WSL-in Gerçək “Böyük Dördlüyü” Yoxdur

Qadın futbolu haqqında illərdir təkrarlanan bir ifadə var: “böyük dördlük”. Arsenal, Chelsea, Manchester City və Manchester United. Meydanda bu dörd klub son onillikdə demək olar ki, bütün böyük daxili kubokları bölüşdürüb. Ancaq səkkiz mövsümlük maliyyə hesabatlarına baxanda həmin şablon dağılır. Puldan söhbət gedəndə WSL-də “böyük dördlük” yox, yalnız “böyük iki” var: Arsenal və Chelsea.

London klubları rəqiblərini kağız üzərində əzib keçib. 2024-25 mövsümündə onların birlikdə əldə etdiyi gəlir liqadakı digər bütün klubların ümumi gəlirini üstələyib. Maaşlar, dövriyyə, transfer xərcləri – hamısında fərq aydın görünür. Meydanda rəqabət bəzən sıx görünə bilər, amma hesab kitabda uçurum yaranıb.

Artan gəlirlər, artan xərclər – və dərin zərərlər

WSL klublarının maliyyə trayektoriyası kəskin xətt cızır: sürətlə böyüyən gəlirlər, eyni sürətlə şişən xərclər və sahiblərin cibinə ağır yük. Liqa qış təqviminə keçəndən – 2017-ci ilin yayı – bəri mövcud bütün rəqəmlər birləşdiriləndə, WSL klubları ümumilikdə vergi sonrası 111 milyon funt sterlinqdən çox zərər yazıb.

Bu axına qarşı üzən yeganə böyük ad Manchester United-dir. Klub 2018-ci ilin yayında qadın komandası yenidən qurulandan bəri ümumilikdə 1,34 milyon funt sterlinq mənfəət göstərib. Eyni dövrdə Chelsea 36 milyon funtdan çox zərərə düşüb. Daha dörd klub – Brighton & Hove Albion, Leicester City, Manchester City və Tottenham Hotspur – həmin illər üzrə hesabları topladıqda səkkizrəqəmli məbləğdə zərər açıqlayıb.

United bu mənzərədə tam fərqli nümunədir. Klub bu yay açıq şəkildə kursunu elan etdi: bahalı transfer yarışından geri çəkilib, uzunmüddətli uğuru gənc oyunçuların inkişafı üzərində qurmaq. Onların hesabına baxanda bu strategiya təsadüfi görünmür.

2022-23 mövsümündə, United son turda çempionluğu əldən verib ikinci yeri tutanda, qadın komandasının maaş xərci gəlirin 50 faizindən də az idi. Həmin vaxt Manchester City, Tottenham və Brighton maaşlara gəlirlərindən artıq pul xərcləyirdi. Belə mənzərə təkcə qadın futboluna aid deyil; kişi futbolunda da oxşar tablo var. Deloitte-un son hesabatı göstərir ki, kişi Championship-də 13 klub 2024-25 mövsümündə maaşlara gəlirindən çox pul sərf edib, divizionun ümumi maaş büdcəsi 900 milyon funt həddini keçib və gəlirin 96 faizinə çatıb.

Maaşlar dörd dəfə artdı, zərərlər daha sürətli böyüdü

Elita səviyyəsində qadın futbolçuların qazancı partlayış yaşayır. WSL üzrə orta hesabla maaşlar 2019-cu ildən 2025-ci ilə qədər təxminən dörd dəfə artıb. Gəlirlər də bu müddətdə ciddi yüksəlib, amma xərclərin sürətinə çata bilməyib.

Matç günü gəlirlərində ən böyük sıçrayış Arsenal-a məxsusdur. Cəmi doqquz il əvvəl klubun bilet satışından illik gəliri 45 min funt idi. 2024-25 mövsümündə bu rəqəm təxminən 6 milyon funta yaxınlaşıb. Bu, həm Emirates və ya digər böyük arenalara köçən oyunların, həm də artan marağın aydın göstəricisidir.

Mövcud məlumatı olan WSL klubları üzrə ortalama götürəndə, maaş xərcləri 2023-24-dən 2024-25-ə keçiddə 28,2 faiz artıb. Eyni dövrdə vergi sonrası zərərlər 53 faizdən çox yüksəlib. Bu sıçrayışın böyük hissəsi Chelsea-nin 2024-25 mövsümündə əvvəlki ev stadionu Kingsmeadow-u təxminən 12 milyon funt qarşılığında ana klubdan satın alması ilə bağlıdır, amma tendensiyanın istiqamətini dəyişmir: xərclər gəlirləri qabaqlayır.

Chelsea 2024-25 mövsümündə ardıcıl altıncı dəfə çempionluğa qaçarkən, maaş büdcəsi WSL-dəki uçurumu açıq şəkildə göstərirdi. Onların ümumi maaş xərci, liqanı səkkizinci yerdə bitirən Everton-un büdcəsindən beş dəfədən çox idi. Üçüncü yeri tutan Manchester United-in maaş büdcəsini isə təxminən üçə vururdular. WSL-də maaşları 10 milyon funt həddini aşan yalnız iki klub vardı: Chelsea və Arsenal.

Hər iki London nəhəngi təkcə maaşlarda deyil, dövriyyədə də rəqiblərini geridə qoyub. Onların gəliri Manchester klublarınınkından təxminən iki dəfə çox idi. Və bütün bunlar 2025 yay transfer pəncərəsindən əvvəlki dövrə aiddir. Həmin yay Arsenal Kanada cinah oyunçusu Olivia Smith üçün 1 milyon funt həddini aşan məbləğ ödəyərək WSL tarixində yeni planq qoydu. Bir qədər sonra Chelsea də Alyssa Thompson transferi ilə bu xətti keçdi.

Agent haqları, yeni pul gücləri və London City Lionesses-in iddiası

Pul yalnız maaşlara axmır. Futbol Assosiasiyasının açıqladığı rəqəmlərə görə, WSL-də agent haqları bir il ərzində 75 faiz artıb. Chelsea son mövsümdə bu maddə üzrə 1 milyon funt həddini aşan ilk klub oldu. Müqayisə üçün: 2025-26 mövsümünü 10-cu yerdə başa vuran West Ham agentlərə 97 min funt ödəyib. Liqanı tərk edən Leicester isə Chelsea-nin xərclədiyinin onda birindən də az pul ayırıb.

Bu maliyyə mənzərəsində birdən-birə başqa bir ad önə çıxır: London City Lionesses. Kağız üzərində hələ WSL təcrübəsi olmayan, amma artıq böyük pulların klubudur. Onların 2024-25 mövsümündə – ikinci liqadan WSL-ə yüksəldikləri mövsümdə – maaş büdcəsi açıqlanmayıb. Buna baxmayaraq, hesabatdakı bir rəqəm kifayət edir: 10,6 milyon funt əməliyyat zərəri. Bu, cəmi 902 min funt gəlirin on dəfəsindən çoxdur.

Bu uçurum, son üç transfer pəncərəsində atılan cəsarətli addımlarla birlikdə oxunanda mənzərə aydınlaşır. Klub artıq keçmiş Ballon d’Or qalibi Alexia Putellas-ı heyətinə qatıb. İkinci səviyyədən gələn, amma elit ulduzlara sərmayə qoyan bu layihə, WSL-in maliyyə xəritəsini yenidən çəkə biləcək qədər iddialıdır.

Yeni qaydalar, sərt hədlər: 2026-27 mövsümü nəyi dəyişəcək?

İndi isə liqa kritik döngəyə girir. 2026-27 mövsümü başlayanda WSL-də yalnız meydanda toplanan xallar deyil, balans hesabatındakı rəqəmlər də cəza gətirə bilər. İlk dəfə olaraq, oyunçu maaşlarının müəyyən həddi aşması halında xal silinməsi gündəmdə olacaq.

Qaydanın formulu sadə, effekti isə kəskin ola bilər: “gəlirinizin 80 faizi + sahiblərin maksimum 4 milyon funtluq töhfəsi”. Maaş büdcəsi bu çərçivəni keçərsə, komanda cədvəldə zərbə alacaq. Yəni artıq yalnız ən yaxşı hücum xəttini qurmaq deyil, onu maliyyə cəhətdən də daşımaq tələb olunacaq.

Arsenal və Chelsea kimi klublar üçün bu, üstünlüklərini qorumaqla yanaşı, sərhəddə rəqs etmək deməkdir. Manchester United-in indiyədək nisbətən ehtiyatlı kursu onları yeni qaydalar dövründə daha rahat mövqeyə çıxara bilər. London City Lionesses isə böyük pullarla gələn yeni güc olmaq istəyirsə, indi təkcə transfer bazarında yox, kalkulyatorda da səhvsiz oynamaq məcburiyyətindədir.

WSL sürətlə böyüyür, pullar artır, ulduzlar gəlir. Amma indi sual başqa cür səslənir: bu yarışda kim təkcə kubokları deyil, həm də balans hesabatını qoruyub, zirvədə qala biləcək?