Gianni Infantino: Futbolu Böyütmək, Yoxsa Hakimiyyətini?
Gianni Infantino 2016-cı ildə Fifa prezidentliyinə seçiləndə, çoxları bunu gözlənilməz qələbə kimi gördü. Sepp Blatter dövrünün qaranlıq illərindən sonra bu seçkiyə ümid yüklənmişdi. O isə tribunaya çıxıb “Fifa-nın imicini bərpa edəcəyəm” deyirdi, dünyadan “alqışlar” gözlədiyini açıq-aşkar bəyan edirdi. Hesabatlılıq, şəffaflıq vədləri səslənirdi, amma seçicilər üçün əsas mesaj başqa idi: pul çoxalacaqdı, həm də “çox ciddi şəkildə”.
Həmin vaxt artıq pıçıldaşmalar da vardı – özəl təyyarələr, dəbdəbəli səfərlər, qapalı qapılar arxasında keçirilən görüşlər. Amma yenə də Infantino üçün işləyən əsas obraz “tipik isveçrəli bürokrat” idi. İndi isə futbol dünyasında heç kim onu belə təsvir etmir.
Bürokratdan “dövlət başçısı”na çevrilən adam
Bu gün futbolun içində olan rəhbərlər onu başqa cür xarakterizə edirlər: “özünü sanki bir dövlət idarə edirmiş kimi aparır”. Fifa-nın bu həftə məsləhətləşmə aparmadan Dünya Kubokunun kommersiya hüquqlarının bir hissəsini xarici investorlar üçün satışa çıxarmaq planını elan etməsi fonunda bu təsvir xüsusilə yerinə düşür.
Infantino üçün peşəkar futbolu böyütmək və ondan gələn gəlirləri şişirtmək heç vaxt yan rol olmayıb. Bu, onun layihəsinin mərkəzində dayanır. Prezident kreslosunda keçirdiyi illər uzandıqca, o bu viziona daha da bağlanıb.
İlk böyük dönüş 2016-cı ildə gəldi: Dünya Kubokunun genişləndirilməsi ideyası. Ardınca – daha iri miqyaslı Club World Cup konsepti. 2018-ci ildə qlobal Nations League modeli ortaya atıldı, onu həyata keçirmək üçün isə xarici investisiya ilə qidalanacaq yeni kommersiya qurumu nəzərdə tutulurdu. Təzyiqlər nəticəsində bu plan dayandırıldı, amma istiqamət aydın idi.
2017-ci ildə rəsmən təsdiqləndi: 2026 Dünya Kuboku 48 komandaya genişlənir. 2021-ci ildə isə məlum oldu ki, 12 klubdan ibarət Super League təşəbbüskarları öz ayrılmalarına Fifa-nın dəstəyini gözləyirmiş. Layihə yenə təzyiq altında çökdü. Elə həmin ilin sonunda Infantino Dünya Kubokunun iki ildən bir keçirilməsi ideyasını ortaya atdı.
Pandemiyadan sonra sürətlənən təkan
Covid-19-dan sonrakı dövr bu prosesə tamamilə başqa ritm verdi. Futbol ağır maliyyə itkiləri ilə üz-üzə qaldı, Fifa isə Forward Programme vasitəsilə yaranmış boşluqları qismən doldurmağa çalışdı. Bu fon Infantino üçün fürsətə çevrildi.
32 komandadan ibarət Club World Cup işə salındı, dərhal da onun gələcəkdə daha da böyüdülməsi barədə müzakirələr başladı. 2034 Dünya Kubokunun Saudi Arabia-ya rəqibsiz şəkildə verilməsi ani qərar kimi göründü. 2030 turnirinin isə üç qitəyə, altı ev sahibinə yayılması, üstəlik, yenidən 64 yığmaya qədər genişlənə biləcəyi ehtimalı gündəmə gəldi. Keçən ilin sonunda məcburi su fasilələri ideyası reallaşdı.
Sanki hər dəfə futbol nəfəsini dərən kimi, Fifa-dan yeni bir elan gəlir. Turnirlər artır, oyunlar çoxalır, təqvim sıxlaşır. Və hər dəfə eyni sual səslənir: Infantino-nu bu qədər genişlənməyə vadar edən nədir?
Səslənən cavablar: himayə, kreslodan sonrakı həyat, yoxsa sadəcə status?
Futbolun yüksək eşalonlarında ən çox işlənən izah budur: patronaj. Yəni, genişləndirilmiş yarışlardan gələn pullar üzv assosiasiyalara paylanır, nəticədə səsvermə vaxtı səni dəstəkləyən elektorat formalaşır. Üstəlik, Infantino hakimiyyətə gələndən sonra Fifa prezidentinin müddətləri ilə bağlı qaydaları da dəyişdi.
Ancaq bu arqumentin də sərhədi var. O, artıq faktiki olaraq Fifa-nın gəlirlərini üç dəfə artırıb. Bu, dəstək üçün yetərli deyilmi? Üstəlik, yeni qaydalara baxmayaraq, demək olar ki, təsdiqlənmiş üçüncü tam müddəti də onun üçün sonuncu olacaq.
Buradan başqa ehtimal doğur: bəlkə Infantino Fifa-nın qol-qanadını elə ona görə genişləndirir ki, getdiyi gün üçün özünə rahat, yüksək maaşlı bir kreslo hazırlasın? Times qəzetinin məlumatına görə, o, prezidentlikdən sonra yaradılacaq yeni kommersiya qurumunun CEO-su ola bilər və bu vəzifənin maaşı artıq QHT rəhbərinin deyil, iri korporasiya bossunun gəlirinə uyğunlaşdırılar. Fifa belə danışıqların aparıldığını inkar edir. Hətta bu ssenari gerçəkləşsə belə, illərdir davam edən bütün bu manevrləri təkbaşına izah etməyə yenə də kifayət etmir.
Üçüncü, daha sadə, amma getdikcə daha inandırıcı görünən versiya isə budur: Infantino statusa və hakimiyyətə aludə olub. İtalyan köklü, zəngin İsveçrədə fəhlə sinfindən çıxmış, uşaq vaxtı saç rənginə görə ələ salınan oğlan indi “böyük masa”nın başında oturur. Yetkin yaşında o, dəbdəbəli həyata, məşhurlarla birlikdə görünməyə həmişə meyil göstərib. Özəl təyyarələr, 2016-cı il kampaniyasında arxasına düzülən “Fifa Legends” – hamısı bu hekayənin parçasıdır.
Prezident olandan sonra dairə daha da böyüdü. İndi o, dünya liderləri ilə eyni protokolda yer alır, onların davranışlarını təkrarlayır. Vladimir Putin, Qatar əmiri, Saudi Arabia vəliəhdi, sonda da ABŞ prezidenti Donald Trump ilə münasibətləri Infantino-nu tamam başqa səhnəyə çıxardı – daha gur işıqların altına.
Bu status ona real, ya da ən azı elə görünən böyük güc verdi. O, Fifa daxilində və ümumilikdə futbol mühitində ciddi müqavimətlə üzləşmədən saysız-hesabsız dəyişiklikləri irəli apara bildi.
Siyasi ittifaqların qiyməti
Amma belə ittifaqlar heç vaxt sabit olmur. Onlar adətən soyuq hesablanmış, tamamilə transaksion münasibətlərdir. Bu cür əlaqələr bəzən çox ağır qiymət tələb edir.
Futbolun yüksək dairələrindən bir təcrübəli fiqur Fifa-nın yeni kommersiya planını şərh edərkən, onun heç də sırf Infantino-nun şəxsi ambisiyası olmadığını deyib: “Gianni bu məsələdə Trump ilə bağlı işləri həddindən artıq dərinə aparıb. İndi o (Trump) Dünya Kubokundan gələn mükafatların öz payını tələb edir”.
Bu iddia təsdiqlənməyib, amma futbol dünyasında dolaşan sual dəyişmir: Fifa-nın sərhədləri genişlənir, turnirlər şişir, pullar artır. Bəs oyunun özü? O, bu qədər hakimiyyət iştahına tab gətirə biləcəkmi?
