Mərakeşin FIFA Dünya Çempionatındakı İnam Dolu Yolu

Sükutla açılır ekran. Qaranlıq fonda yalnız bir səs eşidilir – Qətərdəki o unudulmaz gecədən yenidən səslənən Mərakeş himni. FIFA+ platformasında yayımlanan, cəmi 25 dəqiqə davam edən “A Nation’s Story” sənədli filmi artıq ilk saniyədən tamaşaçını həmin səhnənin içinə atır. Burada nə diktorun uzun şərhi var, nə də süni dramatizm. Söz futbolçulara və məşqçilərə verilir. Emosiyalar xırda parçalarla, yaddaşdan qopmuş fraqmentlərlə bir-birinə tikilir.

Bu hekayənin mərkəzində yalnız bir ideya dayanır: inam. Onu necə qazanmaq, necə qorumaq və dünya səhnəsində ən xırda səhvin belə hər şeyi alt-üst etdiyi anda ondan necə yapışmaq.

Romain Saïss filmin əvvəlində bir cümlə ilə ton verir: “Bizim beynimizdə artıq bu vardı. Biz ora sadəcə üç oyun oynamağa getməmişdik. Biz ora həqiqətən tarix yazmağa getmişdik.”

Qrupdan başlayan inqilab

Film Mərakeşin Qətərdəki yolunu xronoloji ardıcıllıqla izləyir, amma taktiki sxemlərdən çox, başların içində gedən mübarizəni göstərir. Xüsusilə də Walid Regragui gəldikdən sonra dəyişən atmosferi.

0:0 hesabı ilə başa çatan açılış oyunu – Xorvatiyaya qarşı matç – adətən “təhlükəsiz başlanğıc” kimi təqdim olunar. Burada isə başqa cür görünür. Bu, şübhənin yox, inamın başlanğıcı kimi çəkilir.

Regragui həmin oyunu xatırlayarkən deyir ki, turnirə məğlubiyyətlə başlamaq ağır zərbə olardı, bu heç kimə lazımdır deyildi. O heç nəyi romantikləşdirmir, sadəcə bir həqiqəti vurğulayır: bu bərabərlik komandaya özünü bu səhnəyə aid hiss etməyə imkan verdi.

Filmin mərkəzi xətti də elə budur. Yassine Bounou açıq şəkildə danışır: yeni baş məşqçi komandadan “aşağılıq kompleksini” söküb atdı. Regragui isə fikrini gizlətmir – bu futbolçular artıq ən böyük səviyyənin bir hissəsidir. Avropanın aparıcı klublarında oynayan oyunçuların rəqibə heyranlıqla baxmağa bəhanəsi yoxdur.

Komanda bir qrup fərd kimi deyil, eyni məqsəd üçün öz rahatlığından keçməyə hazır ailə kimi təqdim olunur. Regragui-nin cümləsi filmin onurğa sütununa çevrilir: “Biz əvvəlcə ailəyik, əvvəlcə komandayıq və birlikdə qalib gələcəyik.”

İspaniya divarına dəyən dalğa

1/8 finalda İspaniyaya qarşı oyun filmdə emosional qırılma nöqtələrindən biri kimi qurulub. Mərakeş topun arxasında uzun dəqiqələr keçirir, meydançanın hər qarışını qoruyur, dünya futbolunun ən texnikalı komandalarından birinin hücum dalğalarını udur.

Regragui rəqibi tərifləyir, amma bunu təslim tonunda etmir. O, İspaniyanın oyununun nə qədər qeyri-adi olduğunu qəbul edir, amma Mərakeşin planını da bir o qədər aydın göstərir: bu əzab planın bir hissəsi idi.

Filmin montajı həmin oyunda Mərakeşin müdafiəsini “mühasirə altında” yox, “şüurlu müqavimət” kimi göstərir. Kadrlar, səslər, üzlər – hamısı eyni fikrə qayıdır: bu komanda əziyyət çəkəcəyini bilirdi və bunu qəbul etmişdi. Heç kim konsentrasiyanı itirmədi, heç kim təslim olmadı.

Penaltilər başlayanda artıq stadionda da, ekran arxasında da hiss olunur: bu komanda özünə tam inanır. Kamera Bounou-nun üzündə dayananda səs arxadan gəlir: “Biz dünyanın ən yaxşı qapıçılarından birinə sahibik. O, Mərakeş futbolu tarixində qalacaq.”

Bu anlarda film futboldan kənara çıxır. Tribunalar Mərakeş bayraqları ilə qırmızı-yaşıl dənizə çevrilir. Qətər sanki bir aylıq Rabat və ya Kasablankanın davamına dönür. Sənədli filmdə səslənən bir cümlə hər şeyi yığcam ifadə edir: hər dəqiqə elə bil Mərakeşdə oynayırdıq.

Regragui azarkeşlərdən danışanda səsi yumşalır. Oraya gəlmək üçün ailələr nələrdən keçib, kimlər nələri qurban verib – o, bunu yaxşı bilir. Komanda meydanda, azarkeşlər tribunada eyni yükü daşıyırdı.

Portuqaliya ilə hesablaşma və qitənin sərhədlərini aşan qələbə

Portuqaliyaya qarşı 1/4 final artıq təkcə oyun deyildi. Bu, idman və mədəniyyət baxımından zəlzələ idi. Məqsəd dəyişmişdi: indi söhbət sadəcə növbəti mərhələyə çıxmaqdan yox, Afrika futbolunun tarixi həddini qırmaqdan gedirdi. Bir Afrika ölkəsi ilk dəfə yarımfinala yüksəlməli idi.

Rəqabətin kökləri xatırladılır: 1986-cı ildə Meksikoda Mərakeşin Portuqaliyanı 3:1 hesabı ilə məğlub edib, Afrika və ərəb dünyasından ilk dəfə 1/8 finala çıxması. Üstündən 30 il keçir, 2018-də bu dəfə Portuqaliya 1:0 hesabı ilə qalib gəlir, amma Mərakeş yaxşı oyuna baxmayaraq, erkən vidalaşır. Bu fon 2022-ci ildəki oyuna tamam başqa yüklə girir.

42-ci dəqiqə. Youssef En-Nesyri-nin 2,78 metrə qalxan inanılmaz tullanması filmdə yavaşlatma ilə göstərilir. O, Portuqaliya müdafiəçilərinin üzərindən sanki havada asılı qalaraq yüksəlir və baş zərbəsi ilə topu tora sancır. Bu an yalnız qol deyil, simvoldur – Afrika futbolunun illərlə üzərinə qoyulan “sərhəd”dən yuxarı qalxması.

Matçın gedişində Romain Saïss kimi əsas müdafiəçilərin zədələnməsi, son dəqiqələrdə 10 nəfərlə qalmaq, “aşağı blok”un sonadək dağılmaması – bunların hamısı filmdə dramatik, amma şişirdilməmiş tərzdə göstərilir. Cristiano Ronaldo-nun ehtiyatdan oyuna daxil olması, final fitindən sonra tunelə doğru göz yaşları içində getməsi isə turnirin ən yaddaqalan kadrlardan biri kimi yaddaşa həkk olunur.

Bu qələbə yalnız 1:0 hesabı deyil. Film açıq şəkildə göstərir: Mərakeş bu nəticə ilə Afrika komandalarının “əyləncə üçün gələn”, “1/8 finala çıxsa, kifayətdir” obrazını dağıtdı. Yarımfinala çıxan ilk Afrika ölkəsi – bu, yalnız statistika deyil, psixoloji baryerin qırılmasıdır.

Fransa ilə yarımfinal: möcüzənin sonu, reallığın başlanğıcı

Fransa ilə yarımfinal filmdə başqa tonla açılır. Burada sevincdən çox ağrı, amma təslimiyyət yox, acı reallıq var. Müdafiə xətti zədələrlə parçalanıb, kapitan Saïss-in vəziyyəti hamını narahat edir.

Regragui bir cümlə ilə riskin miqyasını göstərir: “O, bizim kapitanımızdır. Liderimizdir. Əgər 80 faiz də hazır olsa, bu riski alacağam.” Bu, turnirin fiziki dəyərinin, komandanın öz bədənini haraya qədər sıxdığının ən açıq etirafıdır.

Fransa erkən qol vurur, amma Mərakeş inamını itirmir. “Dünya çempionatının yarımfinalındasan və 0:1 uduzursan – bilirsən ki, hər şeyi meydanda qoymalısan,” – Regragui xatırlayır. Komanda topa daha çox sahib olur, risk edir, önə çıxır.

Sonra isə bədən “yox” deyir. Sadə bir ötürmə, Saïss-in bud əzələsi yenidən sıradan çıxır. Regragui həmin anı quru şəkildə təsvir edir: “Bu qədər. Dayanır.” Futbolun sərt həqiqəti – bəzən ürək davam edir, bədən yox.

Nayef Aguerd də sıradan çıxır, amma Mərakeş dayanmaq fikrində deyil. Jawad El Yamiq-in qapı tirinə dəyən akrobatik zərbəsi filmdə sanki nəfəsi kəsən səhnə kimi göstərilir: bir anlıq stadion susur, sonra gurultu. Top çərçivəyə yox, dirəyə dəyib geri qayıdır. Həmin epizod Mərakeşin “bəlkə də...” dediyi son böyük şans kimi yadda qalır.

Kylian Mbappé-nin solo reydi, Randal Kolo Muani-nin 79-cu dəqiqədə vurduğu qol – Fransa finala gedir. Amma film Mərakeşi “bədbəxt məğlub” kimi çəkmir. Bounou sonda deyir ki, oyunun bitimində hamı sarsılmışdı, çünki onlar doğrudan da finala çıxacaqlarına inanırdı. Bu, boş xəyallar yox, meydanda qazandıqları özünəinam idi.

Filmin tonunda bu məqamdan sonra mühüm dönüş baş verir. Sənədli film bu məğlubiyyəti “möcüzənin sonu” kimi adlandırır, amma eyni anda “Afrika futbolu üçün yeni reallığın başlanğıcı” kimi təqdim edir. Yarımfinal artıq əlçatmaz xəyal yox, real hədəfdir. Kağız üzərində məğlubiyyət, ruhən qələbə.

Üçüncülük oyunu: tükənmiş bədənlər, dolu ürəklər

Xorvatiyaya qarşı üçüncülük matçı filmdə dramatik final kimi yox, sanki epiloq kimi göstərilir. Burada qırıq ürəkdən çox, boşalmış enerji var. Bounou turniri sadə bir cümlə ilə təsvir edir: “Artıq sonundasan.” Fiziki və emosional baxımdan.

Mərakeş bürünc medalı az fərqlə əldən verir, 2:1 hesabı ilə dördüncü yeri tutur. Amma son dəqiqələrdə belə En-Nesyri-nin 95-ci dəqiqədəki baş zərbəsi az qala tarixi yenidən yazır. Top qapıdan bir az aralı keçir, fit çalınır, nağıl kağız üzərində bitir.

Ekranda isə başqa mənzərə var. Oyunçular bir-birinə gülür, qucaqlaşır, azarkeşlərlə şəkil çəkdirir, tribunaya gedib təşəkkür edir. İki son oyunda məğlub olmuş komanda kimi yox, nəsə dəyişdirdiyinə inanan kollektiv kimi davranırlar.

“A Nation’s Story” final kadrlarında nəticələri sadalamır. Dördüncü yer, yarımfinal, tarixi qələbələr – bunların hamısı artıq bilinir. Film başqa sual qoyur: bu komanda birdəfəlik möcüzə idi, yoxsa Afrika futbolu üçün yeni normanın başlanğıcı?

Cavabı meydan verəcək. Amma bir həqiqət artıq dəyişməzdir: Mərakeş Qətərdə təkcə rəqiblərini yox, illərlə davam edən aşağı gözləntiləri də məğlub etdi. Və indi hər yeni dünya çempionatında həmin sual havada asılı qalacaq: niyə yenidən olmasın?