Yeni Old Trafford: Maliyyələşdirmə Sualı

Yeni Old Trafford: xəyaldan gerçəyə gedən yolda ən ağır sual – pul haradan gələcək?

Manchester United illərlə haqqında danışılan yeni stadion layihəsində nəhayət konkret addım atdı. Klub son həftələrdə Wharfside ərazisində, əvvəlcə nəzərdə tutulan, lakin sonradan yararsız sayılan Freightliner torpaqlarının qarşı tərəfində yerləşən sahəni satın aldı.

Bu, 100 min tamaşaçı tutumlu nəhəng arenanın startını əngəlləyən əsas baryer idi. Artıq torpaq var, plan var, siyasi dəstək müəyyən mənada formalaşıb. Lakin ortada bir sual əvvəlkindən də böyük dayanır: bu yeni Old Trafford necə maliyyələşdiriləcək?

Burnham gedir, suallar qalır

Manchester şəhərinin keçmiş meri Andy Burnham bu layihənin fonunda mühüm fiqur idi. O, hökumət vəsaitinin bölgənin yenidən qurulmasına yönəldilməsini dəstəkləyirdi, amma stadionun birbaşa dövlət pulları ilə maliyyələşdirilməsinə qarşı idi.

İndi Burnham-ın Birləşmiş Krallığın Baş naziri postuna keçidi gündəmdədir. Bu dəyişiklik fonunda Manchester üçün nəzərdə tutulan hər cür dövlət dəstəyinin prioritetləri, şərtləri, hətta miqyası yenidən yazıla bilər. Stadionun özü isə hələ də klubun, daha dəqiqi Sir Jim Ratcliffe-in cibinə baxır.

Məsələ artıq sadə bir tikinti layihəsi deyil. Bu, mirasla gəlir arasında sərt seçimdir. Bir sual getdikcə daha ucadan səslənir: Old Trafford adının satıla biləcəyi bir qiymət varmı?

Maliyyə divarı: aşağı faiz dövrü bitib

Futbol maliyyəsi üzrə mütəxəssis, GRV Media-nın futbol maliyyəsi şöbəsinin rəhbəri Adam Williams xəbərdarlıq edir: Manchester United bu stadionu kluba pay satmadan tikməkdə ciddi çətinliklə üzləşə bilər.

Onun arqumentləri konkret rəqəmlərə söykənir.

Williams xatırladır ki, Tottenham yeni stadionunu tamamilə başqa bir maliyyə iqlimində inşa edib: faiz dərəcələri tarixi minimum səviyyədə idi, götürülən borcun böyük hissəsi 2–3 faiz civarında sabitləşmişdi.

İndi isə mənzərə tamam fərqlidir. İngiltərə Bankının baza faiz dərəcəsi 3.75 faiz səviyyəsindədir. Manchester United-in qapısını döyəcək istənilən kreditor bu baza dərəcənin üstünə riskə görə əlavə marja qoyacaq.

Klubun yaxınlarda yenidən maliyyələşdirdiyi 425 milyon dollarlıq istiqraz buna nümunədir – 5.36 faizlə. Williams-ın fikrincə, klubun ümumi risk profili nəzərə alınanda bu dərəcə daha da yüksələ bilər.

Burada Tottenham-la müqayisə kəskinləşir: Spurs stadion üçün kredit götürəndə demək olar ki, borcsuz idi. Manchester United isə bu gün, transfer borcları kənara qoyulsa belə, təxminən 1.4 milyard funtluq borc yükü daşıyır.

Üstəlik, klubun böyük ortağı olan Ineos son illərdə bir neçə reytinq agentliyi tərəfindən aşağı qiymətləndirilib. Xarici kredit verənlər üçün bu, əlavə risk deməkdir, risk isə hər zaman daha yüksək faizlə ölçülür. Nəticə? United çox güman ki, Tottenham-ın ödədiyi faiz dərəcəsinin təxminən ikiqatını ödəməli olacaq.

Tikinti ucuz deyil, üstəlik vaxt da puldur

Məsələ yalnız faizlərlə bitmir. Tikinti xərclərinin özü də artıq başqa səviyyədədir.

Xammal bahalaşıb, əmək haqqı yüksəlib, geosiyasi gərginliklər və təchizat zəncirlərindəki zərbələr böyük layihələri daha riskli və daha bahalı edib. United-in dilə gətirdiyi 2 milyard funtluq stadion büdcəsi, Williams-ın danışdığı ekspertlərin çoxuna görə, olduqca optimist görünür.

Böyük kapital layihələri üçün bir qanun kimidir: demək olar ki, hamısı gecikir və büdcəni aşır. Manchester United-in qarşısında belə bir reallıq dayanır – onlar həm Tottenham-dan daha çox əsas məbləğ borc almalı, həm də bu məbləğə daha yüksək faiz ödəməli olacaqlar.

Williams bu səbəbdən maliyyələşdirmə modelini “monumental dərəcədə mürəkkəb” adlandırır. Ssenari təxminən belə görünür:

• personal seat license (şəxsi oturacaq lisenziyaları),
• istiqrazlar,
• bank kreditləri,
• mümkün səhm satışı,
• naming rights, yəni stadionun ad hüquqlarının kommersiyalaşdırılması.

Hər elementin öz siyasi, emosional və maliyyə qiyməti var. Hər biri azarkeşlər üçün fərqli ağrı həddi deməkdir.

Gəlir var, bəs mənfəət?

Tez-tez səslənən arqument budur: “Yeni stadion daha çox gəlir gətirəcək, hər şey öz-özünə həll olacaq.” Williams isə diqqəti başqa yerə çəkir – söhbət təkcə gəlirdən yox, mənfəətdən getməlidir.

Tottenham nümunəsi yenə önə çıxır. White Hart Lane-dən yeni arenaya keçid onların matç günü gəlirlərini demək olar ki, dörd dəfə artırıb. Amma klub buna baxmayaraq, çox mövsümdə yenə zərər açıqlayır.

Bunun yalnız faiz xərcləri və stadionun istismarı ilə bağlı olmadığını özü də qeyd edir, amma bu fakt bir həqiqəti açıq göstərir: əlavə 100 milyon funtluq matç günü gəliri və sponsorluq avtomatik olaraq bütün kredit xərclərini silmir. Əsas sual odur ki, bu aktiv nə qədər xalis mənfəət yaradır.

Bu mənzərədə Williams-ın yekun hökmü kifayət qədər sərtdir:

• ya klubda və ya stadionun ayrıca biznes kimi strukturunda pay satılacaq,
• ya yenidən IPO yoluna çıxılacaq,
• ya da yeni arenada bilet qiymətləri, korporativ paketlər və kommersiya fəaliyyəti elə həddə qaldırılacaq ki, qısamüddətli gəlir artsa da, klubun ruhu uzunmüddətli perspektivdə ciddi zədə alacaq.

Bir tərəfdə miras, digər tərəfdə balans hesabatı. Qırmızı xətlərlə romantika nadir hallarda yola gedir.

Zaman cədvəli sürüşür

Yeni stadionun ilkin planı 2025-ci ildə açıqlananda hədəf 2031 idi. İndi isə 2027-ci ilə cəmi beş ay qalır, amma hələ bir dirək belə basdırılmayıb.

Bu, təkcə texniki gecikmə deyil. Tikinti başlamadığı müddətcə real zaman cədvəli kağız üzərində qalır və hər il bir az da geriyə sürüşür.

Maliyyələşdirmə indi layihənin taleyini müəyyənləşdirən əsas sual halına gəlib. Variant çoxdur, amma heç biri “sürətli və ağrısız” deyil. Hər yol ya vaxt aparır, ya bahadır, ya da klubun strukturunu və kimliyini dəyişdirir.

United üçün yeni hədəf artıq daha aydındır: 2035 qadınlar üzrə Avropa çempionatının finalını yeni stadionda keçirmək. Bu, təxminən doqquz illik pəncərə deməkdir. Kağız üzərində kifayət qədər geniş görünə bilər. Praktikada isə maliyyə razılaşmaları, layihələndirmə, tikinti, test mərhələləri və istismara hazırlıq bu illəri sürətlə yeyə bilər.

Bir gün kranlar həqiqətən Old Trafford səmasının fonunda qalxanda, təqvimə yazılacaq real tarixlərdən danışmaq mümkün olacaq. O vaxta qədər isə Manchester United-in ən böyük oyunu meydanda yox, maliyyə masasında gedəcək. Azarkeşlərin cavabını gözləyən sual isə budur: bu oyunun qiyməti klubun ruhu ola bilərmi?