Vancouver Dünya Kubokuna Hazırlıq: Yeni Qaydalar və Narahatlıqlar

Vancouver üçün geri sayım artıq kağız üzərində deyil, küçələrin özündə başlayır. Şəhər çərşənbə günündən etibarən FIFA World Cup 2026 üçün rəsmi “tədbir dövrü”nə daxil olur və bu, sakinlərin gündəlik həyatında çox konkret dəyişikliklər deməkdir: daha çox müvəqqəti qurğular, daha gurultulu gecələr, daha sərt qaydalar.

Rəqəmlər təsadüfi deyil. Əyalət təxmin edir ki, turnir ərzində yalnız B.C. Place ətrafına təxminən 350 min qonaq gələcək. Şəhər rəhbərliyi isə bildirir ki, bu axını idarə etmək üçün müvəqqəti qaydalar “təmiz, təhlükəsiz və nizamlı” mühit yaratmağa hesablanıb.

Amma bu nizam kim üçündür?

Yeni qaydalar: şəhər mərkəzi sıxılır

FIFA World Cup 2026 Bylaw adlanan yeni yerli akt Vancouver Şəhər Şurasına 13 may – 20 iyul 2026 tarixləri arasında adi vaxtlarla müqayisədə xeyli geniş səlahiyyət verir. Reklam, ticarət, səs-küy, qrafitinin silinməsi və ictimai məkanların idarə olunması – hamısı bu paketə daxildir.

Əsas dəyişikliklər belədir:

• Fan zonalar, nişanlar, böyük ekranlar və digər müvəqqəti infrastrukturun quraşdırılması üçün qaydalar yüngülləşdirilir.
• Küçə ticarəti, busker-lik (küçə musiqiçiləri və ifaçıları) və müəyyən reklam fəaliyyətlərinə tədbir zonalarında yeni məhdudiyyətlər qoyulur.
• FIFA brendini qorumaq üçün icazəsiz kommersiya nişanlarının daha sürətli sökülməsi nəzərdə tutulur.
• Xüsusən beynəlxalq yayım cədvəllərinə uyğunlaşmaq və gecə əməliyyatlarını təmin etmək üçün səs-küy limitləri genişləndirilir.
• Mərkəzi hissədə yük maşınlarının marşrutları və çatdırılmalar da təhlükəsizlik və logistika naminə yenidən tənzimlənə bilər.

Bu sərt çərçivə əsasən B.C. Place və Hastings Park ərazisindəki FIFA Fan Festival üçün nəzərdə tutulan iki kilometrlik “nəzarət zonası”nda tətbiq olunacaq. Burada ən çox rast gəlinən pozuntulara görə cərimələr 250–1000 dollar arasında dəyişəcək.

Qanunların icrasına nəzarət yükü həm Vancouver Şəhər İdarəsinin, həm də Vancouver Police Department-in üzərinə düşür. Yəni tədbir dövründə küçədəki hər detal daha sıx süzgəcdən keçəcək.

“Təmizlik” kimləri siləcək?

Məhz bu məqamda narahat səslər yüksəlir. Bəzi mənzil hüquqları müdafiəçiləri və hüquqşünaslar hesab edir ki, “təmizlik” və “gözəlləşdirmə” vurğusu küçədə yaşayan insanlar üçün faktiki olaraq sıxışdırılma riski yaradır.

British Columbia Universitetinin Şəhər və Regional Planlaşdırma məktəbinin professor emeritusu Penny Gurstein bunu belə dəyərləndirir: ictimai məkanın özəlləşdirilməsi. Onun fikrincə, xüsusilə küçələrdə, çadırlarda yaşayan insanlar üçün bu qaydalar ciddi həyəcan siqnalıdır.

Şəhər rəhbərliyi isə israr edir: yeni bylaw evsiz insanlar üçün mövcud hüquqi qorumanı dəyişmir. Rəsmi mövqeyə görə, gecəni açıq havada keçirən şəxslər, əvvəlki qaydalarda icazə verildiyi kimi, müəyyən parklarda müvəqqəti sığınacaq (çadır və s.) qura biləcəklər.

“Gözəlləşdirmə” anlayışı ilə bağlı da izah verilir: bu, səkilərin təmiri, tikinti sahələrinin dekorasiyası kimi fiziki infrastruktur işlərini əhatə edir və şəhər rəsmilərinin vurğuladığına görə, “insan haqlarına təsir” baxımından qiymətləndirmə zamanı hər hansı mənfi nəticə qeydə alınmayıb.

Kağız üzərində hər şey səliqəlidir. Küçədə necə olacaq – başqa sualdır.

Eyni şəhər, fərqli Dünya Kuboku

UBC-nin Allard School of Law fakültəsindən konstitusiya hüququ üzrə professor Margot Young bu Dünya Kubokunun Vancouver üzərindəki təsirini sosial kəsimlər üzrə kəskin fərqli görür.

Onun yanaşması aydındır: pozuntu olacaq, amma hamı üçün eyni cür yox. Şəhərdə kimin harada, necə yaşayacağı, kimin nə qədər rahat hərəkət edəcəyi, kimin isə sadəcə yerdəyişməyə məcbur qalacağı, sosial və iqtisadi statusdan asılı olacaq.

Varı olanlar üçün bu, futbol şənliyidir. Onlar biletlər ala, fan zonalara qoşula, gecə yarısına qədər davam edən partilərdə iştirak edə biləcəklər. Şəhərin mərkəzi onlar üçün böyük açıq səhnəyə çevriləcək.

Gəliri aşağı olanlar üçün isə mənzərə tam başqa cür formalaşa bilər. Şəhər məkanının FIFA qaydalarına uyğun “yenidən düzülməsi” nəticəsində marjinallaşmış qruplar kənara sıxışdırılan ilk insanlar olacaq.

Margot Young həm də şəhər rəhbərliyinin tez-tez dilə gətirdiyi “travma məlumatlı” icra və nəzarət vədlərinə şübhə ilə yanaşır. Onun vurğuladığı əsas boşluq: həssas qruplara münasibətdə real vəziyyəti sistemli şəkildə izləyən, ölçən mexanizmin olmaması. Yəni nə baş verəcəyini yazan sərt qaydalar var, amma nə baş verdiyini ölçən mexanizmin yoxdur.

Şəhərin cavabı: xidmətlər davam edəcək

Rəsmi xətdə isə başqa ton hakimdir. Şəhər bildirir ki, Dünya Kuboku ərzində evsizliklə bağlı xidmətlər və maarifləndirici-outreach proqramları davam edəcək.

Rəqəmlər belədir: Vancouver hazırda 1500-dən çox sığınacaq çarpayısı, təxminən 8100 dəstəkli yaşayış yeri (supportive housing) təklif etdiyini, bununla yanaşı outreach komandaları, gigiyena xidmətləri və saxlama proqramlarının iş başında olduğunu açıqlayır.

Yazılı bəyanatda Dünya Kuboku Vancouver üçün “nəsildə bir dəfə yaranan imkan” kimi təqdim olunur. Şəhər özünü qlobal səhnəyə çıxarmaq, turizmi, investisiyanı, imicini gücləndirmək istəyir. Bunun üçün B.C. Place və ətrafındakı yeddi oyuna görə ümumi xərclərin 532–624 milyon dollar arasında olacağı, bu məbləğin 281 milyon dollaradək hissəsinin birbaşa şəhərin üzərinə düşəcəyi qeyd olunur.

Bu, böyük turnirdir. Eyni zamanda böyük risk.

Şəhərin mərkəzində yeni fan zonalar qurulacaq, gecələr daha işıqlı, daha gurultulu olacaq, yollar yenidən bölüşdürüləcək. Bütün bunlar televiziya kameraları üçün mükəmməl fon yarada bilər.

Amma sual budur: Dünya bir ay Vancouver-a baxarkən, Vancouver özünün ən görünməyən sakinlərinə necə baxacaq?