Lia Walti: İngiltərəyə Qayıdış və Qadın Futbolunun Reallığı

Lia Walti İtaliyadan qaçmadı, sadəcə özü olduğu yerə qayıtdı. İsveçrə yığmasının kapitanı bir mövsümlük Juventus macərasından sonra yenidən Women’s Super League-ə dönüb və indi Brighton-un mərkəz xəttində yeni bir başlanğıca hazırlaşır. Onu geri gətirən isə təkcə futbol deyildi – dəyər verilmə hissi idi.

Dəyər verilməyi darıxmışdım

Arsenal-da yeddi mövsüm, 183 oyun, dörd böyük kubok. Champions League, WSL titulu, dolu tribunalar, oturuşmuş futbol mədəniyyəti – Walti üçün standart bu idi. Ona görə də keçən yay “yeni çağırış” üçün Juventus-a keçəndə gözləntiləri yüksək idi. Reallıq isə onu sarsıtdı.

O, açıq deyir: İngiltərə ilə İtaliya arasındakı peşəkarlıq fərqi “ekstremal” idi. Juventus kimi nəhəng brendin formasını geyinsə də, özünü yüksək səviyyəli peşəkar mühitin bir parçası kimi hiss etmədi.

“Futbolçu kimi dəyər verilmə hissini darıxmışdım, tam dəstək aldığımı hiss etməyi darıxmışdım” – deyə o, yaşadığı məyusluğu təsvir edir. Söhbət təkcə maaşdan və ya ad-sanından getmir. Mühitdən, gündəlik işdən, meydançaya çıxanda hiss etdiyin enerjidən gedir.

Boş tribunalar, ölü atmosfer

Walti-nin sözlərində ən çox ilişib qalan məqam fanat mədəniyyəti ilə bağlıdır. Arsenal-da dolu və ya azı dolmağa yaxın tribunalar, sıx mühit, hər oyunda hiss olunan enerji vardı. Hətta kiçik stadionlar belə canlı idi.

İtaliyada isə mənzərə tam fərqli idi. O, açıq şəkildə deyir ki, nəinki Juventus-da, ümumiyyətlə ölkə üzrə qadın futbolunda fanat mədəniyyəti demək olar ki, yox idi. Oyunlar sanki boşluqda keçirilirdi.

Hər matç eyni hissi verirdi: boş oturacaqlar, səs-küy yox, təzyiq yox, reaksiya yox. Bir müddət sonra Walti öz-özünə sual verməyə başlayıb: “Mən bu oyunu niyə sevirəm? Bu hiss harada itib?”

WSL – “norma” yox, istisna

İsveçrə yığmasının kapitanı uzun illər İngiltərədə oynadıqdan sonra başa düşüb ki, WSL-in standartları əslində dünya futbolunda norma deyil, lüksdür.

O, buna görə narahatdır. Çünki bilir: hər ölkədə onun kimi şanslı oyunçular yoxdur. Bir çox istedadlar peşəkar olmayan mühitlərdə itib-batır, heç kim onları görmür, potensiallarına çata bilmirlər.

Walti qadın futbolunda qlobal problemləri sadalayanda ilk olaraq meydan keyfiyyətini önə çəkir. Çox yerdə ya ən pis süni örtüklər, ya da bərbad təbii otlar. Onun fikrincə, belə meydanda hətta Premyer Liqa səviyyəsində kişi komandası oynasa, oyun “çöp” kimi görünərdi – çünki normal futbol oynamaq mümkün deyil.

Bu yalnız İtaliya ilə məhdudlaşmır. İsveçrədə də eyni problemlər var. Bir çox ölkələrdə nə pul, nə də səbir var: əvvəlcə infrastruktura, şəraitə, yayım keyfiyyətinə sərmayə qoymaq, sonra isə nəticə gözləmək lazımdır. Çoxları bu ilk addımı atmaq istəmir.

Oyunu insanlara gətirməlisiniz

Walti İngiltərədə qadın futbolunun necə böyüdüyünü yaxından görüb. Onun fikrincə, əsas dönüş nöqtələrindən biri oyunun insanlara “gətirilməsi” idi. Yəni azarkeşi gözləmək yox, onu məcburən də olsa ekran qarşısına, tribunaya çəkmək.

O, İtaliya və digər ölkələrdə yayım keyfiyyətinin bərbad olduğunu deyir. Oyun ya ümumiyyətlə göstərilmir, ya da elə bucaqdan və elə şəraitdə çəkilir ki, nə sürət, nə taktika, nə də oyunun dinamikası görünür. Belə olanda tamaşaçı da zövq almır, oyuna bağlanmır.

İngiltərədə isə böyük stadionlar, yaxşı kamera bucaqları, peşəkar yayım sayəsində insanlar matçları izləməkdən həzz alır. Bu da öz növbəsində tribunaları doldurur, klublara əlavə motivasiya verir.

Biz də bir vaxtlar belə deyildik

Walti-nin bu mövzularda bu qədər ehtirasla danışmasının səbəbi sadədir: o, yaxşı şəraitin göydən düşmədiyini bilir. İngiltərədə qadın futbolu da bir vaxtlar peşəkar deyildi, maaşlar dolanmağa çatmırdı, şərtlər bugünkü səviyyədən çox uzaq idi.

İndi isə o, WSL-də əldə olunan inkişafı görüb, digər ölkələrdə eyni səviyyənin olmamasına baxanda məyus olur. “Bəzən öz baloncugunda yaşayırsan və unudursan ki, bu, norma deyil, sadəcə sən şanslısan” – deyə o, xatırladır.

Onun üçün ən ağır hiss odur ki, səsini qaldıranda heç nə dəyişmir. İtaliyada elə olub: danışıb, çatdırmağa çalışıb, amma reaksiyanı görməyib. Bu da onu daha da sıxıb.

Brighton: “dəyər verən” klub

Juventus-la müqaviləsində hələ bir il qalmışdı. Amma Walti gələcəyi barədə düşünəndə artıq nə istəmədiyini dəqiq bilirdi. Boş tribunalar, zəif strukturlar, səsini eşitməyən sistem – bunlara qayıtmaq istəmirdi.

Brighton bu nöqtədə önə çıxdı. O, WSL-də oynadığı illərdə klubun addımlarını kənardan izləyib, digər futbolçulardan da klub barədə yalnız müsbət şeylər eşidib. Sözə yox, futbolçunun futbolçuya verdiyi rəydən daha güclü göstərici olmur.

Brighton-un qadın futboluna yatırımı kağız üzərində də, meydanda da görünür. 2021-ci ildə qadın komandası üçün American Express Elite Football Performance Centre-də 8,5 milyon funt sterlinqlik təlim bazası istifadəyə verildi. Bu ilin aprelində isə Avropanın qadın futbolu üçün ilk xüsusi inşa olunmuş stadion layihəsi açıqlandı – dəyəri 75–80 milyon funt sterlinq aralığında.

Meydanda da ambisiya eynidir. Klub ötən mövsüm ilk dəfə Women’s FA Cup finalına çıxdı, transfer pəncərəsində ciddi güclənir və baş məşqçi Dario Vidosic-in rəhbərliyi altında WSL-in ilk üçlüyünə girməyi hədəfləyir.

Walti üçün bu, axtardığı cavab idi: “Qadın futboluna qayğı göstərən, sərmayə qoyan və düzgün insanları iş başına gətirən” bir klub.

İlk təmaslardan sonra o, qərarını içində təsdiqlədi. İtaliyadakı təcrübə ona nə istədiyini də, nədən qaçdığını da aydın göstərmişdi. Brighton isə ona sadəcə meydanda rol yox, yenidən dəyər verildiyini hiss etdirən bir mühit təklif edir.

İndi sual başqadır: bu şəraitdə Lia Walti və Brighton WSL zirvəsini nə qədər silkələyə biləcək?