Premyer Liqada Topa Sahiblik Futbolu Artıq Köhnəlirmi?
Bu mövsüm Premyer Liqada 60%-dən çox topa sahib olan komandaların yalnız 36%-i qələbə qazanıb. BBC Sport bu vəziyyətin səbəblərini araşdırır.
Əvvəllər necə oynanırdı?
2000-ci illərin əvvəllərində Premyer Liqa müdafiələri meydanı kiçiltməyə çalışaraq rəqiblərə az boşluq verirdi. Hücumçular isə daha sürətli oynamağa təşviq edilirdi, açıq sahələrdən istifadə edərək az sayda müdafiəçi ilə üz-üzə qalırdılar. Bu taktika mənalı idi.
Pep Guardiola son onillikdə bu yanaşmanı əksinə çevirdi. Onun Mançester Siti komandası rəqibləri sıx müdafiəyə çəkməyə çalışırdı. Bu, nəzəri olaraq daha çətin keçilən müdafiə idi. Amma belə olanda rəqiblər öz güclü cəhətlərini istifadə etməyə məcbur olurdu.
Guardiola üçün rəqib qapısına yaxın oyun üstünlüyü saxlamaq önəmli idi, çünki top sizdə olduqda, rəqib qol vura bilməz.
Niyə top sahibi olan komandalar bu mövsüm uduzur?
50 ilk Premyer Liqa matçında 60% və ya daha çox topa sahib olan komandalar yalnız 36.4% qələbə qazanıblar. Bu rəqəm 2023-24 mövsümündə 53.5% idi. Bu, topa sahiblik futbolunun sona çatması demək deyil. Suallar yaranır: komanda niyə az top sahibi olarkən qalib gəlir, yoxsa erkən qol vurub sonra topu rəqibə buraxır?
Az top sahibi olmaq bəlkə də üstünlükdür
Xabi Alonsonun rəhbərlik etdiyi Chelsea buna nümunədir. Onlar Fulham və Brighton qarşısında az topa sahib olaraq qalib gəlib (3-2 və 4-3), sonra Hull ilə 2-2 heç-heçə edib, Brentford qarşısında isə çox top sahibi olmasına baxmayaraq 3-0 məğlub olub.
Brighton qarşısında Chelseanin topa sahibliyi cəmi 25.6% idi, bu isə 2003-04-dən bəri ən aşağı göstəricilərdən biridir. Buna baxmayaraq, 4 qol vurdular. Üç qolu sürətli keçidlər və kontra hücumlar vasitəsilə etdilər, bu da onların birbaşa hücumçularına daha az müdafiəçi qarşısında oynamaq imkanı verdi.
Fabian Hurzeler-in Brighton komandası mövsümdə Manchester City-dən sonra ən çox topa sahib olan komandadır, bu da Chelsea-nin sürətli keçid futbolunu asanlaşdırırdı. Joao Pedro, Cole Palmer, Pedro Neto və Morgan Rogers kimi oyunçular sürətli keçidə uyğun bacarıqlara sahibdirlər.
Böyük komandalar üçün fəlsəfi problem
Kontra hücum metodu çox vaxt zəif komandalar üçün qəbul edilir. Böyük komandaların oyun nəzarətini uzun müddət əlində saxlaması gözlənilir. Bu isə az topa sahib olmaq strategiyasını uzunmüddətli satmağı çətinləşdirir. Oyuncuların bacarıqları ilə taktikanın uyğunsuzluğu xal itkilərinə səbəb ola bilər.
Məsələn, Chelsea ilə yanaşı Manchester United da bu problemlə üzləşib. Michael Carrick-in rəhbərliyi altında topa 50%-dən çox sahib olduqları oyunlarda 1.5 xal ortalaması var, az sahib olduqları oyunlarda isə 2.6 xal əldə ediblər.
Az top sahibi olmaqla bağlı gözləntiləri olmayan, məsələn Brentford, Leeds və Hull kimi klublar isə bu üsluba uyğun komanda qurublar. Müdafiədə güclü, kontra hücuma meylli və standart vəziyyətlərdə təhlükəli oyunçuları var.
Taktiki mühitdəki dəyişikliklər
Son illərdə man-to-man təzyiq artıb və müdafiədən qurulmanı çətinləşdirib. Komandalar presə qarşı uzun ötürmələr və ya boşluğa qaçışlarla topu irəli aparmağa çalışırlar. Məsələn, City-dən Nico O'Reilly və Arsenal-dan Declan Rice kimi oyunçular bu strategiyanı reallaşdırır.
Amma bu taktika fiziki gücə əsaslanan oyunçular üçün yaxşı olsa da, sıx müdafiəni açmaq üçün incə paslaşma tələb edən oyunçulara uyğun olmaya bilər. 2026-cı ildə uğur üçün həm kiçik, həm də böyük sahələrdə oyun bacarığı vacibdir.
Rəqiblər qapıya yaxın man-to-man müdafiə tətbiq edirlər, bu da işarəsiz oyunçu tapmağı çətinləşdirir. Guardiola-nın pozisional oyununda bu çox önəmli idi. İndi isə fərdi bacarıqlar, xüsusilə driblinq daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Bəzi komandalar isə bu tip oyunçulardan məhrumdur.
Uğurlu oyun tərzi oyunçulara bağlıdır
Topa sahiblik bütün oyuna aid orta göstəricidir, amma skora görə taktika dəyişir. Məsələn, Chelsea açılış oyunlarında erkən qol vurduqdan sonra rəqiblər hücuma çıxanda geri çəkilib müdafiə olunurdu. Belə vəziyyətdə onların topa sahibliyi dəyişirdi:
- Hesab bərabər ikən: 51.4%
- Öndə olarkən: 34.5%
- Geridə olarkən: 67.2%
Qol qorumaq Chelsea-yə intuitiv hücum imkanları yaratdı, geridə olduqda isə çox topa sahib olsa da sıx müdafiəni açmaqda çətinlik çəkdilər.
Arsenal isə hər iki hissəni yaxşı bacarmağın nümunəsidir. Bukayo Saka və Max Dowman-in driblinqi, Martin Odegaard, Martin Zubimendi, Bruno Guimaraes və Christos Tzolis-in pasları onları sıx müdafiəyə qarşı effektiv edir. Standart vəziyyətlərdə təhlükəli olmaları üstünlük yaradır.
Öndə olduqda Arsenal topa sahibliyi 60.4%-dən 56.6%-ə düşür, bu azalma məqsədli taktikadır. Müdafiədə Gabriel, Ezri Konsa, Jurrien Timber və Declan Rice oyunu idarə edir.
Mançester Siti isə öndə olarkən topa sahibliyini 64.9% səviyyəsində saxlayır. Bu taktikaya Enzo Maresca komandaya rəhbərlik etdiyi vaxt Guardiola-dan miras qalmışdır. Onlar cəza meydançasını müdafiə etməkdənsə, topu saxlamaqla rəqibləri uzaqlaşdırırlar.
Uğurlu futbol oyunu öz şərtlərinizi diktə etməkdir
"Cəsarətlisinizsə, rəqiblər onların sevimli oyununu oynamağa məcbur olurlar," - Liverpool-un baş məşqçisi Andoni Iraola 2025-ci ildə The Independent-ə belə demişdi. O vaxt Bournemouth-u idarə edirdi, komanda isə az top sahibi olub Premyer Liqanın ən güclülərinə qalib gəlməklə məşhur idi.
Bu gün ligada daha az komandanın müdafiə taktikalarının inkişafı səbəbilə sərt müdafiələri aşacaq oyunçuları və yolları var. Böyük sahələrdə hücum üstünlükləri daha çoxdur. Az top sahibi olmaqdan topa tam nəzarətə keçmək asan olmayacaq.
Amma ən yüksək səviyyədə məşqçilərə belə zaman verilmir.
