Klassik filmdən məşhur bir replikaya azacıq əl gəzdirmək kifayətdir ki, bu günkü mənzərəni təsvir edəsən: əvvəl pulu qazanırsan. Sonra pulla güc gəlir. Güclə birlikdə isə kuboklar… guya avtomatik gəlməlidir. Premyer Liqa klublarına qulaq assan, sanki Avropada hegemoniya çoxdan qurulub. Bu həftə isə xatırlatdı ki, reallıq tam başqa cürdür.
Pul var, transfer bazarında hegemonluq da yerindədir. Amma Avropa səhnəsində “tam üstünlük” nağıl olaraq qalır. Champions League-in 1/8 final mərhələsində ilk oyunlar hələ yalnız yarı yoldadır, heç kim nə mərhələni keçib, nə də mübarizəni tərk edib. Amma altı ilk oyunda sıfır qələbə və ümumi hesabda Avropa 16–6 Premyer Liqa – ingilis futbolu üçün kifayət qədər sərt siqnaldır.
Beş komanda səfərdə oynadı, bunu nəzərə almaq lazımdır. Bir də var “Tottenham Hotspur Football Club” adlı daimi sirk faktoru. Amma Manchester City-nin Champions League-in “mütəxəssisi” Real Madrid qarşısında çarəsiz görünməsi, Chelsea-nin ötən mövsümün qalibi Paris Saint-Germain qarşısında əriyib getməsi, Arsenal-ın Bayer Leverkusen səfərində çətinliklə 1:1-lik heç-heçə qoparması – hamısı son illərin tanış Avropa ssenarisini xatırlatdı.
Bir sözlə, komandalara baxanda ilk hiss olunan şey yorğunluq idi. Həm bədəndə, həm də başda. Elə bu səbəbdən də ard-arda müdafiə səhvləri, qısa müddətdə buraxılan qollar gəldi: Chelsea son dəqiqələrdə iki qol buraxıb, nazik PSG üstünlüyünü demək olar ki, dağ keçilməz hala gətirdi, Manchester City cəmi 23 dəqiqəyə Federico Valverde-dən üç qol “yedi”, Spurs isə 23-cü dəqiqədə artıq 0:4 geridə idi.
Premyer Liqa sürəti – Avropada əngələ çevrilən üstünlük
Premyer Liqa yəqin ki, hələ də Avropanın, bəlkə də dünyanın ən sürətli, ən intensiv çempionatıdır. Bu templi hər həftə, hər matçda təkrarlamaq isə mümkün deyil. Mövsümün həlledici mərhələsinə yaxın zədələr artır, ayaqlar ağırlaşır, beyin də gec reaksiya verir. İllərdir eyni mənzərəni görürük.
İngilis klublarında da, yığmada da bir hiss var: futbolçular sanki qırılma nöqtəsinə yaxınlaşıb. Üstəlik, ötən yay Chelsea və City-nin də qatıldığı iri həcmli Club World Cup, Nations League, böyüdülmüş Champions League, Europa League, Dünya çempionatı… Təqvim şişdikcə şişir, artıq onsuz da fiziki cəhətdən sərt, sürətli liqada çalışan futbolçular üçün yük daha da ağırlaşır.
Avropadakı rəqiblərlə müqayisədə təqvimdə kömək? İngiltərədə bu, demək olar ki, anlayış kimi yoxdur. Chelsea həftəsonu Championship təmsilçisi Wrexham ilə oynayıb, matçı əlavə vaxtadək dartdı. Eyni gün PSG isə ümumiyyətlə oynamadı – rəqib Nantes və Ligue de Football Professionnel razılaşıb, parislilərə qarşılaşma öncəsi istirahət imkanı verdi. İngilis futbolu üçün demək olar yad praktika.
Bayern Munich Borussia Monchengladbach üzərində evdə 4:1 hesablı asan qələbə qazanarkən, matç xüsusi olaraq cümə axşamına çəkilmişdi ki, Atalanta ilə çərşənbə axşamı səfər oyununa əlavə 24 saat hazırlıq vaxtı olsun. Bu vaxt Newcastle United və Manchester City şənbə gecəsi FA Cup-ın 1/8 finalında bir-birini “didirdi”.
Söhbət təkcə oyunların tarixindən getmir. Premyer Liqanın özü də, amansız rəqabəti ilə, Avropada uğur üçün maneəyə çevrilir.
“Asan oyun yoxdur” klişesi bu liqada həqiqətən işləyir
Bu çempionatda hətta tarixən ən zəif xal toplama göstəricilərindən birinə doğru gedən Wolverhampton Wanderers belə, cəmi iki həftə ərzində iki Champions League iştirakçısından – Arsenal və Liverpool-dan – dörd xal qopara bilir. “Asan oyun yoxdur” cümləsi bəlkə də başqa ölkələrdə şişirtmə kimi səslənir, amma İngiltərədə reallığı əks etdirir.
Yanvarın 24-25-i həftəsonu Liverpool Bournemouth səfərində uduzur, Spurs Burnley ilə heç-heçə edir, Newcastle isə evdə Aston Villa-ya məğlub olur. Eyni Liverpool həmin dövrdə Champions League-də Marseille və Qarabağ-ı ümumi 9:0 hesabı ilə darmadağın edir. Spurs Borussia Dortmund və Eintracht Frankfurt-u 2:0 hesabı ilə rahat keçir – özü də daxili arenada 12 oyundur qələbə görməyən komanda kimi. Newcastle PSV-ni 3:0 hesabı ilə məğlub edir, Parisdə PSG ilə 1:1 oynayır.
O vaxt İngilis klubları Avropada sanki “sürüşərək” irəliləyirdi. Champions League-in liqa mərhələsini beş komanda ilk səkkizlikdə bitirdi, üç Avropa turnirinin pley-offuna isə rekordsayı – doqquz İngiltərə təmsilçisi çıxdı.
Belə tabloya baxanda “kontinentin ən güclü liqası, ən yaxşı komandalar İngiltərədədir” iddiasını səsləndirmək cəlbedici idi. Amma iddia elə iddia olaraq qalır – ta ki, ingilis klubları müntəzəm şəkildə kubokları yığana qədər. Hələ ki, bu reallıqdan çox uzaqdırlar.
Rəqəmlər nə deyir?
Son beş mövsümdə Champions League finalçılarının onundan dördü İngiltərədən olub, amma cəmi iki qalib çıxıb: Chelsea (2021) və Manchester City (2023). Eyni müddətdə İspaniya da iki dəfə kuboku qaldırıb – Real Madrid (2022 və 2024).
Son beş Europa League finalına baxanda mənzərə oxşardır: on finalçıdan üçü İngilis klubudur, qalib isə yalnız bir dəfə gəlib – Spurs ötən mövsüm. İspaniya burada da iki kubokla önə çıxır: Villarreal (2021) və Sevilla (2023).
Bu rəqəmlər fonunda “İngilis hegemonluğu”ndan danışmaq mümkün deyil. Hətta yaxın da deyillər.
Hegemonluq – La Liga-nın 2010-cu illərin ortasında etdiyidir. 2014-dən 2018-ə qədər Champions League və Europa League üzrə on kubokdan doqquzu İspaniyaya getdi: Real Madrid dörd, Barcelona bir Champions League qazandı, Sevilla üç, Atletico Madrid isə bir Europa League titulunu götürdü. Yeganə “sındırma” 2017-ci ildə Manchester United-in Europa League qələbəsi idi.
İngilis klubları üçün Avropa səhnəsini ardıcıl fəth etmək, kollektiv və ya fərdi şəkildə, hələ də əlçatmaz görünür. Pep Guardiola-nın Manchester City-si ölkə daxilində doqquz mövsümdə altı Premyer Liqa titulu ilə demək olar ki, monopoliya yaradıb, amma eyni dövrdə cəmi iki final, bir yarımfinal – belə bir Champions League rekordu var. Üstəlik, indi Real Madrid qarşısında 0:3-lük geridəlik fonunda bu göstəricini yaxşılaşdırmaq şansı da xeyli zəifləyib.
Əgər Guardiola bu yay City-dən ayrılsa, onun on mövsümdə saysız-hesabsız daxili titul, amma cəmi bir Champions League kuboku ilə yekunlaşan karyera balansı Sir Alex Ferguson-un Manchester United dövrünü xatırladacaq. O vaxt da ingilis klubları ümumilikdə Avropa nəhəngləri ilə müqayisədə zəif sayılırdı.
Arteta-nın dərsi və Londonda cavab gecəsi
Mikel Arteta, komandası Bayer Leverkusen-in məşhur künc zərbəsi kombinasiyası ilə “Arsenal-landıqdan” sonra, Almaniyada alınan 1:1-in Champions League-in nə qədər çətin turnir olduğunu xatırladıb-xatırlatmadığı sualına belə cavab verdi:
“Bəli, və bu turnirdə hər hansı rəqibə qarşı, xüsusən də səfərdə qələbə qazanmağın nə qədər çətin olduğunu göstərir. Bu, böyük amildir. Oyunun əhəmiyyətini və rəqibin çətinliyini bilirdik, indi işi Londonda bitirməliyik.”
Amma əvvəlcə onları evdə Everton gözləyir. Heç vaxt asan rəqib olmayıb. Chelsea və Newcastle ikinci oyunlar öncəsi bu həftəsonu heyəti rotasiya etmək, əsasları dincəltmək istəyə bilərdi – amma mümkün deyil, çünki bir-biri ilə oynayırlar. Spurs bazar günü Liverpool səfərinə gedir – özləri üçün həyatda qalma mübarizəsi, meydan sahibləri üçün isə növbəti mövsüm Champions League bileti uğrunda vacib qarşılaşma. Manchester City isə dirçəlmiş West Ham United səfərində xal itirmək lüksünə sahib deyil. Fasilə yoxdur. Tam sözün əsl mənasında – amansız marafon.
Avropa qazı basanda, İngiltərə nəfəs darlığı yaşayır
Arsenal Londonda işi bitirməlidir, buna gücü çatmalıdır. Chelsea, Spurs və Manchester City ikinci oyunlarda möcüzə yazmağa cəhd edəcək. Liverpool geridən gəlib Galatasaray-ı keçə, Newcastle Barcelona səfərində tarixinin ən böyük nəticələrindən birini qazana bilər.
Amma bu həftə Bayern, Real Madrid və PSG – Premyer Liqa klubları ilə eyni maliyyə gücünə sahib, amma eyni dərəcədə yorğun olmayan nəhənglər – sürəti artıranda, İngiltərə təmsilçilərinin çoxu əks istiqamətə getdi. Tarix göstərir ki, bu, təəccüblü deyil.
Sual indi budur: Premyer Liqa klubları bu temp, bu təqvim, bu daxili rəqabət şəraitində nə vaxtsa həqiqi Avropa hegemonluğuna çata biləcəkmi, yoxsa pulu və gücü olan, amma kubokları əldən qaçıran liqa kimi qalacaq?
