Qızıl Buts mübarizəsi: Messi, Mbappe, Haaland və digərləri

“Bəzən futbolda sadəcə qol vurmaq lazımdır.” Thierry Henry-nin illər əvvəl dediyi bu cümlə 2026 Dünya Çempionatının son düzüyündə hər zamankından daha ağır səslənir. Turnirdə cəmi dörd oyun qalıb, kubok qədər Qızıl Buts mübarizəsi də qaynar nöqtəyə çatıb.

Kuboku qaldıran komandanın hücumçusunun ən çox qol vuran oyunçu olması artıq nadir haldır. 2002-də Braziliya ilə çempion olan Ronaldo səkkiz qolla bu mükafatı qazandıqdan sonra, heç bir çempion komandanın forvardı Qızıl Butsa sahib çıxmayıb. Üstəlik, Just Fontaine-in 1958-də vurduğu 13 qol hələ də əlçatmaz dayanır. İndi isə daha çox komanda, daha çox oyun, daha çox qol var – amma rekord yenə də toxunulmazdır.

Bu dəfə isə fərqli bir gərginlik var: zirvədə Lionel Messi və Kylian Mbappe eyni rəqəmdədir. Arxadan Erling Haaland nəfəs alır. Hər toxunuş, hər zərbə artıq tarixə oynayır.

Qayda sərtdir: eyni sayda qol olarsa, kim qalib gəlir?

1992-dən bəri Qızıl Buts üçün hesab sadəcə qolla bitmir. Eyni sayda qol olduqda, ilk meyar – məhsuldar ötürmələrin (assistlərin) sayı.

Bu mexanizm 2010-da ön plana çıxmışdı. O zaman David Villa, Diego Forlan, Wesley Sneijder və Thomas Muller hamısı beş qolla yarışı bitirmişdi. Mükafata isə Almaniya ulduzu sahib çıxdı, çünki onun üç asisti var idi, digərlərinin cəmi bir.

2006-dan etibarən ikinci tay-brek də işə düşür: əgər qol və assist sayları bərabərdirsə, üstünlük qolları daha az dəqiqədə vuran oyunçuya verilir. Yəni hər dəqiqə, hər toxunuş indi rəsmi olaraq dəyər daşıyır.

1. Lionel Messi (Argentina) – 8 qol

*(4 assist – 712 dəqiqə)*

Messi bu turnirə belə başladı: ilk oyunda Əlcəzairə qarşı erkən qol vurduğunu düşündü, amma ofsayd bayrağı qalxdı. Qısa müddət sonra isə məsafəni özü seçdi – təxminən 20 metr – və topu qapıya elə dolandırdı ki, heç bir bayraq, heç bir VAR onu geri ala bilməzdi.

İkinci hissədə Argentina kapitanı yenə oradaydı. Alexis Mac Allister-in aşağı zərbəsini qapıçı Luca Zidane əldən buraxdı, Messi isə belə hədiyyələri bağışlamır. Sadə tamamlanma, amma Qızıl Buts yarışında ağır addım.

Het-triki isə artıq klassik Messi idi. Cərimə meydançasının kənarından, sanki qapı arxasındakı komanda yoldaşına ötürmə verirmiş kimi bükdüyü zərbə ilə topu dirəyin yanından içəri göndərdi. Zidane sadəcə baxdı.

Avstriyaya qarşı ikinci oyunda penaltini qaçırdı, amma bu da onun ritmini poza bilmədi. Facundo Medina-nın ötürməsindən sonra bir toxunuşla vurduğu qol ona həm oyunda, həm də ümumi Dünya Çempionatları tarixində kişilər arasında ən çox qol vuran futbolçu kimi təkbaşına zirvəni gətirdi. Az sonra, yenə Avstriyaya qarşı, öz zərbəsindən sonra blokdan qayıdan topu yaxın məsafədən tamamlayaraq iki oyunda beşinci qoluna imza atdı.

İordaniyaya qarşı qrupun son oyununda ehtiyatda qaldı, amma yenə də səhnəyə çıxdı. 80-ci dəqiqədə cərimə zərbəsi – daha bir Dünya Çempionatı qolu.

Sonra pley-off. 1/32 finalda Cape Verde-yə qarşı yeddinci qol. Ardınca Misirə qarşı növbəti mərhələdə gecikmiş, dramatik bərabərlik qolu – səkkizinci.

Messi yalnız rəqiblərlə yox, artıq öz mirası ilə də yarışır.

2. Kylian Mbappe (Fransa) – 8 qol

*(3 assist – 666 dəqiqə)*

Mbappe turnirə sürətlə girdi. Seneqala qarşı 3:1 hesablı qələbədə iki qol, Fransa üçün ideal başlanğıc. Real Madrid hücumçusu növbəti oyunda da hesabı açdı – İraqa qarşı uzaq məsafədən dəqiq zərbə ilə. Filadelfiyada uzun hava fasiləsindən sonra meydan qayıtdı, oyunun da ritmini dəyişdi və Fransa hesabı 2:0-a gətirdi.

Elə bil ki, qrup mərhələsi onun üçün sadəcə isinmə idi. 1/32 finalda İsveçə qarşı iki gözəl qol, Paragvaya qarşı penaltidən bir, sonra isə Mərakeşə qarşı 1/4 finalda daha bir zərbə.

Burada axın dayandı. İspaniyanın dəmir kimi sıxılmış müdafiəsini Fransa da, Mbappe də yara bilmədi. 0:2, yarımfinalda vida. İndi Mbappe-nin bu turnirdə son şansı üçüncü yer uğrunda oyundur. Qızıl Buts üçün isə rəqəmlər hələ onu yarışda saxlayır – amma Messi ilə fərq, bir asist və bir neçə dəqiqədir.

3. Erling Haaland (Norveç) – 7 qol

*(0 assist – 537 dəqiqə)*

Erling Haaland ilk Dünya Çempionatı oyununda elə davrandı ki, sanki bu səhnədə illərdir oynayır. İraqa qarşı 4:1 hesablı qələbədə iki qol: birincisi altımetrlik zonada tipik “Haaland toxunuşu”, David Moller Wolfe-un aşağı ötürməsinə sürüşərək çatdı. İkincisi isə təzyiqin mükafatı idi – qapıçını sıxışdırdı və topu qapıya zorla soxdu.

Senegala qarşı ikinci oyunda üçüncü qol gəldi. Sakit, soyuqqanlı, ikinci hissədə cərimə meydançasında süpürmə zərbəsi. Ardınca dördüncü: havadan gələn topa ağıllı, idarə olunmuş vole.

1/32 finalda Fildişi Sahili ilə oyunda beşinci qolunun dəyəri isə statistikadan çox idi. Son dəqiqələrdə yaxın məsafədən vurduğu qol Norveçi 2:1 hesablı qələbə ilə növbəti mərhələyə daşıdı.

Braziliyaya qarşı sensasion oyunda isə altıncı və yeddinci qollar gəldi. İkinci qolu xüsusilə gözlənilməz idi – amma bu, Haaland üçün normal haldır. Norveç artıq turnirdən kənardadır, o isə yeddi qolla dayanıb. Assist yoxdur, oynadığı dəqiqələr Messi və Mbappe-dən azdır. Onun üçün yarış bitdi, amma rəqiblər üçün bu yeddi qol hələ də təhlükədir.

4. Jude Bellingham (İngiltərə) – 6 qol

*(1 assist – 574 dəqiqə)*

Jude Bellingham bu turnirdə yarımmüdafiəçi kimi yox, tam hüquqlu hücum gücü kimi danışılır. Xorvatiyaya qarşı 4:2 hesablı qələbədə qol, Panamaya qarşı 2:0-da yenə qol – qrup mərhələsində hər oyunda imza.

1/32 finalda Meksikoya qarşı iki dəfə səhnəyə çıxdı, İngiltərənin oyunu idarə etdiyi anlarda hücumları tamamladı. Norveçə qarşı 1/4 finalda da eyni ssenari – daha iki qol və Qızıl Buts yarışında birdən-birə ön sıralara sıçrayış.

Bellingham kapitanı Harry Kane-dən eyni sayda qolla öndədir, çünki meydanda daha az qalıb. Rəsmi rəqəmlər belə deyir: 574 dəqiqə, 627-yə qarşı. Bu yaşda belə bir effektivlik – özü ayrıca hekayədir.

5. Harry Kane (İngiltərə) – 6 qol

*(1 assist – 627 dəqiqə)*

Harry Kane üçün Dünya Çempionatları artıq yad deyil, amma hər turnirdə yeni rol tapır. Xorvatiyaya qarşı açılışda iki qol, 4:2-lik qələbədə kapitan kimi səsi də, oyunu da daşıdı.

Qhanaya qarşı sıx, qolsuz heç-heçədə o da komanda yoldaşları kimi çətinlik çəkdi. Panamaya qarşı qrupun son oyununda isə yenidən səhnədə idi – İngiltərənin ikinci qolunu vurdu.

1/32 finalda Konqo DR ilə oyunda ikinci hissə onun şousuna çevrildi. İki qol, matçı tərsinə çevirən lider performansı. Meksikaya qarşı növbəti mərhələdə penaltidən daha bir qol əlavə etdi. Statistikada altı qol, bir assist yazılıb, amma Bellinghamla müqayisədə daha çox dəqiqə meydanda qaldığı üçün Qızıl Buts cədvəlində bir pillə aşağıda görünür.

=6. Ousmane Dembele (Fransa) – 5 qol

*(2 assist – 492 dəqiqə)*

Ousmane Dembele bu turnirə qədər böyük yarışlarda 19 oyuna qol vurmamışdı. Bu dəfə sanki illərin borcunu bir neçə günə ödəmək qərarına gəldi.

İraqa qarşı 3:0 hesablı qələbədə Fransanın üçüncü qolunu vurdu və bununla buzları qırdı. Ardınca Norveçə qarşı ilk hissədə het-trik – ani partlayış, Qızıl Buts yarışına birbaşa giriş.

PSG hücumçusu 1/4 finalda Mərakeşə qarşı da beşinci qolunu əlavə etdi. Mbappe-nin kölgəsində görünə bilər, amma rəqəmlər onu bu turnirin ən parlaq hekayələrindən birinə çevirir.

=6. Mikel Oyarzabal (İspaniya) – 5 qol

*(1 assist – 519 dəqiqə)*

İspaniya Cape Verde ilə ilk oyunda xal itirəndə, çoxları sual verdi: bu komanda həqiqətən favoritdir? Cavab ikinci oyunda gəldi. Səudiyyə Ərəbistanına qarşı 4:0 – Mikel Oyarzabal isə iki dəfə tabloya adını yazdırdı.

1/32 finalda Avstriyaya qarşı 3:0 hesablı qələbədə yenə dubl. Real Sociedad hücumçusu sanki səhnəyə gec çıxmışdı, amma sürətlə itiriləni bərpa etdi.

Ən vacib an isə yarımfinalda gəldi. Fransaya qarşı penaltidən açılış qolunu vurdu. Bu, onun turnirdə beşinci, amma bəlkə də karyerasında ən ağır qolu idi.

=8. Vinicius Junior (Braziliya) – 4 qol

*(1 assist – 505 dəqiqə)*

Vinicius Junior Braziliyanı ilk gündən xilas etməli oldu. Mərakeş gözlənilmədən hesabı açanda, o, cərimə meydançasının kənarından qapıya bükdüyü zərbə ilə vəziyyəti bərabərləşdirdi və gərginliyi qırdı.

Haiti üzərində inamlı qələbədə ikinci qolunu vuranda, artıq Braziliya oyundan zövq alırdı – Matheus Cunha iki dəfə fərqlənmişdi, Vinicius isə şounu tamamladı.

Şotlandiyaya qarşı qrupun son oyununda üçüncü dəfə ardıcıl qol vurdu. Scott McKenna-nın səhvindən sonra topu asanlıqla Angus Gunn-un yanından keçirdi. Dördüncü qol isə klassik cinah hücumçusu qaçışı idi – Bruno Guimaraes-in cəlbedici ötürməsindən sonra uzaq dirəkdə sadə baş zərbəsi.

Braziliya artıq turnirlə vidalaşıb, Vinicius dörd qolla dayanıb. Amma bu Dünya Çempionatı onun üçün başqa bir mərhələnin başlanğıcı kimi görünür.

=8. Ismaila Sarr (Seneqal) – 4 qol

*(1 assist – 419 dəqiqə)*

Ismaila Sarr üçün bu turnir həm sürət, həm də cəsarət nümayişi oldu. Norveçə qarşı qrup oyununda iki qol – birincisi yıxıla-yıxıla, amma ustalıqla qaldırdığı zərbə, ikincisi isə dəqiq və soyuqqanlı tamamlanma. Oyun 3:2 uduzulsa da, Sarr özünü göstərdi.

İraqla qrupun son oyununda üçüncü qolunu vurdu, sonra isə 1/32 finalda Belçikaya qarşı dördüncü dəfə fərqləndi. Crystal Palace cinah oyunçusu artıq turnirdən kənarda olsa da, Qızıl Buts cədvəlinin yuxarı hissəsində adını qoruyur.

=8. Julian Quinones (Meksika) – 4 qol

*(1 assist – 440 dəqiqə)*

Dünya Çempionatının ilk qolunu vuran futbolçu kimi Julian Quinones artıq tarixə düşüb. Meksikanın Cənubi Afrika üzərində 2:0 hesablı qələbəsində hesabı açdı və turnirin qapısını özü araladı.

Çexiyaya qarşı 3:0-da yenə fərqləndi. 1/32 finalda Ekvadora qarşı bir daha açılış qolunu vurdu, İngiltərəyə qarşı oyunda isə hesabına daha bir qol əlavə etdi.

Onun bu məhsuldarlığı təsadüfi deyil. Saudi Pro League mövsümünü 31 oyunda 33 qolla başa vurmuşdu. Dünya Çempionatında dörd qol – sadəcə bu ritmin davamıdır.

=10. 3 qol vurmuş 11 futbolçu

Cədvəlin növbəti pilləsində 3 qolla 11 futbolçu dayanır. Bəziləri hələ də turnirdədir, bəziləri artıq evə dönüb. Amma bir oyunda het-trik, gecikmiş dubl və ya əlavə vaxtda qurtarıcı qol hələ də bu siyahını alt-üst edə bilər.

Keçmiş Qızıl Buts sahibləri: köhnə ulduzlar, yeni təqibçilər

Rəsmi olaraq “Golden Shoe” adı ilə 1982-də rəsmiləşən bu mükafat əslində 1930-lardan bəri qeyri-rəsmi şəkildə izlənir. 2022-də Kylian Mbappe Dünya Çempionatı finalında het-trik edən yalnız ikinci futbolçu oldu. Geoff Hurst 1966-da İngiltərə ilə kuboku qaldırmışdı, Mbappe isə bu şərəfə çata bilmədi, amma səkkiz qolla Qızıl Butsu qazandı və 2002-də səkkiz qol vuran Ronaldo ilə eyni səviyyəyə yüksəldi.

2018-də Harry Kane altı qolla mükafatı qazandı, İngiltərəni yarımfinala qədər daşıdı, amma orada Xorvatiyaya uduzdu.

İndi isə növbə yenidən onlardadır. Messi, Mbappe, Haaland, Bellingham, Kane və digərləri – hamısı eyni sualla yaşayır: bu Dünya Çempionatı yalnız komanda tarixçəsi kimi xatırlanacaq, yoxsa şəxsi əfsanənin də zirvəsi olacaq?