Turnirin Dramları: Xaosun Coğrafiyası

Bu dünya çempionatında qol yağışı az olmadı. Amma dramatikliyə, gərginliyə, əsəb sınağına gəldikdə, Paraguay – Germany və həmin möhtəşəm penalti seriyasının yanından heç nə keçə bilmədi. Germany adətən belə lotereyalarda uduzmur. Bu dəfə uduzdular – özü də gurultu ilə. Son 32 mərhələsindəki o duel turnirin sinirlərini, psixologiyasını, favorit anlayışını alt-üst etdi.

Tam başqa bir planetdə isə Algeria – Austria qarşılaşması yaşanırdı. Hesab 3:3, amma rəqəmlər oyunun absurdluğunu izah etmir. Matça girərkən hamı eyni şeyi düşünürdü: “biscotto” – hər iki tərəfi qane edən, əvvəlcədən yazılmış ssenari, heç kimə ziyan vurmayan sülh. İkinci hissənin bir hissəsində elə görünürdü ki, belə də olacaq. Sonra isə – əlavə dəqiqələrdə – qaydalar dağıldı, xaos meydanı ələ keçirdi. Keyfiyyət baxımından daha yaxşı oyunlar vardı, bəlkə dramatikliyi üstələyənlər də tapılar. Amma bu qədər qəribə, bu qədər yuxu kimi heç biri deyildi.

Azteca səhnəsi: Mexico – England

Bu turnirin yaddaşda ən çox qalan səhnələrindən biri Mexico – England dueli oldu. 2:3 hesablı oyun təkcə nəticəyə görə yox, atmosferə görə də xüsusi yerə çıxdı. Azteca kimi stadionda bu cür qarşılaşma – sanki püşkatma anından bəri yazılmış bir hekayə idi. Ulduzlar düzülmüşdü, gərginlik tədricən yüksəlirdi, meydanda isə bir an belə nəfəs almağa imkan yox idi.

England üçün bu, sonrakı məyusluqlara baxmayaraq, yaddaşda qalacaq zirvə anlarından biridir. Azteca səfəri bir çoxları üçün “bucket list” maddəsi idi, amma televizor qarşısında olanlar üçün belə bu oyun saf adrenalin idi. Bir ingiltərəli azarkeş üçün isə bu, sinemanın özüdür: tər, qorxu, ümid, fırtına, sonda da tükənmişlik.

Eyni oyunu başqa rakursdan görənlər üçün də Mexico – England xüsusi yer tutdu. Thomas Tuchel-in komandası Meksikanın bu turnirdə göstərə biləcəyi ən yaxşı ilk hissəni güclə sağ qaldı, Azteca təzyiqinə tab gətirdi, sonda isə minimal fərqlə də olsa, bu kateqoriyada üstünlük qazandı. Başqa jurnalistlər üçün də bu oyun “bias” səbəbindən birinci seçim idi – amma obyektiv baxanda da, bu matçın gözlənilməzliyi və dalğalanması başqa səviyyədə idi.

Argentina-nın fırtınaları: Messi və möcüzələr

Argentina bu turnirdə təkcə çempionluq titulunu qorumağa çalışmırdı, həm də dramatik hekayələrin əsas mənbəyinə çevrilmişdi. Argentina – Egypt matçı buna ən parlaq nümunədir. 3:2 hesablı qələbə kağız üzərində adi görünə bilər, amma meydanda baş verənlər tamam başqa idi. Müdafiə edən çempionlar 2:0 geridə, başlar aşağı, çamadanlar sanki yığılmış, uçuş cədvəlləri düşünülürdü. Sonra Lionel Messi səhnəyə çıxdı. Gecikmiş, amma dağıdıcı təsirli dönüş. İki top fərqini silib normal vaxtda qələbə – bu, klassik dünya çempionatı mifologiyasının canlı davamı idi. Hakimin davranışı mübahisə doğurdu, amma dramatikliyi heç nə kölgədə qoya bilmədi.

Argentina – Cape Verde isə başqa tip möcüzə idi. Sidny Lopes Cabral-ın Argentina-ya vurduğu möhtəşəm bərabərlik qolu bu turnirin vizit kartına çevrildi. Uzaq məsafədən, inanılmaz trayektoriya, Argentina qapısında Emi Martínez-in üzərindən keçən zərbə və topun dirəyin yanından tora sancılması. Cabral əllərini başına apardı, sonra tribunada sevgilisini tapıb sevincini bölüşdü. Bu təkcə qol deyildi, bu, Cape Verde üçün futbol nağılı idi. Argentina üçün isə gözlənilməz şok.

Argentina-nın Cape Verde ilə oyunu bir çoxları üçün “müzakirə olunmaz” dərəcədə turnirin oyunu idi. Digərləri isə Argentina – England, 1:2 hesablı, daha tanış, daha “klassik” qarşıdurmaya çəkilirdi. Amma ümumi mənzərə aydındır: bu mundialda Argentina-nın adı çəkiləndə, ardınca ya dönüş, ya xaos, ya da möcüzə gəlirdi.

İngiltərə xətti: Parisdən Azteca-ya

England üçün bu turnir paradokslarla dolu idi. France – England, 4:6 hesablı oyun, demək olar, fars idi. Qollar yağırdı, müdafiələr dağılırdı, tribunalar isə gülüş və çaşqınlıq arasında qalırdı. Bu, dünya çempionatından çox, yüksək səviyyəli hücum xoreoqrafiyası idi.

Başqa bir qitədə, Seattle-də Egypt – Iran matçı 1:1 başa çatdı, amma son dəqiqələrdə yaşananlar onu xüsusi etdi. Iran-ın əlavə vaxtda vurduğu qol ləğv olundu, son dəqiqələrdə iki dəfə dirəkdən dönən toplar, sonda isə turnirin ən dramatik, amma nəticə etibarilə yetərsiz heç-heçələrindən biri. Iran məğlub olmadı, amma irəliləmək üçün bu da kifayət etmədi.

Cape Verde – Uruguay: sakit güc

Miami-də Cape Verde – Uruguay qarşılaşması 2:2 hesabı ilə bitdi, amma oyunun yadda qalan tərəfi başqa idi. Cape Verde-nin intizamı, cəsarəti, oyuna yanaşması. Hər topa sonuncu kimi girən, hər metri dişləyən komanda. Onların bu turnirdə yaratdığı enerji, xüsusilə də Vozinha və Pico Lopes kimi fiqurlarla birlikdə, mundialın emosional sütunlarından birinə çevrildi.

Turnirin oyunçusu: meydanın beyni və 40 yaşlı qəhrəman

Bu turnirdə ulduzlar səhnəyə çıxdı, amma son zərbəni vura bilmədilər. Rodri isə fərqli yoldan getdi. Spain-in mərkəzində, oyunun ritmini tənzimləyən metronom kimi çıxış etdi. Komanda yenidən topa sahib olma fəlsəfəsinə qayıdanda, bu modelin mərkəzində məhz o dayanırdı. Kapitan, lider, meydanın hər qarışına nəzarət edən fiqur. Bir çoxları üçün o, heç bir alternativ qoymayan seçim idi.

Bununla yanaşı, Kylian Mbappé də öz sözünü dedi. Golden Boot, bəli, üçüncü yer oyunu hesabı bir az şişirtdi, amma France-in bu turnirdə uzun müddət ən yaxşı komanda kimi görünməsində əsas paylardan biri ona məxsus idi. Spain-ə yarımfinalda məğlubiyyət bu hekayəni yarımçıq qoydu.

Erling Haaland isə başqa cür iz buraxdı. Norway tarixində ilk dəfə dörddəbir finala çıxarkən, o, həm qolları, həm də meydandakı varlığı ilə yeni bazarda – Şimali Amerikada – ulduz statusunu daha da böyütdü. Brazil-ə vurduğu ikinci qol – cərimə meydançasından kənardan aşağı küncə dəqiq zərbə – onun bu turnirdəki effektivliyinin xülasəsi idi.

Vozinha isə başqa kateqoriyadır. 40 yaşında, klubsuz, amma dünya çempionatının ən böyük səhnəsində parlayan qapıçı. Cape Verde-nin debütündə göstərdiyi performans, böyük komandaları sıradan çıxarması və ya əziyyətə salması, hekayəsini həqiqi nağıla çevirdi. Onun haqqında danışarkən “nəhayət layiq olduğu alqışı alan orta yaşlı adam” obrazı çəkilirdi. Bu, marketinq departamentlərinin uydurması deyildi, real həyat idi.

Pau Cubarsí, Dani Olmo, Jude Bellingham, Michael Olise, Pico Lopes – hamısı öz rollarını oynadılar. Bellingham Tuchel-in komandasında mərkəzi fiqura çevrildi, Olise bəzi oyunlarda möhtəşəm idi, amma şanslarını tam dəyərləndirə bilmədi. Messi, Mbappé, Haaland – gözləntilərə cavab verdilər, amma Rodri-nin davamlılığı, təzyiq altında qərarları, oyunun hər anında nəzarəti onu bir addım öndə saxladı.

Turnirin qolu: bir zərbə, bir ölkənin xatirəsi

Bu mundialda çox uzaq məsafədən, çox “trionda” tipli zərbələr gördük. Amma bir qol var ki, hamını eyni xəttə gətirdi: Sidny Lopes Cabral-ın Argentina-ya vurduğu bərabərlik qolu. Uzaq məsafə, cəsarətli qərar, topun havadakı uçuşu, Martínez-in uzanıb çatmadığı an və dirəklə qapı xətti arasındakı o dar dəhliz. Təkcə icra deyil, anın böyüklüyü də bu qolu zirvəyə çıxardı. Əlavə vaxtda, Argentina-ya qarşı, Cape Verde üçün tarixi məqamda.

Bu zərbə o qədər güclü idi ki, hətta topun aerodinamikası haqqında elmi məqalələr oxuyan, “drag crisis” anlayışını əzbər bilənlər belə onu istisna elan etdilər. “Uzaqdan vurulan zərbələr şişirdilir” arqumenti bu qolun qarşısında gücsüz qaldı.

Bununla yanaşı, başqa incilər də vardı. Uzbekistan hücumçusu Eldor Shomurodov-un DR Congo-ya qarşı dar bucaqdan vurduğu zərif asma, Julián Álvarez-in Switzerland-ə qarşı əlavə vaxtda vurduğu, Kansas City-də stadionu alovlandıran uzaq məsafəli zərbəsi, Bosnia və Herzegovina oyunçusu Kerim Alajbegovic-in Qatar-a qarşı bir neçə müdafiəçini sıradan çıxarıb, tarazlığını itirə-itirə kənardan qapıya vurduğu top – hamısı yadda qaldı.

Haiti hücumçusu Wilson Isidor-un Morocco-ya qarşı vurduğu uzaq məsafəli zərbə isə başqa cür dəyərləndirildi. Bu, bəlkə də turnirin ən zərif, ən təmiz vuruşu idi. Haiti bu mundialdan çox şey aparmadı, amma bu qolu heç vaxt itirməyəcək.

Haaland-ın Brazil-ə vurduğu ikinci qol, Harry Kane-in DR Congo-ya qarşı ikinci zərbəsi, hətta ləğv olunmuş, amma yaddan çıxmayan bir “top küncə sancma” epizodu – hamısı bu turnirin qollar xəzinəsinə yazıldı. Amma bir sual açıq qaldı: Sidny Lopes Cabral-ın zərbəsini neçə il sonra belə eyni heyranlıqla xatırlayacağıq? Bu turnir bitdi, amma o topun trayektoriyası hələ də havadadır.