Pep Guardiola: Premyer Liqanı Dəyişən İnsanın Hekayəsi

Pep Guardiola-dan Premyer Liqa məşqçilərinə “ən çox təsir edən insanı” soruşsanız, cavabların çoxu eyni ada qayıdar. O, nə vaxtsa Manchester City-dən ayrılacaq. Amma arxasında təkcə kubok kolleksiyası yox, bütün ölkənin futbol düşüncəsini dəyişən bir miras qoyacaq.

Onun ideyaları təkcə elit səviyyəni yox, aşağı divizionları, hətta məhəllə meydançalarını belə dəyişib. Və maraqlısı budur ki, bu inqilabın hamısı əvvəlcədən xırdalığına qədər planlaşdırılmış deyildi. Guardiola futbolu necə gördüyünə görə sistemlər qurur, amma həmin sistemləri həmişə əlindəki futbolçular formalaşdırır.

Bu, Premyer Liqanın necə çevrildiyinin hekayəsidir.

Qapıdan başlayan inqilab

Guardiola City-yə gələn kimi ilk böyük qərarını verdi: azarkeşlərin sevimlisi Joe Hart kənara, Claudio Bravo, sonra isə Ederson meydana. O dövrdə Premyer Liqada topu ayağı ilə oynayan qapıçıya ehtiyac duymaq az qala təəccüb doğururdu. Qərar sərt tənqid olundu, riskli hesab edildi.

On il keçib. İndi isə elit klubun “ayağı zəif” bir birinci nömrə ilə mövsümə başlaması daha qalmaqallı görünərdi. 2020-ci illərin əvvəllərinə gəldikdə, liqanın böyük hissəsi klassik “seyv maşınlarını” uzaq ötürmə dəqiqliyi yüksək, pressə davamlı qapıçılarla əvəzlədi. Bəzilərində bu, uğur gətirdi, bəzilərində isə yox.

Manchester United David de Gea-nı Andre Onana ilə əvəzlədi. Arsenal Aaron Ramsdale-dən David Raya-ya keçdi. Chelsea Edouard Mendy-dən Kepa Arrizabalaga, ordan da Robert Sanchez-ə yönəldi. Siyahı uzanır.

Amma Guardiola City-də o qədər uzun qaldı ki, biz artıq trendlərin geriyə döndüyünü görməyə başladıq.

Yüksək intensivlikli, adam-adama preslə başlayan hücumlar artdıqca, arxadan qısa pasla qurulan hücumların riski kəskin yüksəldi. Hücum edən tərəf üçün boşluq artıq daha yuxarıda, meydanın mərkəzinə yaxın zonalarda tapılırdı.

City-də bir dövrün simvolu sayılan Ederson-un yerini Gianluigi Donnarumma aldı – ayağı ilə ondan zəif, amma qapıda “birə-bir” situasiyalarda elit səviyyədə olan bir qapıçı. Paris Saint-Germain-in ötən mövsüm Çempionlar Liqası uğurunda Donnarumma-nın rolu Guardiola-nı üslub dəyişikliyinə inandırdı.

Yüksək press edən komandalarla matçlarda City bəzən yenə də qısa pasla çıxmağa cəhd edir, amma bu dəfə Bernardo Silva və Rodri kimi yarımmüdafiəçiləri daha dərinə çəkərək, topu birbaşa qapıçıdan almağa məcbur edir. Beşə-beş oyunlarını xatırladan bu həll, gələcək mövsümlərdə başqa klublar tərəfindən də kopyalana bilər.

City üçün “elit qapıçı” anlayışı artıq təkcə ayaqla oyun demək deyil. Xüsusilə sıx, gərgin matçlarda, qapı xəttində fərq yaradan bir qapıçıya sahib olmaq daha qiymətli sayılır. Rəqiblər də bu düşüncəyə yönəlməyə başlayıb: Manchester United Onana-nı daha klassik profilli Senne Lammens-lə əvəzləyib. Sanki bir onillik sonra dairə yenidən bağlanır.

Invert olunmuş müdafiəçilərdən dörd mərkəz müdafiəçili xəttə

2018-ci ildə City 100 xalla Premyer Liqa rekordunu qıranda, bu, təkcə xalların deyil, taktikanın da rekordu idi. Mövsümün əvvəlində bahalı transferlərin zədələri Guardiola-nı məcburi yeniliklərə sövq etdi: komanda təbii sol cinah müdafiəçisiz qalmışdı.

Çoxları onun həmişə “hazır” superkadrlar aldığını deyir. Amma bəlkə də ən böyük gücü elə budur: əlindəki heyətə baxıb, zədələrə reaksiya verərək, sıfırdan işlək sistem qurmaq.

Sol ayaqlı futbolçulara nəzər saldı: Oleksandr Zinchenko və Fabian Delph. Onların mərkəzə yaxın, pas oyununa yatımlı texniki keyfiyyətlərini görüb, sol cinah müdafiəçisini dayaq yarımmüdafiəçisinin yanına, mərkəzə doğru çəkdi. İnvert olunmuş bek anlayışı Premyer Liqaya bu şəkildə daxil oldu.

Bu dəyişiklik City-yə mərkəzdə təhlükəsizlik verdi, quruculuğu sabitləşdirdi, sol cinah müdafiəçisini özünə uyğun rola saldı, cinah hücumçusuna isə xəttə yapışıb meydanı genişləndirmək imkanı yaratdı. Rəqiblər bu “pazl”ı çözə bilmirdi.

Zinchenko Arsenal-ə keçəndə Mikel Arteta eyni ideyanı orada da zirvəyə çıxardı. London klubu ən axıcı futbolunu məhz invert bekli sistemdə oynadı.

Guardiola-nın pərəstişkarlarından olan Ange Postecoglou Tottenham-da Pedro Porro və Destiny Udogie-ni eyni şəkildə dar zona, dayaq yarımmüdafiəçisinin yanına çəkərək istifadə etdi.

2018-19 mövsümünə qayıdaq: Zinchenko zədələnəndə bu dəfə sol ayaqlı mərkəz müdafiəçisi Aymeric Laporte sol cinahda oynadı. Trebl qazandıqları 2022-23 mövsümündə isə Manuel Akanji və Nathan Ake sağ və sol cinah müdafiəçisi kimi, Ruben Dias və John Stones-la birlikdə dörd mərkəz müdafiəçili xətt formalaşdırdılar. Stones tez-tez topa sahibkən yarımmüdafiəyə keçir, sistem yenə dəyişirdi.

Bu yanaşma “klassik” mərkəz müdafiəçilərini cinahlara çəkmək ideyasını leqallaşdırdı. Newcastle-ın 6 fut 7 düym boyundakı Dan Burn-u sol cinah müdafiəçisi kimi istifadə etməsi, topa sahibkən arxada üçlük, topsuz oyunda sol bek kimi davranması, məhz bu xəttin davamıdır.

Guardiola daha hücumyönlü müdafiəçilərlə də sınaqdan qaçmadı. Joao Cancelo, indi isə Nico O’Reilly kimi oyunçular cinahdan mərkəzə, amma bu dəfə daha yuxarıya, hücum zonasına çəkilir, cərimə meydançasına gec daxil olub qol və assistlərlə fərq yaradır.

Arsenal-da Jurrien Timber və Riccardo Calafiori, Chelsea-də isə Malo Gusto və Marc Cucurella – Arteta və Enzo Maresca kimi, Guardiola məktəbindən keçmiş məşqçilərin əllərində eyni cəsarətli rolun daşıyıcısına çevriliblər.

Topa sahib olmaq – ideyadan standart qaydaya

Guardiola üçün topa sahib olmaq sadəcə üslub deyil, kimlikdir. Barcelona dönəmində Inter-ə qarşı bir oyundan sonra, Zlatan Ibrahimovic-i ön xəttə çıxarıb daha birbaşa futbol oynadığı üçün özünü “satdığını” yaxın çevrəsinə etiraf etmişdi. O gündən sonra özünə söz verdi: uduzacaqsa belə, prinsiplərindən vaz keçmədən uduzsun.

City-də invert bek, texniki mərkəz müdafiəçiləri, pas oyununa yatımlı yarımmüdafiəçilərlə bu prinsip Premyer Liqada standart halına gəldi. 2017-18 mövsümündə City orta hesabla topa 71,9% sahib olurdu. O vaxtdan bəri heç bir mövsümdə bu rəqəm 60%-dən aşağı düşmədi.

Yeddi mövsümdə altı Premyer Liqa çempionluğu, bu üslubun gücünü rəqəmlərlə möhürlədi. Nəticə? Nəzarətli, mövqe futboluna əsaslanan yüksək topa sahib olma oyunu liqanın aparıcı klubları üçün “normal”a çevrildi.

Liverpool-un yeni baş məşqçisi Arne Slot ilk mövsümündə çempionluğu, Jurgen Klopp-un daha partlayıcı, tranzitə söykənən futboluna nisbətən Guardiola-ya yaxın prinsiplərlə qazandı. Arsenal bu mövsüm möhtəşəm müdafiə statistikasına imza atsa da, oyunlarını yenə topa sahib olaraq, oyuna hakim kəsilmək üzərində qurur.

Brighton isə uğur modelini məhz bu fəlsəfə üzərində inşa etdi: klub, Roberto De Zerbi və Fabian Hürzeler kimi oyuna top vasitəsilə nəzarət etməyi sevən məşqçilərlə ardıcıl işləyir. Scott Parker, Vincent Kompany, Russell Martin kimi adlar Premyer Liqa səhnəsində bəlkə uğursuz oldular, amma prinsipdən dönmədilər. Bu da Guardiola-nın məşqçi nəsilləri üzərində nə qədər dərin iz buraxdığını göstərir.

Ferguson-un kölgəsindən çıxan liqa

Guardiola İngiltərəyə gəlməmişdən əvvəl, ölkə futbolu intensivlik, birbaşa oyun və sürətli hücumlarla tanınırdı. Sir Alex Ferguson-un Manchester United-i bu üslubun bayraqdarı idi. Hətta bu gün Michael Carrick-in United-i də köklərə – sürətli keçidlərə, boşluqlara qaçan hücumçulara – sadiq qalır.

Guardiola-nın ən böyük nailiyyətlərindən biri, məhz bu “Ferguson ölkəsinə” gəlib, ən yaxşı komandaların böyük hissəsinin oyun fəlsəfəsini dəyişməkdir. O, təkcə kubok qazanmadı, liqanın düşüncəsini yenidən formalaşdırdı.

Amma onu yanlış oxuyanlar da var. Çoxları düşünür ki, Guardiola sərt, dəyişməyən bir üslub gətirir, liqanı buna məcbur edir, hamı da onu kopyalayır. Reallıq fərqlidir. Onun bəli, dəyişməz prinsipləri var – topa nəzarət, struktur, mövqelərarası məsafələr. Amma o, yeni transferlərə, liqanın tendensiyalarına, rəqiblərin zəif nöqtələrinə uyğunlaşmaqda bəlkə də dünyanın ən sürətli məşqçisidir.

Bəzən klassik cinah vingerləri ilə oynayır, bəzən içəri girən hücumçularla. Bir mövsüm “false nine”, digər mövsüm təmiz, cərimə meydançası mərkəzli “nine”. Bəzən iki invert bek, bəzən dörd mərkəz müdafiəçisi. Hər dəfə eyni məqsədlə: öz futbolçularının gücünü maksimuma çıxarmaq, liqanın boşluqlarını tapıb cəzalandırmaq.

Nəticələr gəldikcə, başqaları da təbii olaraq onu kopyalamağa başladı. Amma onların bir problemi vardı: onlar nə vaxt işləyən “Guardiola planını” kopyalaydılarsa, Pep və Manchester City artıq növbəti plana keçmiş olurdular.

Sual indi budur: o, bir gün Premyer Liqanı tərk edəndə, bu liqa yenidən öz köklərinə qayıdacaq, yoxsa Guardiola-nın izi artıq silinməyəcək qədər dərinə işləyib?