Səbener Ştrassedə inşa olunan imperiya: FC Bayern-in tarixi
Münhendə bir bar var idi – Edmoses. Gecələrin, gənc futbolçuların, şəhərin ritminin toplandığı yer. Kağız üzərində isə sadəcə bir layihə idi: memarlıq bürosu Arnold / Werner-in işi. Amma məhz bu bar FC Bayern-in tarixi üçün gözlənilməz açar oldu.
2008-ci ilin əvvəlində həmin Münhenli memarlar daha böyük səhnəyə çıxmağa hazırlaşırdılar. FC Bayern, daha dəqiqi, yeni baş məşqçi olmağa hazırlaşan Jürgen Klinsmann, Səbener Ştrassedəki köhnəlmiş bazanı kökündən yeniləmək istəyirdi. Uli Hoeneß və Karl-Heinz Rummenigge, 2006 Dünya Çempionatının “yay nağılı”nın hələ sovuşmayan coşqusuyla bu ideyaya dərhal razılıq verdilər.
Hotel Palace-da “kastinq”
Sascha Arnold o günü SPOX-a danışarkən hələ də aydın xatırlayır: Bogenhausen-dəki Hotel Palace-da bir neçə memarlıq bürosu “pitch”ə dəvət olunmuşdu. Hərəsi öz “kampus” vizyonunu təqdim etməli idi – restoran, wellness zonası, soyunub-geyinmə otaqları, auditoriya və daha nələr.
Klinsmann, Hoeneß, Rummenigge qarşısında. Kağızda xətlər, ekranda 3D təsvirlər, ağızda isə bir cümlə: gələcəyin FC Bayern-i.
Arnold / Werner layihəni qazandı. Səbəblərdən biri də paradoksal dərəcədə sadə idi: onlar o vaxt bir neçə bar idarə edirdilər – o cümlədən futbolçuların sevimlilərindən olan Edmoses. Klub rəhbərliyi düşündü ki, bu memarlar gənc nəsillə eyni dili tutur, onların nəyə ehtiyacı olduğunu hiss edir.
Plan kağızda qalmadı. 23 yaşlı Christian Lell açılışdan sonra yeni kompleksi “həqiqətən də çox ‘cool’ məkan” adlandırdı. Hətta zarafatla xahiş etdi: “Əgər mənə bir kiçik mənzil də tikirsinizsə, buradan heç çıxmaram.” Mənzil tikilmədi, amma Klinsmann başqa cür həll tapdı – futbolçular günə səkkiz saatı bu bazada keçirməli idilər.
Məqsəd aydın idi: həm komanda ruhunu gücləndirmək, həm də oyunçuların qidalanmasından tutmuş sağlamlığına qədər hər detalı nəzarətdə saxlamaq. İlham mənbəyi də uzaqda deyildi – Klinsmannın ABŞ-dakı həyatından tanıdığı NBA və NFL nəhəng klubları.
Bayern-in “Dubai oteli”
Yenidənqurmadan sonra Səbener Ştrasse artıq sadə məşq bazası deyildi. Burada sinxron tərcümə kabinələri olan auditoriya, kitabxana, dil kursları, stolüstü tennis və bilyard masaları, PlayStation, hətta DJ pultu vardı.
Klinsmann o vaxt qürurla deyirdi: “Bu, dünyada unikal məkandır; nə Real Madrid, nə də FC Barcelona-nın belə bir şeyi var.” Kapitan Mark van Bommel, özü də vaxtilə Barça formasını geyinmiş biri kimi, təsdiqləyirdi: “Avropada belə bir şey görməzsən. Bəlkə Dubaydakı otellərdə, amma futbol klubunda yox.”
Ruhani toxunuşu isə Klinsmannın şəxsi interyer dizayneri Jürgen Meißner verdi – bazaya Budda heykəlləri yerləşdirdi. Bu heykəllər çox keçmədən başqa bir şeyin simvoluna çevrildi: Klinsmannın uğursuzluğunun. O, cəmi on ay sonra, bir titul qazanmağa macal tapmadan vəzifədən azad edildi. Amma infrastruktur baxımından, Almaniyanın ən böyük klubunu yeni dövrə məhz o itələdi.
Səbener Ştrasse-yə gedən uzun yol
FC Bayern 1900-cü ildə Odeonsplatz yaxınlığındakı Café Gisela-da qurulmuşdu. İlk məşq meydanı isə Isar çayı kənarındakı Schyrenstraße-də idi. Müharibəyə qədər klub gah burada, gah orada oynayır, ofislər də tez-tez köçürdü.
1949-cu ildə prezident Kurt Landauer klubun taleyini dəyişən addım atdı. Şəhər rəhbərliyindən Səbener Ştrassedəki Harlaching rayon idman meydanının istifadəsini təmin etdi və sevimli klubuna ilk dəfə həqiqi “ev” qazandırdı. Şəhər mərkəzinin cənubunda, tarixi Grünwalder Stadionu və rəqib TSV 1860-un meydanlarının yaxınlığında. Bu gün girişdə onu əbədiləşdirən heykəl dayanır.
O vaxtlar burada nə var idi? Sepp Maier 1958-ci ildə, 14 yaşlı yeniyetmə kimi FC Bayern-ə gələndə üç məşq meydanı görmüşdü. Yanında – meydançanı qoruyan işçinin evi. Aşağıda kiçik mətbəx, yuxarıda yaşayış otağı. Yanında – taxta baraklar, soyunub-geyinmə və duş üçün. Solda peşəkarlar, sağda həvəskarlar və gənclər. Arxada isə çəkmə ustası Sepp Renn-in emalatxanası.
Duşlarda isti su vardı, Maier and içir. Amma uzun çəkmirdi. Kim birinci girirdisə, isti su onundur. Sonrakılar üçün isə qazan yenidən qızana qədər soyuq su. Klub ofisi hələ şəhər mərkəzində idi. Maier deyir: “Maaşımızı almaq üçün ayda bir dəfə ora getməli olurduq. Bank köçürməsi deyə bir şey yox idi.”
Bu şəraitdə Maier, Franz Beckenbauer, Gerd Müller-in başçılıq etdiyi gənc komanda Almaniyanın ən güclüsünə çevrildi. 1965-ci ildə Bundesliqaya yüksəliş, 1969-cu ildə ilk çempionluq. Amma ölkə onlara az gəlirdi, hədəf Avropa idi. Qitənin nəhəngləri ilə eyni səviyyədə yarışmaq üçün Münhen klubu ilk böyük infrastruktur layihəsini planlaşdırdı.
Prezidentin tikinti şirkəti vardı – Wilhelm Neudecker. Üstəlik, fədakar üzvlər. 1970-ci ildə klub bülletenində Səbener Ştrassedə yeni klub binasının tikintisi üçün ianə çağırışı yayımlandı. Məqsəd təkcə komandalar üçün deyil, idarə heyəti üçün də ortaq ev yaratmaq idi. 500 min marka toplandı, yekun xərc 3,8 milyon marka oldu. 17 may 1971-ci ildə kompleks 150 qonağın, o cümlədən şəhər meri Hans-Jochen Vogel-in iştirakı ilə açıldı.
Yeni binada geniş soyunma otaqları, ofislər, restoran, çoxməqsədli idman zalı, dörd ot meydançası və sərt örtüklü meydança vardı. Köhnə baraklar hələlik saxlanıldı, bağ alətləri üçün anbara çevrildi.
“Gənclər yataqxanası”ndan Tegernsee lüksünə
Məqsəd yenə eyni idi: futbolçuları klubun öz ərazisində daha çox saxlamaq. Bunun üçün binada bir neçə yataq otağı da nəzərdə tutulmuşdu. Plan belə idi: cümə axşamı son məşqdən sonra hamı burada qalır, şənbə oyunu üçün birlikdə hazırlaşır.
Sepp Maier xatırlayır: “Biz bunu bəlkə üç dəfə etdik. Sonra üsyan qaldırdıq. Heç bir rahatlıq yox idi. Gənclər yataqxanası kimi görünürdü. Dözə bilmirdik.”
İnqilabçı menecer Robert Schwan ulduzların narazılığını tez anladı. Sonda prezident Neudecker də otel variantına razılaşdı. Böyük oyunlardan əvvəl komanda hətta Tegernsee gölü kənarındakı dəbdəbəli Bachmair otelinə gedirdi. Səbener Ştrassedəki yaxşılaşan məşq şəraiti və ümumi peşəkarlaşma öz bəhrəsini verdi: 1974, 1975, 1976-cı illərdə ardıcıl üç Avropa Kuboku.
Bu müddətdə yataqxana otaqları gənclər və həvəskar komandalar üçün əlavə soyunma otaqlarına çevrildi. Peşəkarlar isə yenidənqurmadan sonra zirzəmidəki soyunma otaqlarına köçdü. Klaus Augenthaler danışır: “Orada dörd soyunma otağı vardı. Birincisi məşqçilər üçün, ikincisi ulduzlar üçün – Beckenbauer, Maier, Müller – üçüncüsü əsas heyətin qalanı, sonuncu isə hamı üçün. Komandadakı iyerarxiya soyunma otaqlarının bölgüsündə açıq görünürdü.”
1975-ci ildə 17 yaşında kluba gələn, sonradan kapitan olacaq Augenthaler özünü növbənin ən sonunda tapdı. Hətta tibbi yardıma gələndə də. “Masajçımız Josip Saric əsasən ona ‘çay pulu’ verən böyük adlarla məşğul olurdu.” Meydanda isə hamı bərabər idi. “Yay tətilindən qayıdanda meydançalar möhtəşəm vəziyyətdə olurdu,” deyir Augenthaler, “amma payıza doğru artıq Bundesliqa klubuna yaraşmırdı.”
Açıq məşqlər, dolu tribunalar, sərt tənqid, səmimi pivə
Tərəfdarlar bu mənzərəni hər gün öz gözləri ilə görə bilirdi. Bütün məşqlər azarkeşlərə açıq idi. Xüsusən məktəb tətillərində meydançanın kənarı bayrama dönürdü. Yeni açılan “Insider” restoranının məşq meydanlarına baxan terrası azarkeşlərin sevimli məkanına çevrilmişdi. Futbolçular məşqdən sonra bəzən elə orada azarkeşlərlə birlikdə otururdular.
Sepp Maier o günləri gülümsəyərək xatırlayır: “Pis oynayanda azarkeşlər bizi orada yaxalayıb deyirdilər: ‘Şənbə günü lap zibil oynadınız.’ Sonra da əlavə edirdilər: ‘Amma eybi yox, artıq sənə acıq tutmuruq, gəl bir pivə içək.’”
Azarkeşləri Səbener Ştrasse-yə çəkən təkcə bu deyildi. Gənc menecer Uli Hoeneß ABŞ səfərindən ilhamlanıb 1983-cü ildə “Bayern Boutique” adlı kiçik fan mağazası açdı. 1989-cu ildə mağaza böyüdü, klub ikinci böyük yenidənqurmaya başladı. Şüşə günbəz inşa olundu – bu gün də kompleksin simvollarından biridir – və peşəkar komanda üçün ayrıca bina tikildi.
“Gənclər yataqxanası”ndan çıxmaq istəyənlər də vardı. 2000-ci ildə sauna bölməsində baş verən yanğın zamanı Mehmet Scholl və Giovane Elber birinci mərtəbədən pəncərələrdən sallanan kəndirlərlə xilas olmalı oldular. Təxminən iki milyon marka ziyan dəydi. Kiçik təmir işlərindən sonra 2008-ci ildə Klinsmann dövrünün böyük yenidənqurması başladı.
Edmoses-dən Səbener Ştrasse-yə: ən çətin layihə
Sascha Arnold bu gün belə deyir: “Ümumilikdə bu, indiyə qədər həyata keçirdiyimiz ən iddialı layihə idi.” Onun təsviri qısa, amma kəskindir: “O vaxta qədər klub binası 1970-ci illərin konstruksiyası idi, 1980-ci illərin üslubunda, bəzi hissələri isə sanki Bavyera kart oyunu küncünə bənzəyirdi.” Yeddi həftə ərzində 2 min kvadratmetrdən çox sahə beton skeletə qədər söküldü və tamamilə yenidən quruldu. Layihənin təxmini dəyəri 15 milyon avro idi. İşlər sutkada 24 saat, üç səkkizsaatlıq növbə ilə aparıldı.
Arnold bu tempi “möhtəşəm zəhmət, xüsusən sahə rəhbərliyi və ustaların inanılmaz işi” kimi xatırlayır.
Futbolçular üçün isə yeni dünya açılmışdı. Amma hamı qazanmadı. Sədaqətli məşq tamaşaçıları və illərin “ev sahibi” Erika Niemeyer üçün bu dəyişiklik ağır zərbə oldu. Onun pub-u bağlanmalı idi. Niemeyer o vaxt deyirdi: “Şokdayam və son dərəcə kədərlənmişəm. Ürəyimi söküb atırlar. Buradakı hər kəs, azarkeşlər də daxil, öz evindən bir parça itirir.” Sonralar onun yerini “Paulaner Treff” tutdu. Amma bu məkan yalnız ictimai məşqlər zamanı açıqdır və azarkeşlər üçün Edmoses-dən də əlçatmazdır. İndi azarkeşlər il ərzində cəmi bir neçə gün bazaya buraxılır.
Hündür pərdələr, qapalı qapılar, köçən akademiya
Gizli məşqlər üçün meydançaların hasarlarına hündür pərdələr asıldı. 2024-cü ildə Bild yazırdı ki, pərdələrin arxasında dayanıb məşqi qulaqla dinləmək istəyən azarkeşlər belə qovulur. 2017-ci ildən etibarən klubun öz gəncləri də peşəkarların məşqlərinə tamaşa edə bilmir. Səbəb – yer çatışmazlığı. Gənclər akademiyası və internat tam şəkildə şəhərin şimalındakı yeni, 70 milyon avroya başa gələn kampusa, Allianz Arena yaxınlığına köçürüldü.
2010-cu illərdə Səbener Ştrassedə yenə hərəkət başladı. Müasir çoxməqsədli zal, əlavə ofis binası, qum çuxuru və futbol-tennis meydançası olan açıq zonalar tikildi. Arnold / Werner bürosu aqua-jogging üçün əks axın sistemli hovuz quraşdırdı, ən üst mərtəbədə yeni tibbi blok inşa olundu. 2013-cü ildə isə Münhenli memarlar yeni baş məşqçi Pep Guardiola-nın ofisini yenidən dizayn etdilər.
Pep-in masası və boz kreslo
Arnold danışır: “Masa üçün ona iki variant təklif etdim: Norman Foster-in standart modeli və özümün dizayn etdiyim, unikal, asimmetrik, heykəltəraşvari masa.” Pep tərəddüd etmədi. “Mənim masamı ‘cool’ hesab etdi və mütləq onu istədi. Biz də dülgər vasitəsilə hazırlatdıq.”
Kreslo məsələsində Arnold ona “yumşaq oturacaqlı boz Eames aluminium” modelini tövsiyə etdi. Çatdırılma müddəti uzun olduğu üçün Guardiola müvəqqəti olaraq eyni modelin qara rəngini aldı. “Boz kreslo nəhayət çatanda, mən qaranı götürdüm,” deyir Arnold. “Hələ də ondan istifadə edirəm. Pep-in kreslosu isə hələ də oturmağa çox rahatdır.”
Amma Pep-in o məşhur masası və kreslosu da tezliklə yeni bir mərhələyə qədəm qoya bilər.
Növbəti inqilab: 100 milyon avroluq sual
Sascha Arnold bu gün bir müqayisə aparır: “Otellər adətən hər on-on iki ildən bir yenilənməlidir. Bayern-in 18 ildən sonra yenidənqurma planlaşdırması təəccüblü deyil.” Keçmiş CEO Oliver Kahn artıq bu barədə ilk işarələri vermişdi. Onun varisi Jan-Christian Dreesen isə 2024-cü ildə yaydığı açıqlamada belə deyirdi: “Yeni məşq mərkəzi FC Bayern-in beynəlxalq səviyyəli futbolçuları cəlb etməsi və ən yüksək səviyyədə rəqabət qabiliyyətini qoruması üçün əsas komponentdir.”
Münchner Merkur dekabrda ilkin tikinti icazəsinin alındığını yazdı. Bu həftə isə yeni məşq meydançasının inşasına yaxın zamanda start verilə biləcəyi xəbəri yayıldı. Çox güman, bu, növbəti böyük yenidənqurmanın başlanğıcı olacaq.
Layihənin təxminən üç il davam edəcəyi və 100 milyon avroya başa gələcəyi gözlənilir. İşlər ən tez 2026-cı ildə başlaya bilər. Bir əsrdən az müddətdə Səbener Ştrasse baraklardan “gənclər yataqxanası”na, ordan Dubaydakı otelləri xatırladan mərkəzə çevrildi.
İndi isə sual budur: növbəti mərhələdə FC Bayern öz evini hansı səviyyəyə qaldıracaq – və bu, klubun gələcək nəsil ulduzlarını necə formalaşdıracaq?
