Mikel Arteta-nın oyunçu və baş məşqçi həyatı elə bil iki ayrı adamın bioqrafiyasıdır. Gəncliyində Avropanın ən böyük klubları arasında dolaşan, amma heç yerdə tam kök sala bilməyən zərif yarımmüdafiəçi; indi isə Premyer Liqanı fiziki güc, standart vəziyyətlər və dəmir intizamla boğan, soyuq başlı bir strateg.
Bu dönüşümün kökündə bir adam dayanır: David Moyes.
Barselonadan Liverpul sahillərinə – karyerası qırılan anda
Arteta-nın futbolçu kimi yolu kağız üzərində nağıl kimi görünürdü. Uşaqkən arzusunda olduğu Barcelona-da başladı, amma əsas komandada bir dəqiqə belə oynamadan Paris Saint-Germain-ə icarəyə göndərildi. Orada Ronaldinho, Mauricio Pochettino, Jay-Jay Okocha kimi adlarla eyni meydanı bölüşdü. Sonra o vaxtlar Avropada hələ ciddi gücə malik olan Şotlandiyanın Rangers klubuna keçdi. Ardınca “evə dönüş” – Real Sociedad.
Amma San Sebastian xəyalları tez çökdü. Uşaq vaxtı dəli kimi azarkeşi olduğu klubda ona qapılar açılmadı. 2004-05 mövsümünün ortasında, Real Sociedad-da kənarda qalan Arteta üçün Everton şansı yarandı – icarə və alınma opsionu ilə.
O vaxt dediyi sözlər, içindəki narahatlığı açıq göstərirdi: o, sadəcə maaş alan, meydanı kənardan izləyən peşəkar olmaq istəmirdi.
“Sociedad-dan ayrıldığım üçün kədərlənirəm. Oraya dünyadakı bütün ümidlərlə getmişdim, amma aydındır ki, məşqçi məndən istifadə etmir və bu vəziyyətin davam etməsinə icazə verə bilmərəm,” – deyə o, San Sebastian-dan ayrılarkən bildirmişdi.
“Mövsümün əvvəlində yaxşı oynamadım, amma ondan sonra mənə şans verilmədi. Pul alıb futbol oynamamaqla özümü yaxşı hiss etmirəm və ümid edirəm ki, Everton-a keçid mənə bu şansı verəcək.”
Real Sociedad üçün itki olan bu qərar, Goodison Park üçün göydən düşmə hədiyyə oldu. Arteta qısa müddətdə Everton azarkeşlərinin sevimlisinə çevrildi. Və burada onu yalnız oyunçu kimi formalaşdırmadılar – gələcək baş məşqçi kimi də.
Moyes-in “mızıldayan” kapitanı
İllər sonra David Moyes, Arteta haqqında danışarkən həm gülümsəyir, həm də ciddi görünür. 2025-ci ildə o, keçmiş şagirdinin futbol zəkasını belə təsvir edirdi:
“Mikel meydanda düşünməyi bacaran ağıllı futbolçu idi. Necə oynamaq istədiyini özü də yaxşı bilirdi,” – deyə Moyes xatırlayırdı.
“Haradan gəldiyinə baxsanız, çox yaxşı məktəb keçmişdi – PSG, Barcelona, Real Sociedad-da dövrləri olub. Glasgow Rangers-ə getməzdən, sonra isə bura, Everton-a gəlməzdən əvvəl artıq çox şey görmüşdü.”
Sonra isə bir cümlə gəlir ki, Arteta-nı bu gün daha yaxşı anlamağa kömək edir:
“O, bəzən bir az mızıldayan idi, Mikel. Amma bu da yaxşı əlamətdir. Hər şeyin düzgün olmasını istəyirdi, yaxşı olmasını istəyirdi, komandanın daha yaxşı oynamasını tələb edirdi.”
Moyes onu “əla kapitan, əla futbolçu, o dövr üçün həqiqətən möhtəşəm transfer” adlandırır. Amma bu münasibət sadəcə meydanla məhdudlaşmırdı. Aralarındakı bağ, hər iki tərəfin illər sonra verdiyi müsahibələrdə hiss olunan emosional bir xəttə çevrilib.
“Onun üçün divardan keçərdim”
Arteta, 2021-ci ildə Moyes haqqında danışanda təkcə məşqçisini deyil, onu insan kimi formalaşdıran bir fiquru təsvir edirdi:
“Düşünürəm ki, o, məni daha yaxşı insan etdi, karyeramın ilk mərhələlərində məni yetkinləşdirdi,” – deyə Arteta etiraf edirdi.
“Çox tələbkar və çətin idi, amma eyni zamanda çox, çox dəstəkləyici idi. Qrupu, eləcə də fərdləri idarə etmə tərzi xoşuma gəlirdi. Klubda hamının birlikdə olmasına, bir-birinə baxmasına, heç kimin komandan daha vacib olmamasına həqiqi inam aşıladı. Birlikdə olduğumuz zaman xüsusi atmosfer yaradardı.”
O, Moyes-in başqa klublarda çətin dövrlər yaşamasına görə də səmimi şəkildə əziyyət çəkdiyini deyirdi: “Onun çətin vaxtlar yaşamasına görə əziyyət çəkirdim, çünki bəzi yerlərdə ona vaxt verilməməsinin ədalətli olmadığını düşünürdüm.”
Bir neçə ay əvvəl isə ondan soruşdular: Moyes-ə qarşı hisslərini necə təsvir edərdi?
“Düşünürəm, istifadə edəcəyim söz minnətdarlıq və heyranlıqdır,” – deyə cavab verdi.
“Mənə oyuna olan sevgisini, həm də bu oyunun hər qiymətə tələb etdiyi dürüstlüyü öyrətdi. Onun qeyri-adi insan olduğunu düşünürəm… İngilis futbolu üçün də nümunə olub – yaxşı və çətin anlarda özünü necə aparmaq lazım olduğunu göstərib.”
2023-cü ildə isə Arteta bu bağın dərinliyini bir cümlə ilə xülasə etdi: “Onun üçün divardan keçərdim.”
Komfort zonasından zorla çıxarılan beyin
Arteta-nın Moyes-dən öyrəndikləri yalnız emosional səviyyədə deyildi. O, onu meydanda da rahat olduğu yerdən qoparan adam kimi xatırlayır:
“O, məndən həyatımda heç vaxt oynamadığım mövqelərdə oynamağımı istədi,” – deyə Arteta danışırdı.
“Məni necə çətinliyə salırdısa, eyni zamanda elə də dəstək, sevgi və qayğı verirdi – bu, düzgün balans idi və mənə lazım olan da bu idi. Məndən maksimumu aldı. Mənə həqiqətən, həqiqətən kömək etdi.”
Bu, indi Arsenal-da gördüyümüz məşqçinin kökündə duran mühüm detal kimi görünür: oyunçusunu öz kreslosuna oturdub düşünən, amma ondan rahatlığını da alan, həm qayğı göstərən, həm də tələb edən bir lider modeli.
San Sebastian-da yenidən kəsişən yollar
2014-cü ildə yolları yenidən kəsişdi. Bu dəfə rollar dəyişmişdi. Manchester United-dən səs-küylü şəkildə ayrılan Moyes-ə Real Sociedad-ı çalışdırmaq təklifi gəldi. O klub ki, bir vaxtlar Arteta-nın uşaqlıq arzularını qırmışdı.
Arteta, keçmiş məşqçisinə bu iş barədə fikrini gizlətmədi:
“La Real haqqında ona fikrimi dedim,” – deyə o, İspaniya mətbuatına danışmışdı.
“İpləri sıxmağı sevən məşqçidir, qrupla yaxşı işləyəcək. Çox tələbkardır və çox işləyir, onu ‘tipik’ ingilis məşqçisi adlandırmaq olmaz ki, sadəcə skamyada otursun.”
Onun oyun analizinə, komandasının necə oynamasını istədiyinə dair aydın ideyalarına toxundu, eyni zamanda bəzi mənfi təsir edə biləcək amillərdən də danışdı. Nəticədə Moyes, digər təkliflərə baxmayaraq Real Sociedad-ı seçdi – çünki klubun potensialına inanırdı.
Amma bu dəfə hekayə cəmi 364 gün çəkdi. Dil baryeri, seriyalı zəif nəticələri çevirməkdə çətinlik – o, San Sebastian-da bir tam il belə qala bilmədi. Arteta-nın xəbərdarlıq etdiyi “mənfi təsir edə biləcək şeylər” özünü göstərdi.
Arsenal-da yeni dövr: Wenger-in kölgəsi, Pep-in izi
Arsene Wenger 2018-ci ildə Arsenal-dan ayrılarkən, klubun içində və ətrafında bir çoxları üçün ideal varis artıq bəlliydi: Mikel Arteta. Beş il klubun formasını geyinmiş, kapitanlıq etmiş, azarkeşlərin və soyunma otağının hörmətini qazanmışdı.
Lakin idarəçilər o vaxt riskə getmədilər. Pep Guardiola-nın Manchester City-də yanında köməkçi kimi çalışan, amma baş məşqçi kimi hələ heç yerdə sınaqdan keçməyən Arteta əvəzinə, təcrübəli Unai Emery seçildi. Bu mərhələ çox çəkmədi. Emery bir mövsümdən bir az artıq dayandı və London klubu nəhayət inqilab üçün keçmiş yarımmüdafiəçisinə qayıtdı.
Arteta Arsenal sükanına keçəndə, Wenger və Guardiola-nın təsiri meydanda aydın görünürdü. Komanda topa sahib olarkən özünəxas “tək və iki toxunuşlu” kombinasiyalarla oyunu irəli daşıyır, klassik Arsenal cazibəsi ilə hücum edirdi. 2022-23 mövsümündə çempionluq uğrunda mübarizəyə qoşulanda, bir çoxları onları ölkənin ən baxımlı komandası sayırdı.
Bu mövsüm isə Arteta, Wenger-in hələ də onunla “yaşadığını” deyir:
“O, buradadır. Daim mənimlə bu anı yaşayır,” – deyə o, fransız ustad haqqında danışır.
“Burada olmağım onun sayəsindədir… Hansı qərarı verəcəyim barədə düşünəndə, tez-tez o dövrə qayıdıram: bunu o necə edərdi? Nələri analiz edərdi?”
Amma o, yalnız Wenger və Guardiola-dan deyil, Pochettino-dan və Moyes-dən də təsirləndiyini açıq şəkildə deyir. Dörd əsas məşqçi referansı – və indi bu mozaikada ən çox seçiləni, qəribədir ki, Moyes-in izi kimi görünür.
Arsenal-ın 2025-26 versiyası: Goodison Park köklü “nəhənglər ordusu”
Bugünkü Premyer Liqa əvvəlkindən daha fiziki, standart vəziyyətlərə daha çox bağlıdır. Arteta bunu çox erkən gördü. 2021-ci ildə Nicolas Jover-i – City-də tanış olduğu standart vəziyyətlər üzrə məşqçini – Arsenal-a gətirəndə, bu addım ilk baxışda sadəcə “xırda detalları təkmilləşdirmək” kimi görünürdü.
Amma axtardığı şey sadəcə xırda üstünlüklər deyildi. O, oyuna tam nəzarət axtarırdı. Və nəhayət, Arsenal standart vəziyyətləri əsas hücum silahlarından birinə, bəlkə də ən önəmlisinə çevirdi.
Bugünkü Premyer Liqaya baxanda, City-ni çıxmaq şərtilə, sanki 15-20 il əvvəlki futbolun böyüdülmüş, daha sürətli, daha güclü versiyasını görürük. City hələ də romantik futbolu seçir, amma bəzən müdafiə sabitliyinin hesabına. Qalanların çoxu isə fiziki güc, hava mübarizələri, ikili duellərlə yaşayır.
Arsenal da bu cərgədədir – amma fərqli səviyyədə. Moyes-in ilk Everton-u kimi, hündür, duel qazanan futbolçularla dolu bir komanda. Fərq ondadır ki, Arteta bunu artıq elit, bahalı, tam formalaşmış heyətlə edir, orta səviyyəli komanda ilə deyil. Və bu, işə yarayır.
Bu mövsüm Arsenal bütün turnirlərdə cəmi üç məğlubiyyət görüb. Hər üçü də yalnız bir top fərqi ilə. Rəqibləri əvvəlki kimi darmadağın etmirlər, amma oyuna elə möhkəm nəzarət edirlər ki, bu, çox vaxt kifayət edir. Dörd kubok xəyalları hələ də real görünür.
Bu, artıq yalnız Wenger və Guardiola-nın estetikası deyil. Burada Moyes-in sərtliyi, intizamı, fiziki gücə verdiyi dəyər də var. Goodison Park illərində formalaşan “mızıldayan”, hər şeyin mükəmməl olmasını istəyən kapitan, indi öz komandasını eyni prinsip üzərində qurub.
Ustad və şagird yenə üz-üzə
Moyes, şagirdinin yolunu daha əvvəl də kəsib. 2022-23 mövsümündə onun West Ham komandası Arsenal-ın çempionluq uğrunda yürüşünə ağır zərbə vurmuşdu – 2:0 hesabı ilə geri düşüb, 2:2-lik bərabərlik qazanaraq.
İndi tablo bir az fərqlidir. Arteta-nın Arsenal-ı, Moyes-in illər əvvəl Everton-da yaratdığı modelin daha zəngin, daha cilalanmış versiyasına bənzəyir. Hündür, güclü, standart vəziyyətlərdə ölümcül, oyunun ritmini boğaraq idarə edən komanda.
Amma əsas sual yerində qalır: şagird, nəhayət, ustadını öz silahları ilə məğlub edəcəkmi?
Bu həftəsonu, Premyer Liqa titulunun arxasınca qaçan Arsenal üçün rəqib, sanki keçmişin kölgəsi kimi qarşılarına çıxacaq – Moyes-in indiki komandası, onun bir vaxtlar Goodison Park-da qurduğu “müasir Everton” obrazının davamı.
Arteta üçün bu, sadəcə növbəti oyun deyil. Bu, onu formalaşdıran, “divardan keçərdim” dediyi adamın mirasına qarşı verdiyi imtahan olacaq. Və bəlkə də elə bu imtahan, onun baş məşqçi kimi karyerasının ən çox danışılacaq dönəmlərindən birinə çevriləcək.
