İngiltərə futbolunda Turki Al-Sheikh-in Derby County planı
İngiltərə futbolunun yenicə yaradılmış müstəqil tənzimləyicisi ilk böyük sınağı ilə üz-üzədir. Səudiyyə Ərəbistanının yüksək vəzifəli rəsmisi Turki Al‑Sheikh-in Derby County-yə sərmayə qoymaq istəyi artıq təkcə idman xəbəri deyil, oyunun gələcəyi və dəyərləri barədə testə çevrilib.
44 yaşlı Al‑Sheikh – Səudiyyə Ərəbistanının General Entertainment Authority-nin sədri, ölkənin de-fakto hökmdarı Mohammed bin Salman-a ən yaxın fiqurlardan biri və hazırda dünya boksunun ən güclü oyunçularından biri – Championship təmsilçisinə pay almağa çalışır. O, daha əvvəl İspaniya və Misirdə klub sahibi olub, indi isə diqqətini İngiltərəyə yönəldib.
Bu dəfə isə qarşısında yeni bir baryer dayanır: müstəqil futbol tənzimləyicisi (IFR).
Yeni tənzimləyici üçün ilk böyük imtahan
Keçən il yaradılan IFR-in mandatı aydındır: oyunun bütövlüyünü və gələcəyini qorumaq. Yeni sahiblər, direktorlar və baş icraçılar üçün test artıq məhz bu qurumun əlindədir. Championship klublarına yeni sərmayə ilə bağlı əvvəlki səlahiyyətlər English Football League-dən alınıb və IFR-ə verilib.
İndi isə həmin mexanizm real təzyiq altında sınanır.
Amnesty International bu prosesi açıq şəkildə “həlledici sınaq” adlandırır. Qurumun Birləşmiş Krallıq üzrə kampaniyalar rəhbəri Felix Jakens sualı sərt qoyur: müstəqil tənzimləyici, kütləvi insan haqları pozuntularında birbaşa məsuliyyət daşıyan hökumətin yüksək vəzifəli təmsilçisinə, ölkənin ən köhnə klublarından birinə nəzarət etməyə yaşıl işıq yandıracaqmı?
Amnesty şəffaflıq tələb edir. Söhbət təkcə bir sərmayəçidən getmir, İngiltərə futbolunun hansı dəyərlər üzərində durduğundan gedir.
“Sportswashing” kölgəsi
Səudiyyə Ərəbistanı illərdir idman və mədəniyyətdən imicini yumşaltmaq, qadınların hüquqları, edam cəzalarının geniş tətbiqi və anti-LGBT siyasəti ilə bağlı tənqidləri arxa plana atmaq üçün alət kimi istifadə etməkdə ittiham olunur. Bu tendensiya artıq dünya idmanının hər səviyyəsinə toxunub.
Amnesty xatırladır: ötən il Səudiyyə Ərəbistanında 356 nəfər edam edilib – insan haqları təşkilatlarının sərt şəkildə pislədiyi yeni rekord göstərici.
Jakens-in vurğuladığı kimi, Al‑Sheikh “sadəcə özəl biznesmen deyil”. O, General Entertainment Authority-nin sədridir, yəni dövlət mexanizminin bir parçasıdır. Bu isə söhbəti sıradan bir klub satışından çıxarıb, birbaşa dövlət təsiri və imic siyasəti müstəvisinə daşıyır.
Newcastle United artıq Səudiyyə Ərəbistanının Public Investment Fund-ına məxsusdur. Amnesty, Al‑Sheikh-in Derby County-də pay almasının Səudiyyə izinin İngiltərə futbolundakı “əhəmiyyətli genişlənməsi” olacağını bildirir. Bu, həm də multi-klub mülkiyyəti ilə bağlı narahatlıqları gücləndirir.
Multi-klub mülkiyyəti sualları
Al‑Sheikh daha əvvəl Bristol City ilə danışıqlar aparıb, Southampton və Millwall-a da maraq göstərib. İndi isə Derby County gündəmdədir. Onun Newcastle United-in arxasındakı qüvvələrlə mövcud əlaqələri fonunda, suallar qaçılmazdır.
Premier League-in sahiblər və direktorlar testi açıq şəkildə bildirir: heç bir şəxs və ya qurum bir neçə İngiltərə klubunun idarəçiliyini – birbaşa və ya dolayı yolla – müəyyən edə bilməz. Kağız üzərində qaydalar sərtdir. Amma praktikada necə tətbiq olunacağı bu cür mürəkkəb strukturlu sərmayələrdə sınağa çəkilir.
Bu mənzərədə IFR-in qərarı həm hüquqi, həm də siyasi mesaj daşıyacaq.
Derby-də güc boşluğu və açıq qapı
Derby County 2022-ci ilin yayında iflas idarəçiliyindən çıxanda, klubun xilaskarı David Clowes olmuşdu. Derbyshire əsilli əmlak maqnatı Clowes klubu ayaqda saxladı, amma uzun müddət təkbaşına yük daşımaq istəmədiyini gizlətmədi.
2024-cü ildən bəri o, yeni sərmayəçilər axtarır. Hətta payının 80 faizdən çoxunu satmağa açıq olduğunu bildirib. Yəni Al‑Sheikh kimi milyarder üçün qapı, az qala, sonuna qədər açıqdır.
Bu boşluq indi beynəlxalq siyasətin, insan haqları debatlarının və böyük pulların kəsişdiyi yerə çevrilib.
Azarkeşlər ikiyə bölünür
Tribunada isə başqa bir mübarizə gedir – vicdanla ambisiyanın toqquşması.
Bir tərəfdə varlı sərmayəçinin gətirə biləcəyi imkanlara sevinənlər dayanır. Onlar Premier League-ə qayıdış, böyük transferlər, modern infrastruktur xəyalı ilə yaşayır. Digər tərəfdə isə insan haqları, qadınların durumu, edamlar, LGBT icmasına qarşı siyasət kimi məsələlərdən dolayı ciddi etik etirazlar səslənir. Ortada qalan, tərəddüd içində olan azarkeşlər də az deyil.
BBC Radio Derby-nin “Sportscene at Six” proqramında çıxış edən azarkeş Nick Webster bu parçalanmanı gizlətmir. Onun sözlərinə görə, “fan bazanın bölünməsindən yayınmaq mümkün olmayacaq”. Bir qrup üçün milyardlarla funtun potensial axını həyəcanverici görünür, digərləri isə bu pulların arxasındakı reallığı görməzlikdən gələ bilmir. Çoxları üçün isə bu, sadəcə narahatlıq doğuran, rahat cavabı olmayan bir dilemma olacaq.
Boks arenasından Pride Park-a?
Bu hekayədə bir başqa səs də var – həm azarkeş, həm də Al‑Sheikh-lə işləyən peşəkar.
Derby County tərəfdarı, boks meneceri Sam Jones, Səudiyyəli idman fiquru ilə yaxından çalışıb. O, Al‑Sheikh-in kluba girmə ehtimalını eşidən kimi “dərhal həyəcanlandığını” deyir. Jones üçün bu, Derby-nin təxminən 20 illik fasilədən sonra yenidən Premier League səhnəsinə qayıtması üçün real şans kimi görünür.
Jones-un yaddaşında xüsusilə bir gecə qalıb: may ayında Pyramids of Giza fonunda keçirilən möhtəşəm boks şousu. Orada Usyk dünya çempionluq döyüşünə çıxıb, Jones-un idmançısı Jack Catterall isə undercard-da rinqə qalxıb və WBA “regular” yarıorta çəkidə dünya kəmərini qazanıb. Rinq yürüşündən yarım saat əvvəl başlayan qum fırtınası, piramidaların ətəyində qurulan səhnə, şounun miqyası – bütün bunlar Jones üçün Al‑Sheikh-in nə qədər iddialı ola biləcəyinin canlı sübutudur.
Onun fikrincə, əgər Al‑Sheikh Derby County-yə nəzarəti ələ alsa və ya kluba ciddi şəkildə sərmayə qoysa, boksda göstərdiyi səylərin “dörddə birini” belə buraya yönəltsə, bu, kifayət edər ki, azarkeşlər həqiqətən həyəcanlansın.
İndi top IFR-in meydanındadır
Derby County, IFR, English Football League və Al‑Sheikh-in nümayəndələri BBC-nin sorğularına şərh verməkdən imtina ediblər. Səssizlik dərinləşdikcə, gərginlik artır.
Bir tərəfdə tarixi klub, maliyyə sabitliyi və iddialı gələcək dayanır. Digər tərəfdə isə insan haqları, dövlət təsiri və oyunun ruhu ilə bağlı ağır suallar.
İngiltərə futbolunun yeni müstəqil tənzimləyicisi bu balansı necə quracaq? Cavab yalnız Derby County-nin taleyini deyil, oyunun özünü də yenidən tərif edə bilər.
