dünya çempionu olmuş bir futbolçunun ölümünün illərlə formal araşdırmadan kənarda qalması, sistemin nə qədər yubanmış işlədiyini açıq göstərir.

Sərt təkərli yarımmüdafiəçi, yumşalmayan mövzu

1942-ci ildə Manchester-də doğulan Nobby Stiles futbol nəsillərinin yaddaşında bir obrazla qalıb: alçaqboy, sərt, meydanın mərkəzində rəqibə nəfəs almağa imkan verməyən dayaq yarımmüdafiəçisi.

O, İngiltərə millisində 28 oyun keçirib, Manchester United-in heyətində təxminən 400 dəfə meydana çıxıb. 1966-cı ildə dünya çempionluğu, klub səviyyəsində isə qitə səhnəsində uğurlar – bunlar onun adını futbol tarixində bərkitdi.

İndi isə onun adı başqa bir müzakirənin mərkəzindədir: futbolçuların beyin sağlamlığının qorunması.

Ailələrdən təzyiq: Football Families for Justice səhnəyə çıxır

Stiles-in oğlu John Stiles hazırda Football Families for Justice (FFJ) qrupuna rəhbərlik edir. Bu birlik, keçmiş futbolçular və onların ailələri adından futbol hakimiyyət orqanlarından daha çox məsuliyyət tələb edir.

John Stiles və digər onlarla ailə artıq hüquqi mübarizəyə də keçib. Onlar Football Association, Football Association of Wales və English Football League-ə qarşı iddia qaldırıblar. Sənədlərdə bu qurumların keçmiş oyunçulara qarşı “laqeydlik etdikləri və qayğı borcunu pozduqları” iddia olunur.

Hüquqşünaslar bildiriblər ki, futbol rəhbərliyi illər, hətta onilliklər əvvəl təlimlərdə və oyunlarda topa təkrarən başla vurmağın beyin zədələrinə yol aça biləcəyini bilməli idi – və ya artıq bilirdi. İddia budur ki, risklər uzun müddətdir məlum idi, amma sistem dəyişmədi.

Elmi mübahisə: kim haqlıdır?

Bu iş təkcə emosional və ya tarixi məsələ deyil, elmi mübahisənin də mərkəzindədir.

Bu ilin martında Football Association-ın hüquqşünasları Ali Məhkəmədə bildiriblər ki, indiyədək elmi baxımdan sübut olunmayıb: topa başla vurmağın və ya “vaxtaşırı” beyin silkələnmələrinin daimi beyin zədəsinə səbəb olduğu qəti şəkildə təsdiqlənməyib.

Bir tərəfdə – beyin mütəxəssislərinin hesabatları, CTE diaqnozları, ailələrin acı təcrübəsi. O biri tərəfdə – idman qurumlarının “elm hələ yekun sözünü deməyib” arqumenti. Bu ziddiyyət məhkəmə zallarında daha da kəskinləşəcək.

Gordon McQueen işi: artan presedentlər

Yanvarda başqa bir tanınmış müdafiəçinin işi üzrə qərar çıxmışdı. 70 yaşında vəfat edən, keçmiş Scotland, Man Utd və Leeds United oyunçusu Gordon McQueen ilə bağlı istintaq məhkəməsi belə nəticəyə gəldi: topa başla vurma onun beyin zədəsinə “ehtimal ki”, töhfə verib və bu zədə ölümündə rol oynayan amillərdən biri olub.

Bu qənaət indi Stiles işi ilə yanaşı oxunur. İki müxtəlif futbolçu, fərqli dövrlər, oxşar diaqnozlar. Sual isə eynidir: futbol nə vaxt öz keçmişinə tam baxacaq?

Növbəti dayanacaq: tam istintaq məhkəməsi

Chris Morris-in qərarına əsasən, Nobby Stiles-in ölümü ilə bağlı tam istintaq məhkəməsi çərşənbə günü eyni məhkəmədə keçiriləcək. Orada tibbi faktlar, ailənin iddiaları və futbolun bu hadisədəki rolu daha detallı şəkildə müzakirə olunacaq.

Bu, sadəcə bir hüquqi prosedur deyil. Bu, 1966-cı ilin kubokunu başı üzərinə qaldıran nəsil üçün, həm də bu gün hələ də hər gün topa başla vuran minlərlə futbolçu üçün önəmli siqnaldır.

İndi əsas sual budur: bu istintaq məhkəməsi futbolun öz oyunçularına borcunu necə yenidən yazacaq?