Tottenham Hotspur: De Zerbinin hücum taktikası
Dörd tur keçib, tablo isə hələ də donub qalıb. Premier League-də qol vurmayan cəmi iki komanda var: Tottenham Hotspur və Coventry City. Fərq ondadır ki, Tottenham yayda təxminən 320 milyon funt sterlinq dəyərində – xüsusən də hücuma – oyunçu alıb. Amma rəqəmlər meydanda danışmır. Niyə?
Cavab, Roberto De Zerbinin meydanda qurmağa çalışdığı, amma hələ tam oturmayan sistemdə gizlənib.
De Zerbinin ideyası: təzyiqdən fürsət doğurmaq
İtalyan baş məşqçi Brighton dövründən bəri fəlsəfəsini dəyişməyib, sadəcə yeni liqaya uyğunlaşdırıb. Onun komandaları rəqibi üzərinə çəkməyi sevir. Bəzən topu bilərəkdən yavaşıdır, geri oynayır, sanki rəqibi “gəl, bas məni” deyə meydanın içinə dartır.
Plan sadədir, amma icrası çətindir: rəqib irəli sıxışdıqca, onların arxasında boşluqlar açılır. O an, De Zerbinin komandaları birdən-birə sürəti artırır, ya şaquli ötürmə ilə, ya da güclü driblinqlə həmin boşluqlara hücum edir.
O, illər əvvəl məşqçi seminarında bunu belə izah etmişdi: rəqibin təzyiqi gücləndikcə, oyunun daha şaquli hala gəlməsi, arxada az oyunçu qalması və qol yolunun asanlaşması. Bu mövsüm də Tottenham hücumçularını tez-tez geniş, açıq zonalarda, az müdafiəçi ilə üz-üzə görmək olur.
Ancaq hücum quruluşunu qola çevirmək üçün yalnız ideya kifayət etmir. Bütün mexanizm birlikdə işləməlidir.
Topla quruluş: kağız üzərində 2-3-2-3, meydanda isə canlı orqanizm
Tottenham topa sahib olanda formaya baxanda, tez-tez 2-3-2-3 şəkli yaranır. İki mərkəz müdafiəçi, onların önündə dərin dayanan Rodrigo Bentancur – bu üçlük əsasən sabit qalır və komandanın “dayağı” rolunu oynayır.
Qalan hissə isə daim hərəkətdədir. Cinah hücumçuları, full-back-lər və mərkəz yarımmüdafiəçilər zonaları dəyişir, bir-birini əvəz edir. Məqsəd sadədir: forma qorunmalıdır, amma bunu statik deyil, dinamik şəkildə etmək lazımdır. Kim hardan çıxırsa, boşalan zonaya komanda yoldaşı girir.
Bunun üzərinə De Zerbi öz prinsiplərini yükləyir. O, mərkəzdən oyunu sevir. Marseille dövründə – 2024–2026-cı illər arasında – bu model işləyirdi: komanda orta hesabla oyuna 2,3 qol vururdu. Orada bu ideya oturmuşdu. Tottenham-da isə hələ yolun əvvəlidir.
İşarələr var, amma tablo hələ ki, susur.
Mərkəzə hücum: ideya var, icrada çatışmazlıq
De Zerbi oyunçularını meydanın mərkəzinə yönəldir. Bu, iki əsas effekt yaradır.
Birincisi: Tottenham mərkəz müdafiəçiləri topa sahib olanda, rəqibin hücumçuları və yarımmüdafiəçiləri irəli çıxmağa məcbur olur. Bu da xətlər arasında, hücumameylli yarımmüdafiəçilər üçün boşluqlar açır.
İkincisi: top davamlı olaraq mərkəzə oynananda, rəqib komanda içəri sıxılır. Bu dəfə cinahlarda Savio kimi birbaşa oynayan, sürətli hücumçular üçün məkan yaranır.
Amma bu ötürmələri mərkəzə oynamaq üçün bir neçə şərt var. Topu alan futbolçu sıx təzyiq altında rahat olmalıdır. Hər oyunçu bu tip sıx zonalara uyğun deyil. Məhz buna görə Sandro Tonali tez-tez Archie Gray ilə mövqe dəyişir. Gray nominalda sağ cinah müdafiəçisidir, amma mərkəzdə sıx zonalarda top almağı pis bacarmır və De Zerbinin tələblərini başa düşdüyünü göstərir.
James Maddison-un zədədən qayıdışı – xüsusən də Liverpool-a qarşı Carabao Cup matçında meydana çıxması – De Zerbi üçün böyük üstünlükdür. Maddison bu sıx zonalarda oynamağa, arxası qapıya top almağa daha uyğun profildir. Onun iştirakı Tottenham-ın hücum zonalarına daha tez və daha keyfiyyətli girməsinə kömək edə bilər.
Amma təkcə fərdi keyfiyyət yetərli deyil. Komanda, baş məşqçinin istədiyi qərarları avtomatik olaraq verə biləcək səviyyəyə gəlməlidir. Bu isə vaxt tələb edir.
Özəlliklə də, keçən mövsüm Thomas Frank dövründə komanda əsasən cinahlardan qururdu, mərkəzdən riskli ötürmələrdən qaçırdısa. İndi isə onlardan tam əksinə – sıx, riskli zonalarda cəsarətlə oynamaq tələb olunur.
Qorxulu ötürmə: Tottenham oyunçuları niyə şansları görmür?
Tottenham tez-tez rəqib yarımmüdafiə xəttinin arxasına sızmağı bacarır. Pressinqi qırdıqdan sonra meydanın ön üçdə birində ümidverici vəziyyətlər yaranır. Problem ondan sonra başlayır.
Burada üç mərhələ var: ən yaxşı ötürməni görmək, ön xəttin düzgün hərəkəti və o ötürməni texniki cəhətdən yerinə yetirmək. Tottenham üçün ən böyük tıxac isə birincisindədir – oyunçular ya aradakı qaçışları görmür, ya da risk etməyərək o ötürməni oynamırlar.
Omar Marmoush tez-tez arxaya qaçışlar edir, müdafiəçilərin arxasına sızmağa çalışır. Amma top hər dəfə onunla “danışmır”. Archie Gray bəzən cinahdan xətlə aşağı ötürmələr edir, amma mərkəzdən, qapıya daha yaxın zonalarda bu cəsarət hələ ki, azdır.
Bu nöqtədə Pedro Porro-nun rolu önə çıxır. Yayda İspaniya yığması ilə dünya çempionu olan futbolçu, orada mərkəzə daha çox girən, yaradıcılıq edən rolda idi. O, təbii olaraq şaquli ötürmələri, araya pasları sevir. Forma yığdıqca, bu xüsusiyyəti Tottenham-ın hücumuna başqa ölçü qata bilər.
De Zerbinin Marseille-dəki komandasında bu tip ötürmələr mütəmadi işləyirdi. Tottenham hələ o səviyyədə deyil, amma struktur oxşardır.
Top-suz hərəkət: qaçışlar var, sinxron yoxdur
Porro ritm tutana qədər, komandanın qalan hissəsi də De Zerbinin tələb etdiyi qaçışlara uyğunlaşmağa çalışır. Marseille-də geniş zonadakı hücumçuların cərimə meydançasının son xətti boyunca diaqonal qaçışları, arxadan gələn şaquli ötürmələrlə tez-tez qola çevrilirdi.
İgor Paixao-nun keçən mövsüm Toulouse-a qarşı vurduğu qol, həmin modelin ideal nümunələrindən biri idi: vaxtında qaçış, vaxtında ötürmə.
Liverpool-a qarşı Carabao Cup matçında buna bənzər işarələr Tottenham-da da göründü. Xüsusən də Destiny Udogie sol cinahda boşluqlara yaxşı girirdi. Andy Robertson bu mövsüm sol cinahda sabit çıxış etsə də, Udogie-nin fiziki gücü və zamanlaması oyun gərginləşəndə fərq yaratdı. Bu qaçışlar Liverpool-un müdafiə xəttini dağıtdı, Tottenham-a xaotik anlarda kəsici ötürmə və ya kəskin kros imkanı verdi.
Niyə hücumlar son toxunuşda ölür?
Hücum edən komanda sürəti artıranda, müdafiə tərəfi adətən geriyə doğru qaçaraq qapını qorumağa çalışır. Bu zaman cərimə meydançasının önündə, “ikinci dalğa” üçün – gecikmiş gələn yarımmüdafiəçilər və ya geriyə çəkilən hücumçular üçün – boşluq açılır.
Marmoush dəfələrlə bu zonaya geri çəkilməyə cəhd edib, amma ötürmələr yenə də onu tapmayıb. Bu, bir tərəfdən oyunçuların hələ bir-birini tam tanımaması ilə bağlıdır.
Savio üçün isə başqa detal önə çıxır. Sol ayaqlı sağ cinah oyunçusu kimi o, əsasən xəttə qədər gedib, sonra sol ayağı ilə içəriyə kəsməyə çalışır. Amma bəzən komanda ondan cərimə meydançasına geriyə – yerdən kəsilmiş, “cut-back” tipli – ötürmələr gözləyir. Burada o, zəif ayağına keçəndə tərəddüd edir.
Sol cinahda isə həm Udogie, həm də Robertson sol ayaqları ilə təbii kroslar edir və daha aydın qol vəziyyətləri yaradır. Marseille-də isə sağ cinahda həm hücumçu, həm də full-back sağ ayaqları ilə bu geriyə ötürmələri rahatlıqla edirdi. Cərimə meydançasında isə 37 yaşlı Pierre-Emerick Aubameyang bu ötürmələri mükəmməl qaçışlarla dəyərləndirirdi.
Tottenham-da struktur bənzərdir, amma son toxunuş, son qaçış, son ötürmə hələ “klik” etmir.
Xırda detallardan böyük dönüş gələ bilərmi?
De Zerbinin qurmağa çalışdığı oyuna yaxından baxanda, Tottenham-ın hücumlarının niyə “demək olar ki, hazır” vəziyyətdə qaldığını anlamaq olur. Qaçışlar var, strukturlar var, boşluqlar tapılır. Amma ya ötürmə gecikir, ya risk alınmır, ya da texniki icra çatmır.
Bu, o demək deyil ki, hər şey birdən-birə düzələcək. Marseille-də o, boşluqlarda parlayan, fürsəti amansızlıqla dəyərləndirən hücumçulara sahib idi. Tottenham-ın yeni hücum xətti isə hələ öz kimliyini tapır.
Amma əgər bu xırda detallar – mərkəzdə rahatlıq, şaquli ötürmələrə cəsarət, cərimə meydançasında daha kəskin hərəkət – tədricən oturarsa, bu komanda qol vəziyyətlərini kifayət qədər yaradacaq. O zaman sual başqa olacaq: bu dəfə də susacaqlarmı, yoxsa nəhayət tablo danışacaq?
