Rumıniya futbolunun nəhəngi, kuboklara adət etmiş Mircea Lucescu 80 yaşında dünyasını dəyişdi. Oyunçu kimi də, baş məşqçi kimi də qalib ruhunun simvolu sayılan adam üçün bu dəfə final fitini xəstəxana verdi.
Buxarestdəki universitet təcili yardım xəstəxanası çərşənbə axşamı onun ölümünü rəsmən təsdiqlədi. Lucescu cümə səhəri ürək tutması şübhəsi ilə xəstəxanaya aparılmışdı. Oradan gələn açıqlama təkcə tibbi məlumat deyildi, bir dövrün nekroloqu kimi səsləndi.
“Cənab Mircea Lucescu Rumıniya futbol tarixinin ən uğurlu məşqçilərindən və oyunçularından biri idi, milli komandamızı ilk dəfə 1984-cü ildə Avropa çempionatına aparan baş məşqçi oldu,” – deyə xəstəxananın bəyanatında vurğulandı. – “Rumınların bütöv nəsilləri onun obrazı ilə böyüdü, onu milli simvol kimi qəlbinə yazdı.”
Son missiya – yarımçıq qalan dönüş
Uzun illərə yayılan məşqçilik karyerasının son fəsli yenə milli komandada yazılırdı. Lucescu Rumıniya yığmasının sükanı arxasında ikinci dönəmini yaşayırdı, ta ki, ötən cümə axşamı məşq zamanı özünü pis hiss edib istefa verənə qədər. Bu qərar, əslində, ağır bir zərbənin davamı idi: ondan cəmi üç gün əvvəl Rumıniya 2026 Dünya çempionatına gedən yolda pley-offda Türkiyəyə 0:1 uduzmuş, bilet əldən çıxmışdı.
O, sanki həmin zərbəni öz bədənindən keçirmişdi. Sağlamlığı artıq onu sıxırdı, amma meydanı tərk etməyə tələsmirdi.
Kapitanlıqdan baş məşqçiliyə uzanan xətt
Lucescu əvvəlcə meydanda söz sahibi idi. Rumıniya yığmasının heyətində 64 oyun keçirdi, 1970 Dünya çempionatında komandanı kapitan kimi meydana çıxardı. Liderlik, məsuliyyət, oyunu oxumaq – sonra məşqçi kimi şöhrət qazandıran bütün xüsusiyyətlər onda o vaxtdan vardı.
Milli komandanın sükanı ona ilk dəfə 1981-ci ildə həvalə olundu. Üç il sonra isə Rumıniya futbol tarixində dönüş nöqtəsi gəldi: Lucescu yığmanı 1984 Avropa çempionatına aparan ilk baş məşqçi oldu. Bu, təsadüfi uğur deyildi. Rumıniya İtaliya, İsveç və Çexoslovakiya kimi nəhənglərin yer aldığı seçmə qrupunu zirvədə bitirdi. O illərdən etibarən onun adı ölkədə “ilk dəfə” ifadəsi ilə yanaşı çəkilməyə başladı.
Avropanı dolaşan qalib məşqçi
Klub səviyyəsində isə Lucescu sanki daima yolda idi. Avropanın müxtəlif guşələrində komandalara toxundu, onları dəyişdirdi, kuboklar qazandırdı.
Türkiyədə onun izi hələ də silinməyib. 2000-ci ildə Galatasaray ilə Uefa Super Cup kubokunu qazandı. 2001–02 mövsümündə İstanbul nəhəngini ölkə çempionluğuna apardı. Ardınca daha çətin bir addım atdı: bir il sonra rəqib cəbhəyə keçdi və Besiktas ilə liqa titulunu qaldırdı. Bir şəhər, iki rəqib, hər ikisinin tarixində eyni adamın adı çempionluqla yazıldı.
2004-cü ilin mayında isə yeni bir epopeya başladı. Lucescu Shakhtar Donetsk-in başına keçdi və Ukrayna klubunun tarixini yenidən yazdı. 12 illik dönəmdə səkkiz çempionluq qazandı, 2009-cu ildə isə Uefa Cup kubokunu Donetskə gətirdi. Bu, təkcə Shakhtar üçün deyil, region futbolu üçün də tarixi uğur idi.
Sonrakı illərdə o, Zenit Saint Petersburg, Dynamo Kyiv və Türkiyə millisinin başında göründü. Hər yerdə eyni obraz: təcrübəli, sakit, amma meydanda aqressiv futbol tələb edən məşqçi. Nəhayət, 38 illik fasilədən sonra yenidən Rumıniya yığmasına qayıtdı. Məqsəd sadə, amma ağır idi – ölkəsini bir daha Dünya çempionatına aparmaq.
“Qorxaq kimi gedə bilmərəm”
Bu dönüşün arxa planında isə şəxsi mübarizə vardı. O, bu ilin martında The Guardian-a danışanda həm Türkiyəyə qarşı pley-off yarımfinalına hazırlaşır, həm də öz sağlamlıq problemləri ilə üz-üzə dayanırdı.
“Mən özümü ən yaxşı formada hiss etmirəm, əgər başqa variant olsaydı, kənara çəkilərdim,” – deyə o, açıq etiraf edirdi. – “Amma təkid edirəm: qorxaq kimi gedə bilmərəm. Bizim hələ də dünya çempionatına düşmək şansımıza inanmağımız lazımdır.”
Bu sözlər onun futbol fəlsəfəsinin, bəlkə də həyat kredosunun xülasəsi idi. Gedişi belə, sonadək məsuliyyət daşımaq istəyən bir adamın gedişi oldu.
“Komandanın sükanını əlimə almaq mənim borcum idi,” – deyə o, həmin müsahibədə əlavə edirdi. – “Rumıniya futbolunun mənə verdiyi hər şeyə görə borclu idim. Bu, heç vaxt pul, ya da daha bir medal məsələsi olmayıb. Mənim kifayət qədər kubokum var.”
İtaliya illəri və “Brescia Romeno” xatirəsi
Lucescu-nun Avropa səyahətində İtaliya xüsusi yer tutur. O, orada Pisa, Brescia, Reggiana və Inter kimi klubları çalışdırdı. 1991–92 mövsümündə Brescia ilə Serie B çempionluğu qazandı və klubun adını yenidən elita xəritəsinə yazdı.
İtaliya azarkeşləri onu təkcə nəticələrə görə deyil, “Brescia Romeno” komandasına görə də xatırlayırlar. O illərdə dörd rumın futbolçunun eyni anda meydanda olması, xüsusilə də Gheorghe Hagi-nin parıltısı, Brescia-nı bir az da Buxarestə bənzədirdi. Kiçik şəhər, böyük xəyallar, şərq ruhu – hamısı bir komandanın içində cəmlənmişdi.
Futbol dünyasının ağır itkisi
Onun ölüm xəbərindən sonra çalışdırdığı klublar susmadı. Shakhtar Donetsk-in paylaşımı qısa, amma dərin idi: “Hər şey üçün təşəkkürlər, Mister. Sənin adın dünya futbolu tarixində əbədi yazılıb.” Galatasaray-dan gələn mesaj isə həm ailəyə, həm də futbol ictimaiyyətinə ünvanlanan başsağlığı idi: “Mircea Lucescu-nun ailəsinə, sevdiklərinə və futbol camiəsinə ən dərin hüznlərlə başsağlığı veririk. Səni heç vaxt unutmayacağıq.”
Bu cümlələrdə təkcə hörmət yox, həm də bir reallıq var: Lucescu artıq təkcə Rumıniyanın deyil, Shakhtar-ın, Galatasaray-ın, Besiktas-ın, Zenit-in, Dynamo Kyiv-in, İtaliya şəhərlərinin – bütöv bir futbol xəritəsinin yaddaşına həkk olunub.
O, meydanda kapitan kimi başlayan yolunu, texniki zonada müəllim kimi davam etdirdi. Nəsillər dəyişdi, klublar dəyişdi, ölkələr dəyişdi. Onun yan xətt boyu yerişi, sakit baxışı, amma aqressiv futbolu tələb edən jestləri isə eyni qaldı.
İndi isə həmin xətt boşdur. Sual budur: Rumıniya futbolu və onun sevdiyi klublar, Mircea Lucescu-nun qoyduğu standartlara nə qədər yaxın dura biləcək?
