West Ham uçuruma düşür, Spurs isə xilas olur

Londonda bu mövsüm iki fərqli dram eyni gündə kulminasiyaya çatdı. Bir tərəfdə – Tottenham, son turda sinir oyunu ilə elitada qalmağı çətinliklə də olsa təsdiqləyən klub. Digər tərəfdə – West Ham, illərdir yığılan səhvlərin hesabını indi, Çempionşipə yuvarlanmaqla ödəyən bir nəhəng.

Və arada bir sual, hamının beynində eyni tonda döyünür: bu necə buraxıldı bu həddə?

West Ham: illərlə gələn süqut

West Ham üçün bu, “bugünün faciəsi” deyil. Bu, bir neçə mövsümə səpələnmiş, səhv qərarların, yarımçıq planların, zəhərlənmiş atmosferin məcmusudur. Bir az da özlərini inandırdıqları yalanların.

Azarkeşlərin hədəfində ilk növbədə klubun sahibi David Sullivan dayanır. Pul xərclənib, bunu inkar etmək çətindir. Amma xərclənən pulun arxasında nə plan, nə struktur, nə də ardıcıllıq göründü. Sanki transfer siyasəti “bəyəndim, aldım” prinsipi ilə idarə olunurdu. Premyer Liqa səviyyəsində iddialı klubun “director of football” işini bu qədər yüngül sayması indi baha başa gəldi. Əgər bu eniş Sullivan və daha əvvəl qapını çəkib gedən Karren Brady dövrünün sonu olacaqsa, çoxlu West Ham azarkeşi bunu acı, amma ədalətli qiymət kimi qəbul edəcək.

Meydanda isə zəncirin ilk qırıldığı yer mövsümün startı idi. Graham Potter dönəmi, sadəcə, zəif deyildi – fəlakət idi. Komanda hər küncdən qol buraxır, eyni səhvləri təkrarlayır, amma heyət seçimində inadkarlıq davam edirdi. Max Kilman israrı azarkeş yaddaşında uzun müddət silinməyəcək.

Sonra gəldi Nuno. Yanvarın ortalarından etibarən West Ham faktiki olaraq orta sıralıq formada idi. Nəticələr düzəldi, oyun ağır-ağır nəfəs almağa başladı. Amma bu artıq xilas deyil, gecikmiş reaksiya idi. Nuno sentyabrda gəldi, üç ay klub sadəcə sürüşə-sürüşə, istiqamətsiz, ruhsuz şəkildə aşağı enirdi. Uwolves və Forest qarşısındakı məğlubiyyətlərdən sonra ümid demək olar qalmamışdı. Portuqaliyalı texnikə son aylardakı dönüşə görə hörmət var, amma yeddi xal geridən gələndə “demək olar ki, xilas” söhbəti işləmir.

Soyunma otağında da problem yetərincə idi. Lucas Paqueta-nın gedişindən sonra həm oyunun, həm də əhvalın kəskin şəkildə yaxşılaşması təsadüf sayıla bilməz. FA araşdırmasının təzyiqi, psixoloji gərginlik – bunların hamısı ola bilər, amma meydandakı işgüzarlıq, qaçış, mübarizə səviyyəsi çox vaxt standartın altındaydı. Bu komanda düşməmək üçün hər metrə dava etməli idi, bəzi ulduzlar isə sanki başqa ritmdə yaşayırdı.

Stadion, azarkeş və zəhərlənmiş mühit

London Stadium hekayəsi də yenidən gündəmdədir. Upton Park bu günlərdə mifləşdirilib, sanki orada heç vaxt uduzmurdular. Amma bir həqiqət var: yeni arenaya köç yalnız maliyyə baxımından uğurlu oldu. Atmosfer? Çox vaxt soyuq, dağınıq, akustikanı öldürən boşluqlarla dolu. Tribunalardakı boşluqlar, aşağı və yuxarı sektorlar arasındakı məsafə səsi udur, coşqunu boğur. Bəlkə də bu stadion 10 min azarkeş üçün artıqdır, bəlkə də bu klubun kimliyinə uyğun deyil – amma fakt budur: “ev” hissi hələ də tam formalaşmayıb.

Azarkeşlər də öz paylarını etiraf edirlər. West Ham tribunaları komanda yaxşı oynayanda möhtəşəmdir, amma ilk geriləmə anında tribunadan əsəbi fitlər, qəzəbli səslər yağmağa başlayır. Bu gün ilk hissənin sonunda komandanı fitə basmaq – sırf bu matça görə deyil, klubun ümumi halına görə – simptomdur. Zəhərli mühit, daimi narazılıq, sosial şəbəkə partlayışları… Bunlar da enişi sürətləndirən amillərdən biridir.

Və bəli, azarkeşlərin yaddaşında başqa qıcıqlar da var: Aston Villa-nın Spurs-a qarşı “performansı” hələ də bağışlanmayıb. Çempionluq, avrokubok mübarizəsi bir yana, indi artıq iş düşməməyə gəlib çıxanda hər belə matç daha çox sancır.

VAR, rəqiblər və acı zarafatlar

Texnologiya cəbhəsində də qəzəb az deyil. Heç kim demir ki, VAR West Ham-ı təkbaşına aşağı saldı. Amma bu sistemin yaratdığı daimi narazılıq, tempin pozulması, tribunalarda yaranan ümumi bezginlik – hamısı birlikdə bu mövsümün ümumi mənzərəsinə əlavə olunur. Premyer Liqa tribunalarında VAR-a qarşı nifrət artıq standart hal alıb, West Ham azarkeşləri də bu cərgədədir. Kimisi zarafatla deyir: “Reqlasiya VAR-dan qurtulmağın ideal yolu deyil, amma heç olmasa kiçik bir təsəlli.”

Bu enişin fonunda başqa bir ədalətsizlik hissi də var: Leeds və Sunderland kimi yeni yüksələn komandaların bu qədər sürətlə uyğunlaşıb, yüksək səviyyədə performans göstərməsi. Premyer Liqada illərlə 12–17-ci yerlər arasında “rahat” dolaşan klublar üçün bu, sərt siqnaldır. Kiminsə “orta səviyyə”də yuxuya getdiyi yerdə, başqası eyni divarda sürətlə pillə qalxır.

İndi isə West Ham üçün reallıq budur: Lincoln səfəri, Millwall ilə ev oyunu və daha 44 ağır, çətin, emosional qarşılaşma. Bəziləri üçün kabus, bəziləri üçün nostalji. Amma hamı üçün aydındır: bu, yenidən qurulma imkanıdır. Düzgün istifadə olunsa.

Spurs: xilas, amma bayram deyil

Şimal Londonda isə hisslər tam başqa cürdür. Tottenham üçün bu mövsüm, sadəcə, zəif çıxış deyildi – uçurumun kənarında rəqs idi. Son turda Everton üzərində qazanılan “qaçılmaz” nəticə, bəlkə də, kənardan adi görünür. Amma klub daxilində bu, dərin nəfəs alma anıdır. Xilas sevinc deyil, daha çox yüngüllükdür. “Ən pisi baş verdi” deyil, “ən pisi güclə də olsa baş vermədi”.

Roberto De Zerbi-nin gəlişi ilə başlayan “Böyük qaçış” hekayəsi, xatırlanmağa dəyər. Komandaya qoşulanda ab-hava ağır, zədələr siyahısı kabus kimi idi. Azarkeşlər arasında ümidsizlik, rəqib fanatların arasında isə sevinc vardı – Spurs-un enişini görmək üçün hamı növbəyə durmuşdu. Buna baxmayaraq, De Zerbi qısa müddətdə struktur qurdu, müəyyən oyunçuları önə çəkdi, komandanı mental olaraq ayaqda saxladı. Bu, kubok deyil, medal deyil, amma texniki adam üçün CV-də çox ağır sətirdir.

Azarkeşlərdən biri aylar əvvəl yazanda deyirdi: “Spurs sizi yenə məyus edəcək – amma bu dəfə enməklə yox, enməməklə.” Elə də oldu. Mövsümün sonunda hesab sadədir: “hər şeyə rəğmən” bu komanda liqada qaldı. Bütün zədələrə, sıfır penaltiyə, VAR qəzəbinə, rəqib azarkeşlərin Spurs-un süqutuna olan açıq iştahasına rəğmən.

Bu xilasın yanında bir də acı ironiyalar var. Son 12 xaldan ikisini götürüb beşinci yeri əldən vermək, yenidən strukturlaşdırma ehtiyacını çılpaq şəkildə göstərir. Bəzi azarkeşlər bunu sarkazmla qarşılayır, bəziləri isə daha sərt: “nəhəng reset” labüddür. De Zerbi-nin qurduğu bünövrə ümid verir, amma bu heyətdə zəif xarakterli və ya keyfiyyət baxımından çatmayan futbolçuların təmizlənməsi qaçılmaz görünür.

Bir az da özünə gülmə var: növbəti mövsüm üçün forma sinəsində Viagra və ya Cialis sponsorluğu təklif edən zarafatlar, “staying up” şüarları ilə. London yumoru, ağır mövsümün sonunda müdafiə mexanizmi kimi işləyir.

Tarixi seriyanın sonu və əlifbanın matəmi

Bu mövsümün son turu təkcə xallar və talelər baxımından yox, həm də futbolda qəribə, romantik statistikalar üçün dönüş nöqtəsi oldu. Futbol Liqasının ilk mövsümündən bəri hər zaman ən yüksək divizyonda adı “W” ilə başlayan ən azı bir komanda olub. İndi isə West Ham və Wolves Çempionşipə düşür, yerinə Ipswich, Coventry və Hull gəlir. Təxminən 130 illik bir seriya qapandı. Futbolun bu cür kiçik, amma poetik detalları da bəzən reqlasiya qədər ağır gəlir.

Səs-küylü mövsümün fonunda başqa səslər

Mövsümün son həftəsində diqqət təkcə London klublarında deyildi. Sunderland-in yüksəlişi, avrokubok bileti qazanması, bir çoxları üçün mövsümün hekayəsidir. Newcastle-dan beş pillə yuxarıda bitirmək, onların arxasındakı maliyyə gücünü nəzərə alanda, simvolik məğlubiyyətdən daha artıqdır.

Başqa cəbhədə isə Pep Guardiola və Manchester City dövrü ətrafında yaranan təmtəraq, mətbuatın tərif yağışı, “guard of honour” səhnələri, hamının xoşuna gəlmir. Bəziləri üçün bu, sadəcə, neft pullarının qələbəsinin estetika ilə bəzədilmiş formasıdır. Bernardo Silva və John Stones üçün təşkil olunan şərəf dəhlizinə Aston Villa-nın qoşulması da bu narazılığın bir hissəsini daha da gücləndirdi.

Milli komandalar səviyyəsində isə mübahisələr heç vaxt bitmir. Fransa yığmasının heyət seçimi ətrafında gedən diskussiyalar, “ən yaxşı oyunçular” yox, “ən uyğun heyət” fəlsəfəsi ilə toqquşur. Baş məşqçilər – istər Didier Deschamps, istər başqaları – bir daha xatırladır: Dünya çempionatına “formadakı” oyunçu yox, sistemə oturan, planı icra edən futbolçu aparılır. Kənarda qalan ulduz adlar, çağırılan “mübahisəli” seçimlər – hamısı bu prinsipin yan məhsuludur.

Gələn mövsüm: kim dərs götürəcək?

Bu mövsümün sonu çoxlarına dərs olmalıdır. West Ham üçün – strukturun, planlı transferin, sabit rəhbərliyin nə qədər vacib olduğunu acı şəkildə xatırladan bir mövsüm. Spurs üçün – xilasın bəzən sadəcə başlanğıc nöqtəsi olduğunu göstərən bir siqnal. Çempionşip yollarına düşənlər, zirvədə qalanlar, avrokuboka sıçrayanlar – hamısı üçün eyni sual qalır:

Bu mövsümün ağrısı, sevinci və xaosu gələn mövsümdə nəyi dəyişəcək?